Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 26 (24.9.1946)
- Date
- 1946-09-24
- Page
- Seite 11 (sequence 11)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 66% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602797--231-8598175- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
י Cwejte landes konferenc fun der Histadrut Cijonif Achida in Frankfurt fun undzer Specjeln Korespondent B. Ornsztejn. FUN JIDISZN In di keg fun 17-tn, bizn 19-tn September iz fotgekumen di 2-te landes konfeicnc fun der Histadrut Cijonit Achida Begatmania in Frankfun am Main. Der inleres cu der konferenc iz gcwen a kolosaler. Fil szo/en farn onho/b hobn fil delegatn gesztcamt fun ale zajtn. Fun der fcritiszer Zone iz ojeh cngekumen a last ojto mit ■delegatn. UmcoKke perzonen ojtos un omnfbusn zenen geszianen fat der gebajde fun der konferenc cu •der dispozicje fun di delegatn. Inem prachtful dekoririn hojz fun der synagoge in Frankfurt, iz arujngekumen a na; pulsimd, Jidisz, nacional lebn. Inem grojsn za\ zenen forgekumen di algemajne fouan zicungen un in di arumike cimern zenen a/ngerickrel gcwom di konferenc bjuzojen. in welche es hobn gearbet di bazunderu komisjes. Cu der basztimtet cajt un baj a geho/bener sztimunp, unter di klangen fun flaükioa 10ert di konferenc gecfnt durch dem ch. Dawid Troger. Er kalt derbaj di derefnungs rede. Er sztrejckt ־unter die cajt, badingungen und kistor-iszn gerangt 100s es macht adurch die Szeejrlt Haplejta im der heldisz kemfendet Jiszuw far a umophengik fraj Erec Jisroel. Es fangen an di bagrisungen. Der erszter bagrist der dt. Icchok Ratner in nomen fun C. K., dan bagrist der oberbizgermeister fun der sztot Frankfurt, der Heer Kurl Epsztcin in nomen fun der Gro/s-Hessen Landes- Regirung, der Radi Fridman in nomen fun Rabi Eemsztej'n, der ratgeber far Jidisze angelegenhajten in der Hojptkioatir fun general Mac Narney, Chawer Goldman in nomen fun der Szeejrit Haplejta in der briliszer zone, dt. Szlamoiciez in nomen fun ra/on Komitet in Frankfurt, di dia- Wejrim Werba un Lewi in nomen fun di Frankfurtcr gemajnde un der Dr. Hoffman in nomen fun Jiszuto. Culib di grojse col ungemoldene bagrisungen fun farszidene beider institue/es un organizaejes zenen di bagrtsungs redes ibergerisn gctcotn un es wem durch dem forzicer forgelezn di nemen fun di weidie hob» gezolt bagrisn un -di nemen fun di kerperszaftn welche ze; repre- 1 zentim. Cwiszn andere ojeh fun undzer mitatbefer B. Orenszetjn. Es bekumt dan a wort cu a eeferat der oft. Hering. Der redner analizirf di läge fun Cifonizm, dos lebn fun der Szeejrit Haplejta in E/ropa un -di sytaeje in Erec-Jisroel. 7,ajn inhaltsraldte un ' ajrtdruksfule rede wert kesefder ibergerisn mit szturmisze aplodismentn. Er farendik zajn pcachtfuln referat mit: ״Di Histadrut Cijonit Adtida iz der cjsdmk fun der Szeejrit Haplejta un iz di dynemtisze trajb-kraft fun der Cyjonistiszer batoegung. Undzer gerangl iz di hofnung cu zelbsfszfendika/t.'' Di szwcrce kraft fun di nacisze macht iz bezigt geworn.