Undzer Worṭ · 1946-09-24 · 26 (24.9.1946) · p. Seite 4

UINS11R-, 24.55111' 1 LS113ÜK IV4V ••••' »•••• IM» ► »O»> W> G> D, .Jlülfjls!״ fr f . r מינים אונטערשיידן סיר: 1] א ריין גאלדענעם נעלמישישטעם, 2) א זילבערגע. 3) א צווייערד■־ קע ווערונג (בימעטאליזם1, וו; דאס נעלם קען געסאכט מערן פון זילבער אדער גאלד בי* א־ אייבגעשטעלמע געזעצלעך פארהעלשעניש, פון סכם געלט־־אייסן צו יערער פון די 2 גרופעס. צ״ב פון 1 קלג, ריינעם גאלד קען מען אויס־ מינצן אוויפיל גאלדענע מטבעות. וויפל פו; 2/*15 קג דלבער־דלבערנע, 4) דאם ארטערבא־ טיווע געלט־סיסשעם, וו? דאש נעלט פון א גע־ וויסן פעטאל ששעלם פאר פיט זיך דעם נרונט־ צאל־מיטל און נעלם פון דעט צווייטן. גאר אוני מער נעוויסע באדיגגונגען. 5) פאדאלעלע זוערזנג. וזן עס צידקזלידן מטביעות פון ביידע טעצאלן פיט א נאזונדערער צאל - באשטיטונג, דיה ווו די זילבערנע סטכעה קען נישם פארפראפן ווערן ביי נעוויסע צאלונגען טיט נאלדערנע מטבעית און פארקערם, 6) פא־ פירענע ווערונג, אויסער די אויכן אויכגערעכנטע עקזיסטירן נאך געוויסע געלם־סוראגאשן(ערזאצן) ווי זזעקסלען, טשעקן, בזבלערע איבערטראנזגגען (ושידע קאנטעם) און קלירינג קאנטע. (דה 5 אפ־ רעכנוננס אדער אדשגל־יכש קאנטען וועלכע מוזן נענומען וועד! אין אבם, אלם נעלם שומען ביים אנאלידרן די אינפלאציע. אין אלנעפיין אי; דער הערשנדער נעלט־ םיפטעם פון אגהויב פון 20־םן יארהינדערט אין דער אינעחזיעדיקער סערהי־ם פון ד• לענדער די גאלד־ווערונג. אבער דאט קורסירנדע נעלם־ טיפל איו פאפיר־נעלט, אויסנערעבנם אין נע׳ וויסער פארהעלמעניש צו ואלד. ("ם־שן קוסם) פרטימדיקן אנאלי! פון דעם א־נטרעסירנדיקן פראבלעם. וועלן פיר אנגעבן נאך עמלעכע דער־ קלערונגען, וועגן פרינציפיעלע. עקאנאמישע באני מען דארף געדענקען, אז אונטער נעלם־ סיסטעם (ווערונג) פון נעגעבענעם לאנד פארי שטייען פיר נעלם. וועלכן די מעלוכע אנערקענט פאר א באזיצנדן אן אוטבאגרעגעצטן צוואנגם־ קורס (ענגלישער ליגל מעגדעח, דאם באדייט. אז ער קען באנוצט ווערן ביי צאלונגען לגבי דער מלוכה, אדער פריוואטע פערזאנען אין אום־ באגרענעצטער הוץ־ צום אדסגלייכן אלע פארי פליכטיגגען. וואם זיינען חל אויף נעלט. 5ארט וו? עס הערשט א פעטאלענער נעלט־סיםטעם מוז אויסערדעם דאם נעלם אנמשפרעכן די באי דיננונגען, איינגעשטעלמע אין געלט־סיכטעם־ נעזעץ. טפעציעל פזז דאס נעלם געמאכם ווערן פון א פארוים־געזעענעם. לו־טן נעועץ טאטע־ ריאל. ציי ב גאלד אדער וילבער און אנטשפרעכן נאך אנדערע באדיבגוגגען. היטטאריש און אלגע־ מיין נעמענדיק. אונטערשיידן פיר צווי* פינים נעלפישיכטעפען: פעמאלענע און פאפירענע, אין ערשטן פאל איו דער באזים פון געלט א נע׳ וויסער פעמאל. וואם שפעלט פיט זיך אליין פאר א געוויסן ווערם, אין צוויימן פאל פארזעט די פלובה דעם געגעבענעם פאפירענעם דאקו־ מענט, וואם באזיצם נישט זעלבסם קיין.