Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 26 (24.9.1946)
- Date
- 1946-09-24
- Page
- Seite 10 (sequence 10)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602797--230-8598174- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
Fajerleche baerdikung fun 85 kedojszim in Hof Dem 12. September is forgekumen 0J£ dem jldiszn bejs-ojlem in Hof di fajerleche daerdikung fun di 85 kedojszim, wemens kerper zajnen gewen eeworfn in der gegnt arum Hof. Men hot arojsgegrobn di kerpers, welche di merderisze nacis hobn dermordet ejnike szoen fam arajnkumcn fun di amerikanlsze trupn. Hajnt hot men zej gebracht cu Kejwer Jisroejl, opgebndik zej dem lecfcn Jldiszn kowed. Mir wejsn nit wer di tojte zafnen. Mir wejsn nor, az dos zajnen totere, mener, brider un zin fun undzer folk! Fun Buchenwald hot men zej gefirt ojf dem lectn tojtnmarsz! Mir, welche zajnen al-pi nes geratewet gewom fun di merderisze hent, zajnen gesztanen bajm grojsn firekedikn kejwer, dos harc ful mit szmerc un lajdn. Der ״demokratiszer" flichtlingskomisar in Kulmbadi Dos sztetele Kulmbach iz a center fun dirfäbrikn. Dos sztert ober nlszt az s' zoln zieh gefinen ejnike nichtere kep, wos zoln klero wi azoj a tojwe cu toa Jidn. Kajn Kulmdach zajnen gekumen etleche hundert amerikaner, far welche men darf hobn wojnungen, hot-di militer-regirung arojsgegebn a farordnung ojscuzidlen dajczn. Troc dem wos dos sztetl farmugt blz 70% gewezene nacis, cvriszn zej etleche un zechcik medaln-treger, iz ober dl protekcje un krojweszaft zej er grojs. Der flichtlings-komlsar, a grojser ״dem»- krat“, far wemen ale zajnen glajeh <ojb Jidn oder Dajczn), hot basal osn ojscuzidlen di jenige wos arbetn niszt. Bemejle kamen Jidn ojeh in rechnung, wajl mindest« faln zej ojeh arunter der Kategorje. Frajtik, dem 30. VTH farmitog hobn ale derhaltn di ojszidlungskartn, wen der erszter iz gekamen ln konntet mit aza karte, iz glajeh awek a forsztejer cum flichtlings-komisar dr. Gletzer, wos er mcjnt mit dem, hot er derklert, az dos iz a farordnung fun der miüter-regiung un er ken gorniszt machn. Dan hot der komitet interwenirt bajm dlrektor fun UNRRA, welcher hot glajeh awekgeszikt zajn fartreterin cum dr. Gletzer. Ojeh dos tnöl hot ei geentfert, az Jidn hobn niszt kajn ״cucugsgenehmigung־‘ un deriber lojt der farordnung fun der militer-regirung muzn zej fon. Dl tJNRRA-forsztejertn iz glajeh gekumen ln komitet un berichtet wegn der derklerung funm flichtlings-komisar. Es iz tejkef awek cum cwcjtn mol a forsztejer fun komitet cum dir fun UNRRA un derklert: 1. Die Jidn zajnen ojeh flichtlinge. 2. lojt der farordnung fun der' hojptkwartir, darf men noch szafn plac far Jidn un es falt awek di frage ״genejmigung“. 3. Ojszidlungen hobn - Jidn szojn genug gehat, un dos wein undz farglajehn mit Dajczn, iz a politlszer szwindl kedej cu kenen azoj-arum gewinen di militer-regirung far di farsztelte aspiraejes fun poter-wem fun di Jidn wemens col es halt zieh in fargresem. , Der UNRRA-direktor hot zieh farbundn mit der militer-regirung, er hot ober dakamen an enfer, az zej muzn fom. Der komitet hot zieh farbundn mit der centrale in Bamberg, ibergebndik wegn der ojszidlung. ojf wos es iz gekumen an entfer: Niszt fom. wajl es wet derlejdigt wem, un az mir zoln zieh wendn cum flichtlingskomisar dos er zol forlojflk ophaltn di ״jkcje“. Es iz'awek a delegacje cum komisar, welcher hot dos lberhojpt niszt gewolt• ojshem, ojfmachndik di tir un gehejsn farlozn zajn kabinet, in kegnfal wet er nfn MP. Dl delegacje hot zieh far der doziker drojung niszt