־Di zun fun zig hot ojfgcsza/nt far di: unterdrikte felker in E/ropa. Di zun fun zig hot fat dem Jidiszn folk noch niszt ojfgeszajnt. Es wert kumen der kistoriszer tog fun undzer amgrltiker bafraiung. Mit dem referat hot zieh geendikt di ofic/ele tejl fun der erszter zicung. Noch a 10 minulidkn iberrojs hot zieh ojf der bine bewizn der St. Otylien orkester, in Kacct klejdung. unter di fachmenisze lejtung fun dirigent dt. Hofmekler. Men muz dem emes zogn, az der orkester sztejt ojf p niwo fun an erszt-klasikn eropejiszn orkester. - Zej'er bazhejnt un betamt zenen gewen die solo gezangen fun di dt. dt. Durmassklna, Kupric tm Richter. Di lang dojrende, cojszende aplodis- Atom V Di in Bikini durchgeörte eksperimentn mit der atom-bombe, za)nen szojn wa[t hinter undz. Di radjo un prese reportern interesirn zieh kojdem kol mit dl aktuele ״sensaejes‘• on Bikini hobn zej szojn fargesn. Derfar nemen dos wort di gelernte, welche batrachtn szojn far meglech arojscucljen algemejne maskones nochn genojem baarbetn dl rezultatn fun eksperiment. Der ejnciker Irancojzlszer gelernter, weleher Iz onweznd gewen baj bejde eksperimentn in Bikini, prof. Andre Labarthe, sztelt fest, mit der gancer festkajt; az der cwejter bombn ojfrajs hot bawizn, az di menezhajt bazict a szreklech gewer, kegn ־welchn es iz nlszto kajn szum fartejdlkung Prof. Andre Labarthe zogt, az niszt di kraft fun bombe-ojfrajs iz der iker — chocz dos iz ojcii niszt awekcumachn — nor ko[- dem-kol, di szafimg fun wajte radjo-aktiwe 6 teg nochn ojfrajs — szrajbt Labarthe — hobn dl sztolcne turems fun der pancerszif ״Nagato“ gesztralt mit a kraft fun 100 Hoentgen ejnhajtn. Di maksimale doze, wos a menez ken ojshaltn, iz a 1/10 fun 1 roentmentn hot der orkester un di solo zingetins uh zinger erlich fardint. Cu morgn in der fti hot zieh normal ongekojbn di arbet fun der konferenc. Es iz ojsgewejlt geu/orn dos ptezidjum'in basztand: Treger, Gutman, inz. Szulc, Horaio Fogelman, Szlamoun'cz, Gerszuni, dr. Wogszcl, Weisman, dr. Orenstein, Frosz un Hering. Es bakumt dan a wort der dt. Aron Kaftan, wos gif iber dem general bericht fun Histadrut Ci/onit Achida. Er macht a kuren sach-bakl zart der antsztejung fun der bawegüng. Dos hejst fun der konferenc in Landsberg in September 1945. Er git iber ze/er interesante eifern fun der organizac/e arbet. Di chaludm fun di Nodham kibucim, welche zenen ojle gewen kajn Ecec Jisroel zenen in 97% arider cum intensiwn, produhtiwn, dtplucjaniszn lebn. In der barichts cajt zajnen forgekumen farszideneseminarn un cwiszn andere a seminar far fcojen in Landsbeeg. Es wert gejirt i breit faccwajgte kulturele tetikajt. Es wem aro/sgegebn: Chorrim, Osfeju- Ckomer, ״Nicoc“, ״Haowed". bildet zamlungen, wos frogn a kullureln deteijeriszn Charakter. Es iz gegeindet gcwom a lerer farejn un a szrajber facejn. In der cajt fun der Szekel Akcje zenen farkojft gcwom 80,000 szkolim. Es iz ongeknipf gcwom baeijungen mit der Engliszer zone.' Es wert noch gekaltn a gance re;־ refecatn: Organizacje Problemen fun der Histadrut Cijonit Achida, — ch. Aleksandrowicz, undzer weg in der jugent — ch. Tedik, aibeit un produktywizaeje — ch. Feiner un wegn 22-tn cyjomstiszn kongres — ch. Ratner. Di referatn zajnen a/sgekert gcwom mit groj's interes un di o/sfirungen zajnen baglejt geworn mit aplodismentn. Es zenen gcwejlt gcwom farszidene komisjes. In der erszter re; mandat komisj in permanens komisje. Di permanene komis/e kok fun zieh ojsgeteilt komisjes far: I) Politisze angelcgcnhajtn, 2) Organizacje, 3) Arbet un produktywizacje, 4) Kultur m 5) Jugnt. Der Galil Franken iz gewen colra/ch fartretn in der konferenc un ojdi geszpilt a 0ngezejene role in ir arbet. Baj etleche tiszn zenen gezesn gcmejnzam di delegatn fun Franken un nemledt: Mazkirut Glilit in Bamberg, Bamberg sztot un läget, Bayreuth. Kulmbadt, Fürth-lagec, Weißenbürg, Hof, Zelllitz, Marktredwic, Prebitz