שום פאטעריעלן ווערם, אין א נאפינאלןימערט. אונטערן צוואנג אים אגצונעסען. אין ראמען פון די 2 י כ פ ל א צ אומלויף. פון דער אומלויף נעשווינדיקייט, ווי . אויך פון רעם (האנדלם־פארנעם), ד. ה; דער עקויסטירנדקער אין דער ווירמשאפט צאל ני׳ טער און לייסטוננען(צ״ב. ארבעט). ערשט. דאס אומפראפארציאנעלע פארגרעסערן פון די שטיי־ עגדע רער י ווירטשאפט צו דיספאזיציע געלט־ סכומים איבעך די באדערפענישן פון סחורות אומזאץ און .לייסטונגען פאראורזאכם דאס פאלן פון געלט־ווערט, אויב עם וואקשט די שנעלקייט פון געלם־אוסזאץ. וואס פער געלט אין אומלויף און וואם שנעלער סען פארקערט טיט אים, ביי נישט נעענדערטער אדער אוטבאדייטנד פארגרע־ סערטן סכום פון סחורות און לייםמוגגען, אין דער ווירמשאפט פון דעם גענעבענעם לאנד, אלץ העכער וועד; די פרייזן אויף די גיפער און קלעי נער דער וועוט פון נעלם. די אייגנשאפטן מרע־ טן אחים ספעציעל, ביי רער דערשיימגג אץ דער מירטשאפט, וואט ווערט אננערופן״^אינפ׳ לאציע פון נעלם. וועגן א־נפלאציע רערן פיר דאן. מען עש קוטט פאר א פאנאנדערבלאזונג פון געלט אוטואץ. ד. ה, דאם לאזן אין אומלויף אן איבערפליסיקע צאל נעלט־צייכנם, נים באריק־ זיכמיקנדיק די רעאלע באדערפענישן פון רער ווירטשאפם. אלזא. נ־שם שטענדיק שטעלט פאר פיט זיך דאס פארגרעשערן פון די געלם־טיטלען א ווירמשאפטלעך. שעדלעכע דעישיינונג. זי איו אפילו געווונטשן. ווען זי גייט צוזאמען פיט דער מירטשאפטלעגער אנפמיקלונג און ספעציעל פיט דער העכערוגג פץ דער פראדוקציע. פאר דעם q," זאשטשענקא זזיא זוי סעמיאן איז געגאנגען שפאצירן טיט אן אריפטאקראטקע ווען זי האט שזין דאש ערשטע שטיק אראפגעשלוגגען-באפט וי א צווייטם. איך האב אפי לו א הושם נעטין. און שמייג. עש האט פיך נעפאקט אזא בורזשזאישע שעטעוודיקייש, א קאוואלער און אן געלט! איך גי■ ארום איר, וזי אב־אפנעשסיסענער זי שטייבלם צו שיר. אלץ אין איר פראוואצירט קאםפליפענפן. איך זאג: "איו נישט צייט אויפצומכן די פלעצער? אפשר האט שיי; געקנוננען?" "נייך און נעטט דעם רריטן. איו עם נ־שש צופיל או־פן ליידיקן סאנן? אפשר קען עש אייך פארשאטן? "נ";“, זאנט זי. .,פיר זענען צו רעם געוזויגט“ און נעפט דעם פערטן. דא האט מיו א שלאג נעטאן דאש בלוט לייג. ואג איך "צודק“ זי האט זיך דערשראקן, האם או־פנעעפגט דאם סויל אין אין טויל פ־נקלט רער צאן. פיר איו געווען. ווי ם־וואלטן ויך טיר אדיש־ נעגליטשטדי לייצעם אינטערן וויידל. שיאיו אלץ־ איינם, האש איך טיר נעטראכם. אווי צ,י אמן מעל איך מים איר מער גישם ביי;. - "לייג אוועק", שדי איך. "צום-שימול ו" זי לייגם צודק. און איך ווענרע ׳ זיך צום מאש באצאלן פיר שאר רי אויפנעגעשענע פיר שטיק? ראש און ראש. .