Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 26 (24.9.1946)
- Date
- 1946-09-24
- Page
- Seite 3 (sequence 3)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 60% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602797--223-8598167- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FUN DER POLITISZER WELT PoHtiszer Iberzicht Der estrajchisz-italjeniszer opmach in der frage fun doremdlkn Tirol git dem londoner ..Times“ di gelegnhajt cu an ironlszn komentar ojf der teme fun der Pari- 2er Konferenz Di ojbndermonte cajtung iz der mejnung. az dos derlcjdikn dem kanflifct sztelt mit zieh kor dem praktlszstn un kligstn rezultat fun der konferene derfar. wajl er dringt arojs fun der iniejatiw fun dl farintereslrte lender alejn un niszt fun di cekrigte grojsmachtn. Di cajtung suger- Irt njcli andere meluches, wi Grichnland, Jugoslawje, Rumenjc un Ungarn. dem 20. 4. 1946 ale mltglider fun der UN, ibergegebn geworn a brojt ojsgearbeter memorandum, wos hot precizirt ale momentn. ginsttke farn estrajehiszn sztandpunkt. Specjel hot men untergesztrochn, az 1) dos cesznltene estrajchlszc bomunikaejesistem ewiszn di doremdike un majrewdike lender wet widergesztelt wem on jetwedn szotln farn italjeniszn komunikaeje-sistem. 2! di dorem-tirolisze fruchtn un wajnen wein barajehem dem estrajehiszn lebens^־ mitl-bilans. in der cajt, wen Italje bazict lberilus fun dl produktn, 3) dl ejnlkajt 701n arojscijen fun dem precedens di gehefun turistiszft• komunikaeje ojf di estraj- T:ke maskones un ojf an analogiszn ojfn cliisze majrew-gcbitn, wi Tirol, Salzburg, derlejdikn zejere ejgene sztrajt-fragn. Korintje un. Vorarlberg wet curikgesztelt Der estrajchlsz-italjeniszer opmach sankwem. Kar Italje. wider, dem grestn un cojnlrt a politisze szafung. welche fardankt szenstn turlstiszn land fun cjropejiszn konir antsztejn dem szolein-traktat fun Sttinent, wet der falust funm kiejnem erd- Gennain fun j. 1920. Lojt dem traktat hot szetaeh niszt hobn kajn szum mamoszes- 1 certejlt Tirol, wos hot forgesztelt mit zieh fun 1363 bis 1918 a baszt&ndtojl fun Estrajch un hot arumgenumen a szetaeh fun 27.000 km' mit 910.000 ajnwojner. ojf a cofndikn un mfzrachdfkn Tirol, welche zajnen cugefaln der estrajehiszer republik. wi ojeh ojf doremdlkn Tirol un Trentino; wds 12 farejnikt geworn mit Italje. Dos doremdike Tirol, durch die Ilaljener ongezolt wajter blajbn italjeniszes ejgntum rufn Alto Adige, cit zieh fun Brenner-pas woltn gekent banuct wem cum fraj! dlkn wert. 4» di dorem-tirolisze land-bafelkerang, welche weit far Italje gewen an element fun anarchje, weit far Estrajch gebildet an element fun politis2er stabilkajt. Fun der anderer zajt hot Estrajch oferirt Italje־ a) specjeln Statut far eiektrisze antsztaltn, ojsgcbojte durch Itaie in dorem-Tirol. Di dozike antsztaltn hobn gebiz Salum ojf a szetaeh fun 8.170 kmmit ir grojs glajcht zi zieh kimat cu Korsike. Eemeszech fun dem faszistiszn rezim hot di italjenisze admlnistracje ongehojbn in doremdlkn Tirol a radikale italjenzaejeakcje ewiszn der dortiker estrajehiszer bafelkerung. welche hot Iojt der folks-ccjlung funm f. 1921 batrofn arum 215.000 menczn. Di italjenisze szprach iz geworn dl farfliehtndike szprach in di szuln. ojsszlisndifc di dajczisze. Dajczisze familjenemen aflle ojf di mecejwes, hobn