un fun Waad Hakibucim. Di delegatn fun Bamberg zajnen gewen fartretn in folgende konferenc insfanen. Ch. Frosz in prezidjum, dt. Lajt mandat un permanene komisjes, dt. Wagenfisz in der permanene komisje, ch. Goldszlain in di komisjes far arbet un produktywizacje, kultur un jugnt. In der general debate hobn ontajl genumen elledie cendlik delegatn un cwiszn andere hot geredt der ch. B. Orenszfejn fun GUI Franken. Nochn fatendikn di arbetn fun di komisjes zenen ejnsztimik iz ongenumen geworn a gance rej rezohicjes. Es iz o/th baszlosn arojscuszikn folgende telegrames: a) Cu der Sochnut, b) Cu di Asirei l.alniti c) Cu di Asire/ Cipem. Cum szlus zenen ojsgewejlt geworn naje instarten: 1) Merkur, 2) Moaca, 3) Gericht un 4) Kewizjons komlsjg. ln der moaca zenen ojsgeweßt geworn di chawejrim fun Bamberg: Frosz, Lajt un fun lager Bamberg Wagenfisz, Noch dem szlus wort fun diawer Dawid Tteger hot zieh di konferenc baj a geho/bener sztimung mit gezang fun der .,hatikwa" geszlosn, iberlozndik u gcojsn tojszem ofj di ontcjlnemer. Kenig gen ejnhajt a tog. A hechere doze iz gojrem dem baldikn tojt. Alzo, a woch nochn bombn-ojfrajs hot men zieh niszt getort dementem cu kajn szum, ojfn waser farblibener szif funm eksperiment Hot, wajl zej bagegnen jedn mit di tojt-sztrain. Blojz ojf di szifn, wos geflnen zieh am wajtstn funm eksplozje ort, ken men arojfgejen, onwendndik specfeie forzichts mitlen. Men tor ober niszt farblajbn unter der Wirkung fun di radjoaktiwe sztraln,!enger wl 15 minut. Nochn ojfrajs hobn zieh di radjo-aktiwe produktn ojsgemiszt roitn j am-waser. arajnbakumen niszt nor ojf di dekn fun di szifn, nor ojeh inewejnik in di rojmcn, welche zajnen waser-dicht un doch hobn zoj niszt gekent bajsztejn dem mojredikn luft-trejsl. Men ken alzo zogn, az praktisz — hobn di tojt-sztraln dergrejeht umetum. Di radjo-aktiwe Wirkung farklenert zieh sistematisz. Dersodjum, wos badekt di szifn, farlirt noch ewej woehn a helft fun zajn szedlecher kraft. Er hot zieh bawizn in rezultat fun der disoejaeje (funandertojlung) fun jam-waser un zalc baj der umgewejn- ״Makabi" Bamberg— ״Hakoach" Schwabach Zuntik dem 15. IX. iz in Bamberg forgekumen a lige farmestung cwiszn dl ojbndermonte manszaftn. Baj der onweznhajt fun a grojsn ojlem cuszojer ״lojfn“ arojs bejde manszaftn ojfn feld un dos szpil iz ongehojbn. Bejde manszaftn wekslen zieh in di atakes un in der 14-ter minut kumt for a ״kritiszer" moment fam tojer fun ״Makabi‘׳, es wert ober farmitn an ״umglik“. Dos szpil wert wajter zejer lebhaft gehrt fun bejde edodim. In der 16-ter minut gelingt di bamberger cu szisn mit a szejnem kopszos durch Lebowiczn dos erszte tojer. 1:0 far ״Makabi“. Di bamberger wem bagrist funm publikum farn dozikn ״spektall“ un szpiln mit mer ambieje, atakirndik ' dos tojer fun ״Hakoach“. In der 23-ter minut gelingt zej ojeh baj a ״wir-war“ fam schwabacher tojer arajncuszisn noch a gol, welcher wert ober culib ״gewise“ sibes durchn richter niszt onerkent. Ober wl ojf ״lehaches" atakirn zej wajter un derclln in der 28-ter minut dos cwejte tojer. 2:0 far ״Makabi" blz der hafsoke. Noch der pojze-szpiln di bamberger ganc ״fojl". Di schwabacher nuen dos ojs un noch a szejner atake geflnt zieh szojn der ^aj in tojer fun ״Makabi“. 