מאשי האב איך זיך נעכאפט פאר פיר רער פערטער לינט ראך אויף דעי מאץ? ..נ"," ענטפערט ער "עם לעט פאקע אויף רער מאץ. אבער אננעבישן און.טיטן פינגער אגנעדדקם“. -"מאש" זאג איך, "אננעבישן. אום' גאטעם ווילן, ראש זיעען אייערע קאפישע פאנטאייעם“, ראך בלייבט רער ויירם נלייכגילטיק און באמענם טיט די הענם פארן פרעשער. עס יאפלען ייך פארשטענדלעך טענטשן, ואך- פארשטענדיקע. איין טייל ואנסו אגגעביסן; אני דערע: גיין. איך קער א־נצמישן די קעשענעם אויף אויסנ־ (הומארעסטקע) קאפ איו פיר שוין אינגאגצן פארדדים. איד אלם קאמאלער און ביי דער טאבש, קענם איר פיך ראך, צום ביישפיל, אפאל אוועקפירן אץ מעא־ "קען מען טאקע ". זאג איך. און נראד רעם אגדערן מאג האם די "ק{!ם, ־יאטשי־קע,׳ צעעשיקט בילעטן צו דער־ אפערע, איין בילעם תאב איך באקופען און דעם צווייטן האט געשענקט וואשקע רער שלאם־ער. איך האב ד בילעשן נ־שט אננעקוקט. אבער אינדעראטתין זיינען ויי געווען פארשיידענע. פיין בילעט איי געמען איגטן און מאשקעם אויף רער גאלארקע. אלזא פיר נייען. נעמען פלאץ אין טעאטער, זי האט דך נעועצט אויף מיין בילעם און איך אויף מאשקעם. ויץ איך סיר רא הינטער א באי לקן און זע נישט פיל. און מען איך בוע ז־ך אריבער איבערן ראנד, דערזע איך זי. נישט רייטלעך רארם אונטן. פון הוילער לאנגווייליקיים ניי איך אראם אונטן, איירער איך האב פיך רעכט ארושגעזעך איו שוין די פויוע. און זי גייט אחער און אד,ין. "נוטן־טאג“. זאג איך. "נוטן ־ מאג". "איך מיל בערן מישן. צו עס פוגקציאנירט דא ד וואשערלייטוגנ". "כוויים נישט" עגטפערט זי צודק. און שפאנט צום דערפדשונגם צימער. איך הינטער איר. זי גייט חרבן ציפער און קוקט צום בו־ פעם. אויפן בופעט שטייען טאצן, אויף ד טאצן און איך אווי מי א גאנער. ווי א בורושוי, מעלכן טיהאם נאך קיץ בלוט נישט אפגעצאפם. שלעננל זיך ארזם איר און שלאג פאר: "אויב איר מיגטשט זיך צו עשן א קונן טא שטערט זיך נ־שט. איך באצאל,‘. "מערש,“ ואנט זי. און פלוצלונג שפאנט זי צו פיט א זינדיקן שריטצו דער טאץ און -צאפ-רעם קרעם קוכןאון פרעסט. דערביי פייפט פיר דער דלוח אין די טאשן. העכשטנם האב איך אויף דריי קוכנם. זי פרעשט און איך נישפער אופרואיק אין די'קעשע־ נעס קוק אויף דער האנט, מיפל נעלם שיאיו רא, און געלד האב איך נאד צום אוועקבלאזן. (1־ דאזיקע נעשיכטע אי1 נעשריבן נעווארן אץ יאר 1030 אין דער פערשענפירוגגס־צייס 1אן -עד רו סישער דעוואלוציע.) -איך, ברודערקע. קען נישט ליידן ק״ן וויי־ בער. מאש פראנן ארוס הים אויף די קעפ. לויפט אוא מייב אין א זדמעלע, פיט ואקן פון שפיני י ויעבים פעדעם, ארער גאר מים א מאפשל אויפן האנש און א נאלדענעם צאן רערצו, איז ביי פיר אוא אדסטאקראטקע סער נישט קיין ווייב. גאר א ליידיקער פלעק. ראש היישט, אז אמאל