gemuzt. fartrotn wem mit Italjenisze. Di politik iz konsekwent fortgezect geworn in meszech■ fun jom. Wen di Hitler-macht in Dajcziand hot zieh stabilizirt un es iz gekumen cu der dementerung fun ..führer'־ mitn ..duce“. hoi di doremdike Tjrol-frage forgesztelt In onfang an ernste szterung far 2ejer ,.aks“- Politik. Doch hobtj direktiwn fun der hitleristiszer partej. culib farsztendleche slbes, farwert a welche es zol nit zajn cfntleche bahandlung fun dem problem. Mit der cajt iz ober gekumen cu a fars2tendlkung ewiszn bejde diklatom in toch fun onerkenen dl italjenisze recht cu dorem-Tirol. specjel funm strategisz-wlchtikn far Italje Brenner. Hitler hot zieh etleche mol fajerlech opgezogt tun ale pretensjes cu dorem- Tirol un dem 7. 5. 38 hot er wertlech derklcrt ln Palazzo Venccia in Rojm: ״Es iz majn umdersziterlecher wiln un majn cawoe fam dajczn folk, az di grenecn ewiszn undzere bejde lender zoln blajbn umfarenderlech.“ Di werter anthaltn in zieh dl gance perfldjfe fun dajczlszn imperjalizm. Nemlech der wichtikster propagande-atut, wos hot bagiejt a rej dajeze interwenen legabe fremde meluches mit a gewiser dajezer mlnderhajt (Polin, Czechn) hobn gebildet ojsgetrachte baszuldikungen wegn farfolgungen legabe di dozike minderhujtn un di nojtwendikajt fun baszien zej ׳ kegn wajterdike represjes. In fal, wider, fun antszprechnde szprachleche forojszecungen (Estrajch) hot men di aneksje bagrindet mit dem szlog-wort fun ״dajezer port fun elektriszer energje far Italje. b) di fananderbojung fun der waser-eoergje in dorem-Tirol durch gemisste italjeniszestrajcliisze gezelszaftn. ci a frajen hafn ojfn Dunaj cum sztien dem Italjeniszn handl in mitl-Ejrope. Dem wichtikstn atut, in dl hent fun Italje in der frage, di strateglsze badajtung fun Brenner, hot zieh bamijt di estrajehisze regirung opcuszwachn mit der oferte, awekcuszteln ganc dorem- Tirol cuzamen mit dem Brenner-pas unter der kontrol fun di Farejnikte Nacjes. Dl estrajehisze regirung, welche hot in rezultat fun der rechtlcch-politlszer situaeje fun ir land, gehat geszlosn dem normain diplomatiszn weg. hot arojsgerukt Ire foderungen ojf dorem-Tirol in colrajche opeln un perzenleche briw fun firndike, estrajehisze Politiker cu di Aljantn. Eenendik ober, di decizje fun di ״grojse flr“ in der frage, wos iz gewen der ojsdruk fun ajnsztimikn un frajntlcchn sztandpunkt cu Italje, hot di estrajehisze regirung arojsgerufn in engliszn Parlament a diskusje ojf der teme. Bovin hot. zenimdik zieh, genutzt cfntlech basztetikn. uz di decizje 12 niszt in ejnklang mit der grunt-teze fun der Churte fun di Farejnikte Nacjes wegn zelbst-baszimung fun felker un er hot zieh niszt arojsgezogt ln der frage fun der estrajehiszer foderung wegn ibergebn a plebisclt dos antszejdnde wort in baeug cu der eukunftiker eugeherikajt fun dem gebit. Fun Bevins niszt derzogle rejd iz gewen kentik, az di frijerdike koncepcje fun Ciemenecau wegn szafn fun Italje a bariere kegn dem drang fun dajczlszn imperaUzm in der richtung cum Mitllendiszn Jam. hot genumen di ojberhant iber otnograflsze batrachtungen. In der zachlage iz di estrajehisze jegirung gewen geewungen cu rezignirn fun der ,.sizlf•• kampanje un umkern zieh ojfn weg {un realistiszer politik. Ir rezultat iz der opmach mit der italjeniszer regirung. wos