Yor-bukh fun Yidishn yishev in Argenṭine · 1945-01-01 · 1945-1946 · p. Seite 18

יאר-בוך פון ״ידישן ישוב אין ארגעצטינע זזאט מען געמערקט, אז ער איז באגאבט מיט נאטיחלעכער אינטעליגענע און פעאייןײטן, מיט א זעילבםטשטענדיקן כאראקטער און מיט א שטארקן אונטערנעמונגם-גייםט. האדעװענדיק זיך אין א סביבה פון באנקירן און פינאנםיםטן, איז ער אויך אריינגע- צוינן נעװארן אין דער דאזיקער בראנזש, אבער מיט מער װיזיע און מער םפעקויצאטיװ. אונ- טערנעמוננען צו װעיצכע אילטע פראקטישע פינאנםיםטן האבן זיך נישט נעװאילט צורירן, װייצ זיי האבן אויסגערעכנט, אז עם װעט נישט זיין גענוג רענטאבל, האט באראן הירש נעװאגט. .אונטערגענומען יאון האט באקומען אומגעהויערע גרויםע פראפיטן. אין זיינער צייט האט מען געמורמלט אויך די גרויםע םארדינםטן, אבער, אויך אין דעם פאל מערקט זיך עפעם װי א האנט םון גורל האט געפירט צו א געװיםן בלינדן צייל. דער באראן הירש האט געצויגן רעלסן, װעלבע זיינען געװען דער אנהויב פון אריינ- דרינגוננ פון דער צױויקיזאציע אין די װיםטענישן פון טערקיי און באלקאנען. דער באראן האט דערביי פארדינט קאילאםאלע םומען געצט, נאר די באפעילקערונג האט פייל מערער גע- װאונען. דער?אקאמאטאר האט געבראכט א מאדערנעם ילעבן אין די פארװאגלטע װיםטע סטעפעם, און דאם האט געפירט צו דעם, אז דער באראן ה?רש זאיל זיך אנטרעפן פנים אל פנים ■מיט מאםן פון זיינע ארעמע, פאיליטיש-אונטערדריקטע ברידער, ער זא? דערזען דעם פיין און <5ײדן פון זיינע גקויבנם-חברים אין די קוילטורעיל-צוריקגעשטאנענע יצענדער. די רעילםן, די נייע װעגן, װאס באראן הירש האט געעפנט, האבן אים געפירט צו זיינע שטאם-ברידער, און צו זיך אקיין. ער האט געפונען אין זיך דעם אמתן ריבטיקן בארוך צו װאם ער איז באשטימט געװארן, און דער קצאנג פון ״צמה הרעותה ילעם הזה׳/ ״פארװאם קומט דאם דעם דאזיקן פאצק אזוי פיצ 5״דן״, האט פון אים ארויםגעשריעןן זיינע העכערע, א״דעלערע מענטשצעכע געפיצן אין וועלכע ער איז געװען אזוי רײך, האבן רעװאילוציאנירט, און װי א װירדיקער שטאצצער ײד איז ער נישט ארוים מיט פראטעםטן, מיט געװאלדגעשרײען, װײצ ער האט געװאוםט, אז ראם װעט נישט העלםן, ער האט אויך נישט געמאכט קײן אםיםות יםון ז״נע ר״כע קאצעגן, װײ5 ער האט געקאנט און געװאוםט זײערע באגרענעצטע השגות, װי ער האט עם באשטעטיקט אין ז״ן געשפרעך מיטן דר. הערצל, אנרופנדיק ב״ם נאמען אײנע פון די רײכםטע ״דישע םאמיליעס, האט ער געזאגט, אז זײ װעילן געבן א טשעק פון פינך הונ- דערט פראנק צו ל״זן די ײרישע פראבלעם, נאר אלײן האט ער באװיזן א בײשפיל, װאם האט נישט קײן גילײכן צו זיך אין דער װעילט-געשיכטע. אלץ, זײן גאנצן רײכטום, זיין טאילאנט, זײן געזונט, זײן ילעבן, האט ער געשטעילט יצו דינםט פאר ז״נע ילײדנדע בירירער. גרוים איז געװען דער דאזיקער מאן! רער טויט פון זײן בן-יחיר, האט אים רערהויבן צו א געװאלדיקער הויך, װאם גאנ׳ן װ״ניק מענטשן קענען אהין דערגרײכן, מען דארך דערצו האבן א םפעציעלע נשמה מיט דער .בעםטער מענטשילעכער אײגנשאפט — א גוט האר׳ז. װען עם האט פאםירט דאם אומנליק מיט זײן זון לוםיען, אין יאר 1887, אין די םאמע טעג פון צער און טרויער, האט באראן משה הירש געזאגט: ״איך האב פארלוירן מײן יקינר, אבער נישט מ״ן ױרש, די מענטשהײט װעט באקומען מײן ירושה״, און ביי א צװ״טער געלעגנה״ט האט ער זיך אויםגעדריקט: ״ב״ם העילפן דער מענטשהײט װאס ילײדט, פרעג איך קײנמאיל נישט צו דער רוך פון נויט קומט פון גילויבנם-גענאםן אדער פון אן אנדער גלויבן, אבער, צי איז דען דאם נישט נאטירלעך, אז מײן הויפט-װאונטש זאל ז״ן צו דערמעג^עבן די .פיזישע און מאראילישע אויסבעםערונג םון די קינדער פון ישראל, װאם זײנען אין פארילויך פון הונדערטער יארן אונטערדריקט און זיינען נאך איצט אין דער גרעםטער ארעמקײט״? װער קען עם פארשט״ן די װעגן פון דער השגחה! א שטארק באגאבטער מאן, מיט א גרוים אנגעזאמילטן פארמעגן, מיט א ברײטן שװאונג און פארנעם, מיט אן אויסערגעװײנלעך פיצבארער נשמה און גוט האר׳ו, באװײזט ער זיך אילס אוניקום אין דער געשיכטע. דער גרויםער פאמיליען-בראך גיט איים א טרייםל און שטעילט אים אװעק אויך דעם העכםטן פיעדעםטאל פון מענטשילעכקײט. באראן הירש האט ־זיך א׳לײן געפונען. דער קילוגער, װײטזעענריקער באראז הירש האט אװעקגעשענקט זײנע — 18 —