Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 21

יאר-בוך פון יירישן ישוב איז ארגענטינע א5ם געזעצצעכע ראטגעבער, האט ער באשטימט די אנגעזעענםטע פערזענצעכק״טן פון די נרעםטע ״דישע געמ״נדעם אין א״ראפע, װע?כע האבן םטאטוטמעםיק געהאט די רעכט פון אקציאנערן. און מיר מוזן זיך אומקערן נאכאמא? צו דער השגחה. נע?ט איז געװען 5רוב, מענטשן די פ״נםטע, באנקירן, װיםנשאפטאער, םון העכערן סאציאיצן שיכט, מיט די בעםטע און ר״נסטע כװנות. די פאליטישע װי די עקאנאמישע 5אגע פון יידן אין רי פריער דערמאנטע ילעגדער איז געגאנגען םון שלעכט צו ערגער; טויזנטער און טויזנטער פאמיציעם האבן זיך געריםן צו אנטלױפן פון די אצטע היימען, און דאך האט זיך די יידישע קאיצאניזאציע גלייך פון אנהויב אנגעשלאגן אין געװיםע שװעריק״טן און זזאט זיך נישט אנטװיקצט. פון אן עמיגראציע פון עטלעכע הונדערט טויזנט םאמיציעם, װעגן װעקכע דער באראן הירש האט געדענקט, האט זיך ב^ויז אפגעשטעקט ביי ב?ויז א פאר הונ- דערט א יאר. דער ראמאנטיזם פון ערד-ארבעט האט גיך פארלוירן זיין צוציאונגם-קראםט. פארװאם? צוציב װעצכע םיבות? דוכט זיך, אז אילע םאקטארן זיינען געװען גינ- םטיקע פאר א נרויםער ״דישער קאלאניזאציע אין ארגענטינע, װעלכע ז״נען אלזא געװען די מניעות? זאל זיין ״אין מזל לישראל׳/ יידן האבן קיין מזל נישט, און דער באראן הירש, איידער ער האט זיך באקאנט מיט זיין אידעאלן װערק, איז אװעקגענומען געװארן םון אונ- דזער װעלט? אין א געשפרעך מיט דר. הערצל האט זיך דער באראן אויםגעדריקט, אז ער האט זיך אפגענארט פון אנפאנג מיטן קאלאניזירטן עלעמענט, און אז ער קלייבט זיך דינגען א שיד און מיטנעמען די קארעםפאנדענטן פון די גרעםטע צ״טונגען, אום זײ צו באװ״זן, אז ״דן קענען ז״ן גוטע ערד-ארבעטער. מעגלעך, אז װען ער פערזענלעך קומט טאקע, װאלט ער זיך איבערצייגט אין ז״נעם א טעות, אז נישט די קאלאניזירטע זיינען אינגאנצן שולדיק נאר א גאנץ גרויםן ט״ל אין דורכפאל האבן די םארטרויאונגם-מענער, אויך װעמענם בא- ריכטן דער באראן האט זיך געשטיצט. קען זיין אז שולדיק איז דער גורל װאם גראדע אין דער זעלבער צייט איז געבוירן געװארן דער צױניםטישער געדאנק װאס איז נאטירלעך געװען מערער אטראקטױו. דאם איז געװען רער צװײטוױנט-יאריקער חלום פון דעם ״רישן פאלק, און די גאנצע אויפמערקזאמ- ק״ט איז איבערגעצויגן געװארן צום פאליטישן צױניזם. קען ז״ן, אז דער זעלבםטשטענדיקער געשעפטלעכער אינםטינקט םון באראן הירש האט גורם געװען צום מיםדערפאלג פון אונדזער קאלאניזאציע אין ארגענטינע, טראץ אלע גינםטיקע פאקטארן װי פרייע געזעצן םאר אימיגראציע, גוטער קלימאט, גוטער באדן, קל״נע באפעלקערונג און נידעריקער םטאנדארד פון לעבן. באראן הירש האט דערקלערט דעם ״דישן פאלק אלם ז״ן ױרש, און ער האט דעם נישט געגעבן קיין פאלקם-כאראקטער, נאר האט באשטימט פון זיך זעלבםטגעמאכטע םארװאל- טער, װאס זיינען גאנץ גוטע ״דן אין ז״ערע געמיינדעס, װאם געניםן פון העכםטן פרעםטיזש אין זייערע קר״זן, װאם ז״נען אבער װ״ט פון דעם פלאץ, װאו דעם באראן הירשס װערק האט זיך געשאפן; זיינען קיינמאל ניט געקומען אין קאנטאקט מיט די, װאם פירן דורך דעם באראן הירשם אידעאל בפועל ממש, און װאס באטראכטן נישט דאם קאלאניזאציע-װערק אלם א ״דישע פאלקם-זאך נאר אלם בעלי-טובות, װעלכע די קאלאניזירטע זיינען שולדיק א דאנק, און האבן מער גארנישט צו זאגן. א געדאנקען גאנג, װאם שטימט װייט-װייט נישט מיט רי מארערנע פראגרעםיװע אויפפאםונגען און אנשויאונגען. איך װיל דא ברענגען אלם אילוםטראציע פאלגנדיקן עפיזאד: צו דער ערשטער פאר- זאמלונג פון ״יקא״ נאך באראן הירשם טויט, האט ר׳ שמואל מאהילעװער זצ״ל צוגעשיקט א ברױו צום ראבינער צדוק כהן, נארםים לעװען און םאלאמאן רײנאך, װאם איז דעמאלט געשטאנען אין דער שפיץ פון דער אינסטיטוציע און דער רב האט ז״ םארגעל״גט זיי זאלן דערנענטערן די ״יקא״ צום צױניםטישן געדאנק. צדוק כהן און נארםים לעװען האבן אים נעענטפערט פאזיטױו און ריינאך האט געענטפערט, אז ער איז אן אויסגעשפראכענער קעגנער — 21 —