2:1. Di bamberger zejendik, az zej kenen noch hobn a ״mapole", hojbn on atakirh. In der 21-ter minut wert a zicherer gol farmitn durch a hant fun a schwabacher linkn-fllgl, un welchn rezultat di bamberger derciln durch ' a ll-meter szos dos drite tojer. ״Hakoach“ szturmt dos bamberger tojer un derciln dein cwejtn gol. Der rezultat blajbt bizn ende 4:2 letojwas ״Makabi“ Bamberg. (RN) ״Hapoel“ (Bayreuth) — ״Makabi“ (Pöttenstein) 6:0 (2:0). Dem 14. IX. Iz ln Bayreuth forgekumen a frajntszafts-mecz cwiszn ״Hapoel“ (Bayreuth) un ״Makabl“ (Pottenstein). Di farheltnsmeslk-junge manszalt fun Pottenstein hot zieh arojsgewizn far a niszt-techniszszlechter grupe, welche szpllt doch etwos cu hart un sztreng. Der bayreuth’er ״Hapoel“ iz arojsgetrotn opgeszwacht cullbn fein fun 5 lige-szpiler, welche zajnen fartrotn geworn durch dl Tezerw-szpiler fun der cwejter grupe. Di erszte helft 12 gewen kimat a glajehe. Der farlojf fun szpil iz gewen szarf un interesant. Di bejde tojern bis cu der pojze, welche zajnen gewen unmeglech cu fartejdikn hot geszosn der ojsgecejchnter Drabkin. Noch der hafsoke wem dl gest opgeszwacht un dl szpil trogt zieh iber ojfn feld fun ״Makabi‘1. A dank zejer ibergewicht szist ״Hapoel“ 4 tojern, 2 Lerner. 1 Allaljuw un ejncr a ״zelbstmerderiszer". In ״Hapoel“ fardint dermont cu wem der herlecher 'Grlch Allaljuw un der technisz-zicherer loch hojeher temporatur, wos der bombnojfrajs hot gojrcm gewen. Zajn tojtlecher ajnflus dojert farheltnsmeslk niszt' lang. Dakegn zajnen farhanen chemisze farbindüngen, wos haltn ojf cejer'radjaaktiwitet bemeszech fun chadoszim un jorn: Mir bazien niszt kajn szum mitlen, wos zoln zej kenen machn umszedlech! Di ejl-flekn fun farszcjdn-farbikn kollr welche geßnen zieh bajm ajngang in der Bikini-buchte, wein drojen azoj-lang mit tojt jedn wos wet zieh cu zej dementem, biz epes a cufeliker wint wet zej niszt optrajbn in die wajte ocean-wasem. Der atom-bombe kenen zieh kegnszteln rlzike llnjen-szlfn, farzen mit ungehojere dike pancer-plites, wos nobn a zejer klejne col efenungen, durch welcher s’ wein blojz fun cajt-cu-cajt arojsgesztelt wem mestaparatn, persikopn, torpedn-szlajderer oder armatn. Damolt wein zej fejik zajn ojscuhaltn di kraft fun ojfrajs un zejer manszaft wet hobn di meglechkajt cu flm di szif . . . ober wos kumt derfun arojs, az dl manszaft iz farurtejlt ojf a langzamen tojt. Un Andre Labarthe git dos folgnde bild fun der eukunftiker milchome: ״Wi nor der radar-aparat wet signalizirn, wegn der dernenterung fun an umbakantn eroplan, wet kumen niszt a szlacht-alarm, niszt a cugrejtung nor a tanc fun paniszer mojre. Di szif, wos wet nochn aiopwarfn dl atom bombe doch blajbn ojfn waser-ojberflach wet zieh kenen wajter bawegn In Jeder riehtung ober . . . der grester tejl fun der manszaft, wet troc der umendlecher col blut transfuzjes un troc di tog teglcchc penicllln lmfungen . . . noch 3 wochn sztarbn. Dos Iz niszt WELLSES a fantastlsze dercejlung, dos iz a wirklechkajt. Der gancer weit drot Untergang, wajl di radjoaktlwltet Drabkin, welcher szpilt mamesz zonglerisz. Gut hot gehrt di szpil der richter Olszewski. Gustav Jcrzy Grosz. ״Hapoel“ (Bayreuth) — ״Makabi“ (Münchberg) 7:1 (4:1). Dem 11. IX. 46 Iz in Bayreuth forgekumen der 2-ter lojt der rej majsterszaftsmecz cwiszn ״Hapoel“־ (Bayreuth) un ״Makabi" (Münchbcrg). Szojn in der 3 minut fun der szpil gewlnen di gest di ibermacht mit dem fal wos a szpilej• fun ״Hapoel" hot geszosn a gol in eigenem tojer. ״Hapoel“ gejt doch sznel iber in ״ofensiwe", un biz cu der hafsoke dergrejeht er 4 tojern, durch Rosenbergn II, Drabkinen un Lerner. Noch