Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 20

יאר-יבוך פון יי׳דישן י׳פוב אין ארגענמינע מיט זײן ברײטן פארנעם און שװאונג װאם האט אזוי כאראקטעריזירט דעם באראן הירש אין אילע זײנע אונטערנעמונגען, מיט דער ״דישער דערציאונג, װאם ז״ן מוטער האט אין אים אײננעפיןאנצט און מיט ז״ן פראקטישן חוש, האט ער צוגענר״ט א פ^אן םאר די איבערװאגדערער, אז זײ זאצן װערן נוצלעך םאר זיך און אויך םאר די נ״ע לענדער װאו זײ קומען ארײן. רעם באראן הירשם אירעאיל איז נעװען אײנצואררענען זײנע ברידער אין די זעצבע באדינגונגען װאם דאם ײדישע םא^ק האט געהאט אין זײן אלטן פאטערקאנד, אין ארין-ישראל, װאו אין די גוטע צ״טן איז יעדער געזעםן אונטער ז״ן װ״נשטאק און אונטער זײן פ״גנבוים. פאר דעם דאזיקן צװעק האט באראן הירש אויםגעפונען א5ם דאם פאםנדיקםטע?אנד ארגענטינע, און אקם די בעסטע באשעםטיקונג —׳ערד-ארבעט. אילם געניטער געשעפטםמאן האט באראן הירש געװאלט םארזיכערן, אז דער קא- פיטא?, װאם ער האט אװעקגעשענקט זאצ בצײבן א שטענריקער פאנד, װאם זא5 דינען פאר דער דורכפירונג פון ז״ן אידעאי^ אויך דור דורות, און צוליב דעם האט ער געםונען םאר צוינענד צו געבן דער אונטערנעמונג א געשעםטלעך-געזעצשאפטקעכן כאראקטער און האט געגרינדעט די ״יקא״, באשטעטיקט אירע םטאטוטן אין ענגלאנד דעם 24־טן אויגוםט 1891, , און איז גק״ך צוגעטראטן צו דער רעאציזירונג םון זיין פראגראם. די נייעם, אז א רײכער ״ד םון פאריז װיל ארויםנעמען א^ע יידן פון רוםצאנד און ז״ אװעקפירן ק״ן ארגענטינע האט זיך גיך פארשפר״ט איבער א5ע שטעט און שטעטצעך פון די גובערניעם, װאו ײדן האבן געמעגט װאוינען. אין די אװנטן, װען יידן קומען זיך צונויך אין די בתי-מררשים דאװענען מנחה און מעריב, פלעגט מען אין דער צװישן-צ״ט שמועםן וועגן דעם דאזיקן װאונדער^עכן רײכן ײדן, שאצנדיק זיין פארמעגן, זוכנדיק זיין יחום, און דיםקוטירנדיק צי איז דאם גאר אינגאנצן אמת. קרעמערם, בעיצי-מלאכות, מי^מדים, מעק^ערם, װאם האבן אויך זײער קעבן נישט געהאט קיין פצוג אין האנט, האבן מיטאמא? דערםיי^ט די גוטםק״ט םון פױערשאםט, די שײנ- קייט פון לעב\ פון אײגענער פראדוקציע; דאם גציק פון פטור װערן פון פאניען און זיך ארי- בערקאייבן אין א ילאנד םון פרייהײט, דאם םאנטאזירן םון װערן א עובר אדמה, טאקע עםן קארטאם? און ברויט, מיצך און פוטער פון א״גענער ארבעט, װערן אן אמתער יגיע כפימניק האט ארומגעכאפט הונרערטער הײמען םוןי ארעמען און מיטי^שטאנד, און װען עם איז גע- קומען די קאמיםיע צו פארשרײבן די קאנדידאטן װאם וויצן םארן אין ארגענטינע, האט זיך דער עולם נישט געװאקלט, און נישט בצויז אידעאליםטן האבן זיך םארשריבן, נאר אויך אזעי^כע װאם נויט, פרנםהצאזיקייט, אדער אנדערע אומשטענדן האבן זײ צו דעם געטריבן. עם איז אויך געװען אן ערב רב, אן ק״נע פארבארײטונג, אן קײן שום פיאנערן ג״סט, נאר אזוי םתם פאמי^יעם, װאם האבן זיך געצאזט אויך גאטם באראט און מיט דעם גצויבן אין א צוקונפטיקער ארנטי^עכער פרנםה, האבן זײ געמאכט דעם געװאגטן שריט. אט מיט דעם דאזיקן אומדערםארענעם עלעמענט האט זיך אנגעהויבן די רעאציזירונג פון רעם היםטארישן װערק פון באראן הירש! אט אזוי גײט און אנטװיקלט זיך די געשיכטע פון דער צױוייליזאציע, און װען אן אויפריכטיקער היםטאריקער װעט שרייבן װעגן דעם ילעצטן יארהונדערט, װעט ער געםינען אז די ײדישע א״נװאנרערונג אין ארגענטינע, האט מיטגע־ װירקט צום פראגרעם פון דעם יצאנד אויך אצע געביטן און האט גענאםן פון דעם מערער װי דאם נאנצע ײדישע פאילק. באראן משה הירש האט בײ זײן צעבן געשטעי^ט א גרויםע םומע געילט אלם א טייצ םון דעם, װאם ער האט באשטימט א5ס םאלקם-ירושה, און האט פערזענצעך זיך געשטעלט בראש פון דער ײדישער קאלאניזאציע-געזעלשאםט. דאם װי^ זאגן, אז ער האט זײן רייכן באגאזש פון געשעפטצעכער דערפארנקײט אויך ארײנגעגעבן אין דער ירושה און צוזאמען מיט ז״ן םרוי, אין ז״ער אייגן ר״כן הויז, אנגעפירט מיט דער העכערער פארװא^טונג פון דע פיילאנטראפיש-נעשעפטי^עכער קאצאניזאציע אונטערנעמונג. — 20 —