derszrokn, derklemdlk, az far zajn antlsemitiszer handlang wet er zajn farantwortlech, hot er zieh wider farufn ojf der farordnung fun der militer-regirung. Szabes hot zieh der Rajon-Komitet in Bamberg telefonisz farbundn mit der militer-regirang un mitn flichtlings-komisar un Szmerc, wajl umszuldike menszn hobn ojf aza ojfn farlojm zejer lebn. Lajdn, wajl di weit hot undz azoj sznel fargesn un wil undz beszum ojfn niszt hem. Zejer a grojser ojlom, fun ale arumlke sztet hot zieh farzamlt ojfn hofer bejsojlom. A demonstraeje iz culib technisze sibes niszt derlojbt gewom. Nochn aroplozn di kastns fun di kedojszim in grojsn masngrub, zingt der kantor Kross dem ״EI-, molej-rachmirn", fun welchn di onweznde zajnen sztark gerirt geworn. Noch der derfnung fun ch’ Weil, prezes funm Hofer komitet, hobn di farszejdene fatreters fun der amerikaniszer un dajezer macht ojsgedrikt zejer mltgefil. Ba2unders ajndruks- Bamberger Kndlech zajnen szabes dem 14. sept. farendikt gewom ojf a fajerlechn ojfn di ferjen tun di bamberger szul-binder in Kissingen. A min moderner Ojneg Szabes, hat ajngezapt in zieh di ale lojb gelangen, wos zajnen ojsgerechnt gewom farn ״Roter" dem direktor fun der kinder kolonje Proweller, far der ״Muter" A. Uerszkowicz, welche hobn faktisz wi ibergegebene eitern gedint traj der kinder miszpoche. Niszt ojsgemitn zajne fardinte lojb-gazangen hot ojeh der ntusterbnfter Baal Habajis — W. Hnles. Di kinder fun zejer zajt hobn in a szejner form ojsgedrikt zejer onerkenung far dl, wos hobn zieh mit zej azoj getraj farinteresirt un hobn untergetrogn di komitet mener prezes Dr. Wajnik, Beno Fogel an M. Herszkowicz — a szejnem tert mit der cuszrift ״Jaldej Bamberg — Lewaad Hajehudi“, derbaj hot di sziierin CVieäwa Goläzamd zej badankt in kuroe werter far zejere lajstungen. Di szilerin Mindele Unfus hot untergetrogn dem ״Foter" Proweller — a szejnem buket blumen badankendik zejer Madrich far der ojfzicht un dereijung. Baj der zelber gclegnhajt hobn beide kinder ojsgedrikt zejer wuncz cu fajern dem nechstn jomtew Es zajnen ojeh dermont geworn di krajntleche baeijung fun di amerikaner jidisze militer laji, welche hobn mit grojs llbszaft ontejl genumen un mitgelebt mit di kinder in zejer frajer cajt Specjcl der militeT-man Jakob Zelbst, Ojeh der rabiner Captain TROJ hot bakamen zugetejlt zajn fardintn dank far zajne bamijungen Ietojwas dl kinder. Es hobn di kinder bagrist in zejer szejne werter der szul-direktor h. LaKser. Frajl. Elizabet Kowner hot in a!engerer Wendung cu di kinder in a zorgfeltiker form bahandlt dem Iebns-weg fun di kinder un in kuren ongeworfn a szkic far zejer wajterdikn szliarh. Es hobn noch geredt mcrcrc chawcjrim. Di kinder hobn demonstrirt mit chorale un solo gezang numern, dekla.mac.ies un Iesof hot zej der prezes Wajnik fartejlt szpllcajg un di fajerung hot zieh in a gehojbencr sztimung farendikt. Di lect dnrehgefirte rentgen ojfnames hobn ongewizn ojf 117 lager ajnwojner, baj welche es iz gewen a fardacht. az zej zajnen langen krank. Der Dr. Milsztejn hot dl fardechtike geszikt ojf a genojere unterzuchung, welche hot festgesztclt baj 21 man faktisze langen krankhajt un zej zajnen tejkef opgeszikt geworn in geherike sanatoriums. di frage derlejdikt. In cwiszncajt iz gekumen an ojto ojf cu fametnen dl zachn fun etleche fun undz. 2antik iz awek a forsztejer cum flichtlings-komisar wegn sztrajehn alemen, kedej di policcj zol zieh niszt czcpcn. Endiech hot zieh der komisar antszuldikt, az er hot niszt gewust, az dos zajnen ״rasiszfarfolgte" .. . un