האב איך זיך פארקוקם אויף אן ארים־ טאקראשקע. שפאצירט פיט איר און געפירט זי אין טעאטער. אין טעאטער האט זי ך טאקע אלץ געטראפן. טאקע אין טעאטער האט זי אנטי פלעקט איר אירעאלאגיע און איר גאנצן פארי באקענם האב איך זיך פיט איר אויפן הדף, אויף דער פארזאטלונג, איך קוק פיך אום. שטייט דא אזא בריאה אין זעקעלעך, ם*ם א גאלדענעם צאן. ״פומואנען". זאג איך, ״דו בירגעדן? פון וועלבן מסער?.’׳ "איך" זאגט זי, "פונם זיבעטן־. "ביטע, כיווינטש פיל פארגעניגן רארם". און שדן האט וי פיר רעט קאש פארדרייט. איך פלענ דך אפט צו איר אוישקלייבן. אייניקע סאל פלעג איך קומען, אלם אן אפיציעלע פערי ואן. "אווי און אווי. בירגעדן, מי ששייט עם ביי אייך פיט רי באשעד־קונגען פון דער וואשער־ ליימונג און רער טואלעט? פונקציאנירן די?" ..יא" פלענם זי ענטפערן, "עם פונקציאנירט" און פארציט פעשטער דאס טיכל. און מי•־ שער קיין שים דטער שטועם. נאר פיט ד אוען בלינצלם זי און דאש ציינרל אץ מויל פינקלם. ווי איך בין אווי א תורש צו-איר געגאננען האט וי דך צו פיר צוגעמוינש. זי האם אנגעהויבן אדשפירלעכער צו ענטפערן, אדי און אווי. די וואטערלייטונג פונקציאנירם. פיל ראנק, שעמיאן שעפיאגאמיטש! זדיטער א־ז עס נאך בעסער נענאנגען. סיר שפאצירן כיירע אויף דייגאפן. גייען פיד אדיש פון הויז. באפעלט זי איר ארעם צו נעפען. נעם איך אזרארעמאוןשלעפ ייך ווי א העבט. כ־ווייש גישש מאם כיואל זאגן. און שעם זיך פארן נאנצן פאלק. נו, און איינמאל האט ד פיר געיאגט: "וואס איו ראש. סעמיאן פעטיאנאמיפש, יזאס איר פירט סין כסדר דורך ד׳ גאשן? דער דר. ב. בינשטאק אץ צדאמענהאנג פיש דער באשווערפעד ,עקאנא־ סיעער ראגע אין א פ״ל א״ראפייא־טע לעגרער. ווי אונגארן א״א און רעם א1ם, אץ דער פרעסע איבער־ ח1תד*קן ׳יך וואדס ..אינפלאציע אין רער ווירפשאפט", גיבן טיר פאר אמדזערע לעיער א ברייטערע אפד.אנ־ דלונג ווענן נעלם סיפטעם בכללאון אינפלאציע בפרט, אץ!.טענום. (רעדאקציען אי; פעריאד פון אנטמיקלטן טו־ש״האנדל איו אגגעגומען געווארן, או א געוויסע סחורת פיט שפעציעלע אייגנשאפטן איו געווארן אן אני געפיין אויפטויש טיפל. עם איו, נעפלעך, אנטשטא־ גען א נוימווענחקיים צו באקומען •חרך טויש פון באשטיטטע סחורות א געוויסן קעגנשטאנד, א דאנק מעלק פען מאלט געקענט באקומען אני דערע נוצלעכע געברויכש ־ ווערמן. עם האט ז־ך, נעמלעך, ארו־סנעמיזן, או ראם דירעקטע אויש׳ מוישן פון איין קעננעמאנד אויף א צמייטן איו געווען זייער באשווערט. ומיל מעלנדיק צ. ב. אויסטוישן קארן אויף אנשאן, איו אפט שוועד געמען צו געפינען עטיצן, מאם מאלט געמאלט .אייגנטלעך אפגעבן אנטאן, אנשטאט דעם אפע־ דירטן קעגנשטאנד.