zet for an awtonomiszn Status far der gancer prowinc Bozen un für der dajcz redndiker tejl fun Trentino blz Saturn un a col-unje fun dorem-Tirol mit Estrajch. Ale ajnwojner. welche hobn gemuzt farlozn dorem-Tirol ojfn smach fun opmach fun 1939. hobn dus recht cu remigrirn. Dl dajeze un italjenisze szprachn zajnen glajehbarechtifcte, oflcjelc szprachn. Di italjenizirte familjenemen darin curik bakumen dem frijordlkn dajczn klang un di bafelkerung mit der dajezer muter-szprach wet hobn lule recht cu szteles in der reglrungs-administraeje un 2elbst-farwaltung. Di italjenisze regirung hot zieh farflichtet cu derlajchtcm dem kiejnem grenec farker ewiszn Italje un Estrajch un zi hot ojeb garantirt di fraje pasazir un Tracht komunikaeje ewiszn dem cofn un'mizrachdikn Tirol. Der opmach darf forgelejgt wem der Szolcm-Konferenc cu kentenisz un cu antszprechndn im barlkzichtikn inm szalem traktat. De Gasperi hot niszt durchgclozt di gelegnliajt, kedej in an oficjeln komunikat zieh barimen mit der pszoresdikor sztelung fun zajn land. als koncesje fam szolemdlkn lejzn fun internacjonale sztrajtfragn un prowoclrn dem hartnekign Tito cu direkte szmuesn ojf der teme fun Triest un der Juliszer Venedig. ׳Es szajnt nu zajn genug problematisz, cu Tito wet «meinen «ii im geworfene arojsfoderung. Najs fun der Welf Madrid. In der szpaniszer hojpt-sztot hobn explodirt 2 bombes. 3 andere bombes hobn ojfgerisn far a tebns-mltl geszeft. Prag. Ojf a rajze durch dnr Slowakaj hot der meluche prezident fun Czechoslowakaj Eduard Benesz derklert: ״Undzer meluche muz zajn a nacjonale un politisze minderh'ajtn gehem cu der fargangenhajt. Dajczn un Ungarn muzn zieh umkem in zejere hejmat-lendcr. Mir Czechn un Sl&wn, wein szafn undzer umophengike un geejnikte demokratje, wi ojeh a socjale un gerechte republik־־. Pariz. A hojeher baamter fun franeojziszn ojsem-ministerjum hot derklert. az dl francojzisze oficjele sztelung cu Byrnes'es rede iz noch niszt ojsgearbet geworn. ZI wet in an antszprechnder cajt bakant gemacht wem. Er hot ojeh gezogt, az di rede fun amerikanlszn ojsern-minister wet niszt endem dem francojziszn sztandpunkt. Zi wajzt, az di F. Sztan fargesn lajcht. Warsze. In Warsze lz derefnt geworn a czechoslowakiszer handls-kamer welcher wet zieh famemen mit di pojlisz-czechisze handls-bacljungen. Stockholm. Dos szwedisze ojsem-minislerjum hot bakant gemacht, az Szwedn iz grejt cu dertejln dem Ratnfarband a kredit ln der hojch fun 200 railjon krön kedej dermit cu flnansirn dem szwediszn export kajn Ratnfarband. Wajter derklert dos szwedisze ojseraministerjuni «li grejtkajt ,»״״c ״ . cu szlisn mitn Ratnfarband a 5-jorikn op- 183.515 birger fun mach wegr1 a schojres-ojstojsz in wert fun 100 miljon krön Jeriech. Nürnberg. Dos internacjonale gcricht in Bombaj. Beejs di umrujen in Bombaj jtos Tac&zetdzHt leudtt Zürich. Noch a 20-jorikn iberajs, zajnen curikgesztelt geworn di diplomatisze bacijungen ewiszn Ratnfarband mit der Szwejc. Als rusiszer gezandter ln Bern iz basztimt geworn A. Kulajenkow. T)i konfederaeje fun arbetndn folk un di socjalistisze partej fun Kuba, hobn zieh gewendet cu zej er regirung mit a foderung ibercurajsn di baeijungen mit Franco- Szpanjc. Di internacjonale ojssztelung ln Majland, welche iz zajt 1942 niszt forgekumen, iz ject fajerlech