Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 22

י א ר-ב ו ך פ ו ן ״דישן י שוב א ין א ר ג ע נ ט י נ ע צו דעם דאזיקן אירעא?, און צװישן אנדערע הז־זט ער אנגעגעבן פאלגנדע טעמים: 1) אונדזער משיח איז שוין לאנג געקומען, דאם איז די פראנצויזישע דעקלאראציע װעגן מענטשלעכער פרײהײט, 2) מיר װילן שאפן מענטשן פון צװאנציקםטן יארהונדערט און איר װילט שאםן אין ״אײער פאלעםטינע״ ײדן פון צװעלםטן יארהונדערט. אויףי דעם האט אים ר׳ שמואל מאהילאװער געענטפערט אין א צװ״טן ברױו זאגנ- דיק, אז זײן (ר״נאכם) משיח איז נאך נישט געקומען, אלם באװ״ז איז די מעשה דר״פום. און װעגן דער צװ״טער באמערקוננ זאגט ער, אז מיר שטרעבן צו שאפן א טיפ ״דן נישט פון צװאנציקםטן יארהונדערט און נישט פון צװעלפטן יארהונדערט, נאר מיר װילן ײדן אזעלכע, װאם דו קאנםט זײ גארנישט, ״דן װאם פון אײן זײט זאלן זײ זײן װי פון 30-טן יארהוגדערט און פון דער צװ״טער ז״ט זאלן זײ זײז װי די, װאם האבן עקזיסטירט נאך פריער פון דער איצטיקער צײטךעכענונג, ״דן פון דער תקופה פון די נביאים און די מכב״ער. בײ דער םארזאמלונג פון דער ״יקא״ האט איבערגעװאויגן די מ״נונג פון םאלאמאן רײנאך, דאם װיל זאגן, די עכט-אםימילאטארישע, װאם איז געװען אין גאנצן פארשײדן פון די ״דן װעלכע באראן הירש האט קאלאניזירט. עם איז ריכטיק, אז דער ערשטער דירעקטאר פון דער ״יקא״, װאם איז געקומען ק״ן ארגענטינע, קאלאנעל גאלדשמיד האט געזאגט, אז די קאלאניזאציע הויבט זיך אן פון און װעט זיך ענדיקן מיט 2., דאם הײםט פון ארגענטינע ביז צױן. אבער ער איז גיך אפגע- פארן פון דאנען, און אלע באאמטע, װי די אימפארטירטע לערער פון מקוה ישראל ז״נען אלע געװען אםימילאטאריש געשטימט, און האבן געקוקט אויפן רוםישן ״רן פון אויבן אראפ. אויך די באאמטע פון ״דיש־רוםישן אפשטאם, האבן נאך געאמט די העכערע און די דאזיקע גײםטיקע פארשײדנארטיקײט, האט פיל געװירקט אויך דעם קעגנזײטיקן צוטדוי. צום דורכפירן דעם גרויםן אידעאל םון־באראן הירש האט מען געדארפט האבן מענטשן מיט גרויסע ײדישע נשמות און ײדישע הערצער, װאם זאלן קענען נאכפאלגן דעם הויבן אידעאל פון באראן הירש, דאם האט לײדער געפעלט. יא, לויט מײן מײנונג, איז די גרעםטע שטערונג צו דער אנטװיקלונג פון דער ײדי- שער קאלאניזאציע אין ארגענטינע דאם, װאם די ירושה פון באראן הירש נעהערט דעם גאנצן ײדישן פאלק, און עם פארװאלטן מיט דער ירושה אזעלכע, װאם זײנען װ״ט פון פאלק, פאר- שט״ען נישט די בארערפענישן פון פאלק און ז״נען נישט געשיקט פון פאלק. אין אײנפאכע װערטער װיל דאם זאגן, עם װערט אנגעװענדעט אן אלטמאדישער באנקראטירטער םיםטעם און ביז הײנט צו טאג װערט נישט אר״נגעלאזן אין דער דאזיקער גרויםער אינםטיטוציע ק״ן סימן פון דעמאקראטישן ג״םט. די פארװאלטערם האלטן זיך בײם טויטן בוכשטאב פון באראנס צײאה, — כאטש צײטנװײז װערט ער דורך די זעלבע פארשײדן אינטערפרעטירט — און םארגעםן אין דעם קװיגטעםענץ, אז די ירושה געהערט דעם פאלק, און אלם אזעלבע האט א פאלקם-פארשטײער- שאפט די רעבט און די פציכט צו פארװאלטן מיט דער גרויםער ירושה. איך זאג ,ארוים די דאזיקע געדאנקען, װ״ל איך גלויב, אז עס איז דער חוב פון יעדן אויפריכטיקן ײדן מיטצוהעלםן און מיטצואװירקן צו רער דערהאלטונג, פארפעםטי- קונג און אויםברײטערונג פון באראן הירשם אונטערנעמונג אין ארגענטינע. נאך איז נישט צו שפעט. מיר קענען און מיר מוזן לײםטן אונדזער דינםט צו דעם פראגראם פון דעם נאבעלן מאן, װעמען נײנציק פראצענט פון אונדזער קאלעקטױויטעט האבן צו פארדאנקען זײער לעבן און זײער װאוילזײן אין דעם פרײען און רײכן לאנד ארגענטינע. נישט צו שרײבן קריטיק ביז איך אויםן, נאר צו געבן מאטעריאל צו, טראכטן, נאכצודענקען םאר די אלע, װאס װעלן לײענען דעם ״יאר-בוך״ און זײ זאלן װיסן, אז עם ליגט א היםטארישער חוב אויף דעם ״דישן כלל און זײ מוזן אים צאלן. די ײדישע קאלאניזאציע איז א פאלקס-זאך, און דאם גאנצע פאלק איז מחויב עס אונטערצוהאלטן. באראן הירש האט געגלויבט אין זײן אונטערנעמונג, א באװײז איז, װאם אין זײן — 22 —