שיד,אט געמוזט אויסגעבילדעט ווערן א סיסטעם פון אומדירעקטן טויש האנדל, וואט האם זיך נעשטיצט אויףדעם, אז א געווי־ סער קעגנשטאנד אמי אנערקעגט געמארן, אלם אגאלגעטיין טויש־טיטל. אזעלבע קעגנשטאנדן זיינען געמע; ביי די נאפאדן ווואנדערנדקע שבמישן. פי און ביי שבי טיס, וואס פארנעפען דך טיט יאגר. פעלן פון בעלי־חיים. ביי אנדערע. מיוער. מושלען, ביי די פעלקער אין די טראפישע לענדער רייז. מאגאק, קאקאא א. א. וו. פאר די קעגגשטאנדן האט פען געקאנט באקומען אויפן אויסטוישיוועג אני דערע נוישיקע שחורות. אווי ארוס האבן ויי רער׳ פיילט די פונקציע פץ אן אלגעמיינעם אוישטויש ־מיטל. גלייכצייטיק האט טען אנגעהדבן טיט זייער הילף אויסצורדקן דעם מערט פון די אויסנעטו־שטע סחורות, פעסטשטעלגדיק אין פאר- גלייך זייער קעגגזייטיקן פארהעלטעניש־ווערט. מען האט באשטיפט צ. ב. אז רער מערט פון א מאגן אנטשפרעבט דדי פעלן פון בעלי־חיים. טיטן לדף פון דער ציים האבן די אויבנדער־ פאנטע פונקציעם אננעהדבן אויסצופילן נעויישע איידל־מעטאלן, וו• זילבער, נאלר, הויפטזעכלעך. צוליב וייער ל־יכטער טיילבארקיים. דויערהאפטי־ קי־ט. באקוועטען אוישבאהאלטןאון פארחעלטנם־ טעם ק באשטענד־קן מערט. דאש פאראייניקן די פרינציפיעלע פונקציעס פון אן אלגעמיינעם אויסטויש־טימל און ווערט־ סעשטעי. יייגען אוי׳ די עקאנאטישע גרונט־ ששריבן פון נעלם. אבער געלט אין די נייע־צ"־ טן, איו או־ך בעמארן א רעכשלעכער באגריף. מייל די מלוכד, באשלישט איים; געזעצלעכן וועג. אז דאם גענעבענע צאלעגם־טיטל מוז מערן אני גענופען חרך אלעפען אין געגעבענעם לאגד. אין ווירמשאפטלעכן פארקער. דאש נעלם מערט אמף אזא אויפן א צמאנגס־צאל• ם־טל, מאם איו נע- זוארן א: אלגעפייגע רעגל בי- די קעגנווערטיקע, ציוויליוירטע לעגדער פון דער וועלט. ביים נאטראכטן דאס ווערט פון געלט. מוזן סיר אעפערש״דן צו!" נאגדיפן: די נאמי־ נאלע. אדער קורם־ווערט און טויש מערט, מאם דריקט אוים די קויף־קראפט פונט נעלם. ראם גאטינאלע מערט פון געלט איו גישט קיין עקא- באטישער אוישרדק פון ויין מערט, עם איו נאר א נאששעמיקינג מצד דער מלוכה, או דער נע׳ געבענער נעלם־צייכן טראנש דעש נאשע;. וואט איי איש אגנענעבן געמארן חרך איד אז; ששייט אין געווישער פארהעלטעניש צו דער רעכטלעך גילשיקער געלש־איינהייט. אויב די געלש־איינ־ דז״ט איו צ־יב 1 דאלאר ראן דדקש אויש רער 10 ראלארריקער געלט שיין. א פארצענפאבינג פון רער געלט־א־יג־ייט אזן 50 צענט^ צ״ב, איו א העלפש פון איש. די מלוכה קען אבער נישש איינששעלן אין דער רענל. מעלכן אויש־בויש-לזערט עם מעש האכן ראש גענעכענע געלט־צייכן אין זוירטשאפשלעכן פארקער. דער או• סט ו יש זוערט ־פון נעלם, נעסלעך. איו ארגאניש פאר- בעדן פיט די נעזיעצן, מאש הערש! אין רעם נענעבעגעם ווירטשאפשלעכן פארקער. רער פרית פון שתורות און לייסשונגען איי ווידער אפתעג־ ניק פון רער צאל נעלט, מאש געפינש זיך אין (המשך אויף זייט 8)