derenfnt geworn durchn italjeniszn meluche-prezident Enrico de Nicola. Oslo. Der zun fun norwegiszn szriftszteler Knut Hamsun iz durch a norwegisz gericht farmiszpet gewom cu 9 jor tfise un farlim di birgcr-recht ojf 10 jor far zajn mitarbet mit di Dajczn. Der gewesener lajter fun krematorjum un KZ-Majdanek Peter Dalecki iz in Gleiwitz arestirt gewom. Lojt a baricht tun der UNRRA hobn fun di dorem-majrew zones fun Dajcziand ojsgewandert in di lecte 4 monatn 4203 perzon kajn Amerike un 660 kajn Erec-JisroeJJ. Ject geflnen zieh noch in der armej un UNRRA-lagcm 766 308 DP, derfun 360.656 Polakn, 101.750 Jidn di baltisze lender. blut-geraejnszaft״, umophengik fun histo- Nürnberg hot dem 17. September bakant gedojem szojn etleche leg zajnen 5 perzon risze momentn. Dorem-Tirol Iz take gewen macht, az di farefntlechung funm urtejl umgekumen un 39 farwundet. a klasiszer bajszpil, wu di dajczisze rewizjonistisze propagande, gcsztict ojf di bejde ojbndermonte motiwn, hot gekent hobn di greste bagrindung. Wos mer, Hitler iz awek azoj wajt, az er iz ajngegangcn mitn opmach fun 23. 4. 1939 cu iberzidlen di doremdike Tiroler, fun dajezer opsztamung. kajn Dajcziand. Un wirklcch fun J. 1940 biz 1943 hobn arum 80.000 ajnwojner fun dorem Tirol farlozn zej er foterlendisze erd un blojz di krigs-geszejenlszn hobn gesztert a wajterdike masn-emigraeje. Lojt di plener, v/os zajnen ojsgearbet gewom in onfang in Berlin, hol der doziker element gezolt bazect wem in Krim. Pojln un Frankrajch. Ober mit der umginstik geänderter krigssituaeje hot men dem element baszlosn cu bas2eftikn in der dajezer krigslndustri un in der landwirtszaft. Der merhajt fun di emigrantn iz doch gelangen cu geflnen a naje hejm in di gewezene estrajehisze lender. wi in cofn-Tirol un Vorarlberg. A tejl wider iz bazect geworn ojf di czechlsze; jugoslawisze un luxemburgisze gebitn, funwanen er hot ober wider gemuzt nemen dem wander-sztekn nochn cuzamenbruch fuh der nacjonal-socjalistiszer meluche. Noch der milchome hot di estrajehisze regirung antwiklt an akcje in der frage fun roaneksirn dorem-Tirol. Cu dem ewek iz lz opgelejgt gewom funm 23 ojfn 30. september. In der bakantmachung wert gezogt, az s' iz fizisz unmeglech in aza kurcer cajt durchsztudim dem materjal wos hot zieh ongezamlt in meszech fun 9 chadoszlm. Athen. Wi der w. prrmjer Alexander Gonales hot derklert. zoln ongenumen wem szarfe mosnamen, zogar blz ojsnams-cusztand-farordnung in Grichnland in fal wen es wet niszt ojfhern di komunlstisze aktiwitet. Saloniki. Wi es wert mitgetcjlt. zol di komunistisze partej hobn farordnt a mnbilizaeje fun der umlegaler ELAS, welche wem geszikt kajn Bulgarje. Jugoslawje un Albanje mitn ewek fun ojsbildung un bawofnung. Köln. Der lecter naci-gaulclter wos hot zieh noch gefunen ojf der fraj. Joseph Grohe. der gewesener gaulejter fun Köln- Aachen iz arestirt geworn fun ofleirn fun britiszn gehejm-dlnsl niszt wajt lun Köln. Athen. I־ojt an amtlecher mittejlung, ir a grichiszer militeriszer aeroplan aropgcszosn gewom ojf der jugoslawisz-grichlszer grenec durch der jugoslawiszer zsnitartilerjc. Sofia. Baj der foiks-opsztimung hobn 92.7:7; fun di bulgaris2e wejler gesztimt far der republik. Es zajnen opgcgebn geworn lojt lecte amtleche barichtn. 