wen der forsztejer hot im ful hobn geredt dl forsztejer funm bamberger c. K. ch’ Eiehler un ch' Zinsztejn prese koresp. fun ״Undzer Wort". ojQh di rede funm ch’ Cwi Horowicz funm merkaz i cijoni in München, hot gemacht a sztarkn ajndruk ojf di onweznde. Fun ale redes hot amejstn arojsgeszrign di benkszaft noch an ejgener hejm, di benkszaft cu zajn mit feiker glajeh un nit cu darin mer sztejn baj masngreber fun umszuldik gehargete! Nochn kadisz fun kantor Kross, wert di trojerfajerung farendikt mitn ״Hatikwa“. Onerkenung fardint der Jidiszer Komitet in Hof, wos a dank zejere bamijungen zajnen dl kedojszim gekumen cu Kejwer Jisroejl. Ru£h Majtek. lager-szpigl Di wenerisz kranke, wos hobn zieh gefunen in lager zajnen ale in hejlansztaltn. In lager iz niszt farhan kajn ejnciker fal fon infekcjc krankhajt. Bajm szpitol Iz tetik a medicinisze Sport Baratungs Sztele, welche hot dl ojfgabe cu unterzuebn jedn Sportler ejnmol ln wach. Unter dem Protektorat fun balibtn direktor Mr. D. Pearl wert durchgeflrt a Szach Tu mir in welchn es nemen ontejl an erech 30 perzon, derunter 2 frojen. Der lecter lager richter h. Josef Szwajcer hot rezignirt fun zajn amt culib der umheglechkajt ojscuflrn zajne fliehtn, wajl dos gericht iz dekompletirt geworn un matcrjaln cum derlejdikn zajnen fahan zejer KI un. niszt kukndik ojf zajne colrajehe interwenen Iz kajn szum enderung niszt ajngetretn. Mit zajn rezignaeje dermeglecht der h. Szwajcer durchcuflm waln far a lager gericht, welche wein szojn forkümen in di noentste teg. In lager szpigl wem gemacht bamerkungen, welche szpiglen op di faktisze fächeltniszn in lager un fun di farszejdene arbets plecer. Dos ale wert geton mitn ewek cu lenken di ojfmerkzamkajt fun di mosgebnde krajzn, welche hobn dl ojfzicht iber di dermonte arbets plecer un zajnen far zej faranlwortlech. Blz ject iz es a Kojl Kojrej Bamidbor! Mir machn alzo ojfmerkzam di hem Szolichej Cibur, az mir wein cijen di geherike konsekwenen fun zej״r szwajgn, wajl Sztiko kehojdoo dam je! A specjele Wendung hobn mir cum Heligjezn amt mitn Moro-Deasre berosz. Mir woltn nemlech gewolt festsztein, wos es gejt arajn in zejer kompetenc. Cu zachn wos hobn a szajches Bejn Odom Lamokojm un Bejn Odom Lachawcjroj, oder ejus fun di bejde? Farsztendiccher iz, az Ajer specjele ojfgabe darf zieh koncentrim arum dem Bejn Odom Lachawejroj, wajl der Bejn Odom lamokojm geher cu der Bchire un dos lozt iber far dem ״Odom“ alejn, wajl dos dozike recht hot er bakumen fun ״Mokojm“. Un wen ir fartret dem ״Bejn Odom Lacbawejroj“, dann git a tifn blik in Ajore rejen, wet ir baawojnojsejnn horabim denen, az ir hot a grojs szlikl arbet baj zieh alejn cu rejnikn, un erszt dan wet ir hobn a recht madrich cu zajn andere! Goldzamd Chaim. geentfert, az es lz im szojn ejnike mol ojfgeklert, gewom wegn dem, farwos hot ir niszt gewust? . . . Hot er geentfert, az ales iz szojn farbaj, mit der zelber tamewater mine wi fll fun zajne folks-genose, wajl ojeh punkt wi ze} ale, derklert er zieh far a ״frajnt'‘ fun Jidn. Azoj zejen ojs undzere ״krajnt" ... A kulmbacher. Seminar ,Nocham' in Münchberg In di chadoszim aw-elul, iz in Münchberg in dl blnjonim fun der jidiszer gemejnde forgekumen der Seminar fun ״Noeham“. Der semlnar hot gedojert 5 wochn. In dozikn seminax hobn zieh batejlikt 65 jugentleche fun bejde geszlechtn tun merere kibucim un kanim. Der semlnar iz ojsgefaln zejer gelungen. Es zajnen ojsgehert geworn fll referatn wegn palestinografje, geszite fun Cijonizm, soejaiizm, Histadrut Haowdim. jugnt bawegung in