der hafsoke gejen iber di gest cu ״defensiwe" un dl szpil kumt for ojfn feld fun ״Makabi“, nor a dank der guter szpil fun ״linkn'-fligl, blajbt der rezultat niszt geendert. In rezultat fun der guter, teehniszer szpil funm ״Hapoel“. gelingen zej wajtere 3 tojern durch Lemer’n un Rosenbergn II, azoj arum farendikt zieh der meez mit 7:1 letojwas ״Hapoer-Bayreuth. Baj di gest hot zieh ojsgccejchnt nor der Iinker-fligl, Silbergold, dakegn baj di bayreuth’er zajnen ale gesztanen ojf der hojch fun zejer ojfgabe. Noch 2 moczn ojf der majsterszafts-liste, flgurirt Bayreuth mit 4 punkto un in baeug cu tojern 13:1. Di gance hachnose funm dozikn mecz iz durchn ,.Hapoel“ ibergewizn geworn far undzere antlofene brlder fun Pojln wos geflnen zieh in lager Cham. Sport-korespondent Gustav Jerzy Grosz, Bayreuth. ״Hapoel“ (Bayreuth) — ״Makabi'׳ (Marktredwitz) 6:0 (2:0). Dem 7. IX. 46 iz forgekumen der erszter majsterszafts-mecz cwiszn ״Hapoel" (Bayreuth) un ״Makabi" (Marktredwitz). Noch der oflcjeler bagrisung hot zieh ongehojbn der interesanter mecz. Troc dem, wos di szpil iz geflrt geworn in a hejscr atmosfer un baj a grojsn ojlem, nemt ״Hapoel" iber fun onhojb di incjatlw un szojn in der 3 mlnut szist Broner dem ersztn tojer. In der 21 minut szist Rosenberg II a szejnem 2 tojer. Noch der hafsoke farlirt ״Makabi“ dt kraft un dl merere atakes ojfn tojer fun ״Makabi" nuct ojs ״Hapoel“ szisndlk 4 lojt der rej tojern durch Drabkinen, Rechtza un Rosenberg II. Der algemejner rezultat funm majsterszaft-mecz, iz 6:0 far ״Hapoel“. Baj di gest cejchnt zieh ojs der linker fartejdlker un der linker gehilf, un baj ״Hapoel" — a sichere fartejdikung, Kugelman cu hilf Drabkin un Rosenberg II in ongrlf. Der lecter (Rosenberg II) zajendik der jingster szpiler fun ״Hapoel", iz a tip fun a flinkn sports-man un sztarkn ongrajfer. Nochn erszta zig wart der ״Hapoel" mit umgeduld ojf di wajterdike majsterszafts-farmestungen fun Unter-Bayren. Gustav Jerzy Grosz, Bayreuth. iz almechtik. Di ejncike szuc iz antlojfn. Di ajnwojner fun dl grojse sztet muzn zieh ict zogn, az der atom iz arajngedrangen in zejere hajzer un geworn der herszor. Jeder militerman un strategjespeejulist muz ojeh lberchazem, az er iz zelbst szucloz, wi jeder anderer eiwillst. Dos zajnen di ojsflrungen fun cwejtn ekspriment in Bikini. Kajn szum kegngezecte mejnungen un diskusjes kenen niszt zajn. 1 Sztandar Polski. A brlw in redakcje Choszewer her redaktor! Cu dem derszinenem artikl in numer 22 fun ajer g. cajtung in der rubrik ״Bamberger lager szpigl" wu majn perzon iz ongegrifn geworn derkler ich folgndes: 1. S’iz niszt rlehtik, az ich hob niszt gewolt onemen a lager ajnwojner cu an arbet als kurjer h' Sztern Mojsze derfar wajl er hot niszt gekent di ungarisze szprach, dakegn iz rlehtik, az der postn fun a kurjer in Empayment-oSice iz noch bizn hajtndikn tog niszt bazect, wajl der emplaymentoficir h' Petraszka hot bichlal niszt derlojbt ojfcunemen kejn szum kurjer. 2. Es iz niszt rlehtik, az der rekomendirter durch mir Pozner Irme all lejter fun der sznajderaj iz mir gewen bakant als Krist, un ich sztei fest, az niszt blojz mir iz dos niszt gewen bakant, nor ojeh kejnem niszt fun m׳!jns mltarbeter, dakegn iz richtik, az der h־ Morgensztem hot falsz informirt ajer körespondent 11' Goldzamd welndik trefn mir als der wos hot gefirt a sztrenge ojsforszung kegn im. Ich dank ajeh forojs mit derech- Gehör Nemethl, rewizjons-komisar, lager Bamberg