3 60l060sztimen far der rczublik, un 179 175 far der monarchje. Beejs der opsztiraung zajnen kejn szum fortaln niszt forgekumen. Stars and Stripes. Lojt oficjele jedljes wet Winston Churchill dos kumendike jor bazuchn Kanade als gast fun gen. guber- Warsze. Do iz forgekumen a Protestmlling culib Byrnes’es lecte rede in Stuttgart. Nochn miting iz der hamojn awek cum amerikanlszn Konsulat mit ojsrufn ..Nider mit der reakcje! NIder mit Dajczlands apitropslm!" cu der gebajdc fun der ambasade iz der hamojn niszt cugelozt geworn, durch der mitte. Noch dem zajnen dl demonstrantn awek cu der gebajde fun PSL, mit ojsgeszrejen: ,Jdikolajczik kajn London!“ In der gebajde zajnen ojsgehakt geworn dl szojbn un es zajnen farbrent gevom dl PSL-cajtungen. Lesof hot di milic ajngesztelt Ordnung. 3 miljon arbctslose in Amerike. San-Francisko. Der federaler admlnlstrator fun ibcrszuln un wider baszeftikn arbeter hot derklert. az in Amerike geflnen zieh hajnt cu tog 3 miljon arbetsl02e. Inm dozikn schum zajnen szojn ojeh arajngerechnt l miljon krigsweteranen. Mililer-policej in Triest cetrajbt demon• slrantn. Triest. Di anglo-amcrikanis2e militerpolicej in Triest hot cutribn a 3 tojznt kepike mase, welche hot demenstrirt far der gebajde fun der millter-regirung in Rojm. 44000 rekrutn fun 1925< j. gebojrn ÄWartc tant.. in Berlin, zajnen ajnberufn geworn In der italjeniszer Berljn ,pp!.j!ot di rusiszc policej Ukarmej. Wi 8' wert mitgetejlt, zol di 18 ehawicJlrt a dajcze teror-bande ,Dl szwarce doszimdike dinst-flicht farklrct wem. hant“. wclclie hot ojsgeflrt sabotaz akejes Oslo. Maria Hamsun, di froj fun norwekegtJ dl cus^c militer ejnhajtn. Der onfirer giszn dichter Knut Hamsun iz durch an gewell a njeriker HJ-nik. welcher lz Oslo'er gericht farmiszpet geworn cu 3 Jor farTOjszpet gewom cum tojt. Di iberike zajewangs-arbet un a gelt-sztrof fun 75.000 nen farmiszpet gewom cu langjerike tfisekrön, far cuzamenarbet mit di Dajczn. Zi 8ztrofn. farlirt ojeh di birger recht ojf a meszech fun 10 jor un 150.000 krön fun ir furmegn wert konfiskirt. Di onklage kegn 87 jorikn Knut Hamsun iz anulirt gewom. azoj wi lojt der mejnung fun doktnjrim bazict er mer niszt zajn gajstike kraft. Wclt-konferenc far atom-energje. Washington (PR). Prcz. Truman hot derklert. az er hot bedeje cuzamenrufn ln der nonster cajt a welt-konferenc, ojf welcher es zoln ontejl nemen gelernte fun ale lender. bichdej cu baszprecbn dos farwendn fun atom-energje. Der blrger-hrig in Chine. Nanking (PR). Di regirungs-trupn hobn ongehojbn a sztarke ofenstwe kegn di komunistn mitn eil ibcrcusznajdn dl komunikaeje mit Mandzurje. Franco, chojwes far Dajcziand, ibergenumen durch dl Aliirte. London. 1PR) Di Aliierte meluches als suwerene macht fun Dajcziand, fodern fun der szpaniszer Franco-regirung cu regulim dem. chojw fun 12 mü. funt szlerllng, welche szpanje iz szulduk für krigs-materjaln, welehe Dajcziand hot gelifert in der cajt lun szpaniszn blrger-krig. Szwcdiszcr gelernter iber di flijende bombes. New-York. (PR) Der darunter szwediszer fiziker Niedels, hot onkumendik kajn New- York. ojf a prese-konferene derklert, az er hot pcrzenlecb ibergepruwt dem injen mit di flijende bombes. welche zajnen ejnike mol gezen gewom iber Szweden. Ojfn grünt fun zajne unterzuchungen hot er festgesztelt, az dos zajnen niszt gewen kajn szum bombes nor meteom.