E. j., partejen in E. J., pslchologje fun der jugnt, Hagana, Nocham un andere. Di ontejlnemer hobn ojeh gearbet iber zieh. Fun 7 fri blz 10 ownt zajnen ajngeordnt geworn sichot ojf temes wi liebreisze llteratur un algeraejne geografje. Jedn szabes zajnen forgekumen szmuesn un szpacim. Baj der lajerlechkajt fun larendikn dem semlnar hobn 8 ontejlnemer gehaltn kurce referatn, ojf di temes, wog zej hobn gelernt. Di ontejlnemer zajnen gewen baherszt fun a sztarker hlslawut. Ale cbawejrim hobn opgeszact di ojfgabn un lajstungen fun ״Nocham" un hobn Zieh farflichtet cu arbetn mit mesirat nefesz. Jeder ojf zajn ort, kedej cu far gresem un ojsbrejtern dl ״Nocham“ bawegung un szafn far ir a grojsn, wlehllkn chaluclszn lager in der szejrit haplejta. A specjele onerkenung fardint der forzicender Tun der jidiszer gemejnde in Münchberg h' Czapelski, wos blojz a dank zajn intensiwer mithilf un frajntleeher baeijung lz opgehatn geworn der seminax. Er hot fll gezorgt far der regulerer baszpajzung fun di ontejlnemer un hot gesztelt cu undzer dispozieje bakweme wojnungen in di binjonim fun der jidiszer gemejnde. ' Mir drikn ojs ojf dem weg a dank dem ch’ Czapelski un winszn im fll derfolg in zajn fruchtbarer arbet far der jidiszer bafelkerung in Münchberg un far der chaluciszer bawegung in der szejrit haplejta. Michoel Desze (Eisenstadt). Jidisze dramatisze studje in Fürth Men m1iz mojde zajn, az der Fürther dramatiszer krajz hot a gewise cajt durchgemacht a gewisn krizis, welcher Iz ober bazajtlkt gewom mitn onkumen fun ch’ Goldsztcjn, welcher hot mit zajn mijfnler arbet un guter rezi, awekgesztelt di Fürther trupe ojf a geheriker liojch. Dl ojtfirung tan ,Abi men zet sich", zuntik, dem 15. IX, hot basztetikt dem fakt, az baj a guter rezi, zajnen undzere amatorn imsztand arojscugebn fll fun zieh, szafndik azoj-arum grojs cufridnhajt un interes farn jldiszn teater baj di jidisze Fürther ajnwojner. In algemejn iz der program zer a gelungener. Di ernste numern, wi: ״Lachn1‘ (M. Geblrtigs), ojsgefirt durch der bagabter un talantfulcr Frida Zinger, Grinsztajn, Goldsztejns (THt Szulsztajns) wi ojeh ״Blutnke majn zydowke" ojsgeflrt durch Szwimer, un Frida Zinger zajnen gesztanen ojfn geherikn niwo. Baj dem humoristiszn tejl cejchnt zieh ojs Tarzenczewski. Zajn harc!ker un treflecher huraor nemt ojs bajm ojlom. Niszt szlccht iz ojeh zajn partner Goldsztejn. Zisthan welcher iz gewen szwach beejs dem ernstn numer ״Monen un coln“ (Rezniks), besert zieh ojs szpilndik mit Parzencrewski dos aktueie bildl ״Hitler—Goebels“. A specjele ojfmerkzamkajt fardint ch’ Szwimer mit zajn ״Ejli, Ejli“ un ״Blumke“. Es darf untergesztrochn wem, az di 2 junge kreftn, Zinger un Grinsztajn, woltn baj an ibergegebener arbet Ietojwas dl Ideen fun dem Fürther daramatiszn krajz, gekent zer-fll lajstn. Wi mir derwisn zieh, grejtn zieh di Fürther ojfcufirn Szolem־־Alejchem's ״Szwer cu zajn a Jid“. Zylberberg Dawid. Mit ejnike wochn craxik iz baj undz torgekamen a lewaje fun 20 kedojszim, welche men hot gefunen nit wajt fun Rehau. Baj der trojer-fajerung zajnen onweznd gewen farszejdene fartreter fun der dajezer macht. Di kedojszim hot men kojwer gewen ojfn jldiszn bejs-ojlem in Hof. DD. BAKANTMACHUNG l In ferlag Tun der ,Jidiszer Rundszau“, iz iL-r&zinen a farbike landkarte fun Ereo JsroejI. In der karte zajnen ongegebn di jidisze jiszuwim, wi ojeh di col fun di jidisze kolonjes un z geejgnt far unterteilt fun palestinografje iu di szuln un kibucim. Mit basztelungen ken men zieh wendn. Jidische Rundschau, (16) Marburg,׳Lahn,