Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 25 (16.9.1946)
- Date
- 1946-09-16
- Page
- Seite 11 (sequence 11)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 64% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602796--218-8598163- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
־ FRAJTIK, 13.SEPTEMBER1946 אונדזער וואויט ZAJT 11 Gezegnungs ״Oneg Szabqt"hai di kinder in Kissingen Zejer impozani iz ojsgefaln der gezegnungs ״Oneg Szabot“ baj di bnmbcrger un fürthor kinder in Bad- Kissingen. Nochmitog 6 azejger farncmcn di plecer baj szejn serwirte tiszn di kinder un di gest. cwiszn welche es gefinen zieh: Cpt. Chaplin Troy. prezes fun bamberger . iager-komitet Dr. Weinik. Joint korsztejerin in Fürth Mrs. Ester Pciser, 6 amerikaner jidiszc soldafn. ewiszn zej di’ Jakow un Szalom dir. 1’roweler nn dos gance personal. 1 Dem ״Otieg Szabat“ decefni der ch’ Abraham mit a bagrisuugs rede, in welcher er drikt ojs in nomen fun di kinder dem tifsin dank dem H. rabiner Troy far zajn mifuler arliet letojwns di kinder. Es tret'arojs a mejdele fun di bamberger kinder un mit a hebreisze deklamacje gezegnt zi un dankt dem Rabiner Troy in nomen fun di bamberger kinder, derlangendik a szejnem kranc blumen. Ojch di füriher kinder szikn arojs a ״forsztejer“, welcher gezegnt dem Rabiner ojf an enledin ojfn, derlangcndik a szejn gebotenem tort mit a hebreiszer gezegnungs ojfszrift. Der II. rabinr dankt in zajn rede un batonendik di sztrebung fun di hejmloze jidisze kinder far a jidiszc medinc in E. J., endikt er mit der hofenung in kuren cn dergrejehn zejer ojsgetrojmtn eil. Es redt der prezes fun bamberger lagerkomitet Dr. Weiuik, bagrisndik di kinder mit hareike werter. Ch’ Jakow firt ojs mit zajn dior — ojsgeklibn fun di bamberger kinder — etleche zejer gelungene hebreisze un jidisze lider. Es iz kadaj cu dermonen, az der ch' Jakow {an amerikaner jidiszer soldat) hot durch di 5 ■J) wochn, wos di kinder zajnen in Kissingen, mamesz gewojnt mit di kinder. Gelernt zej ringen, farszejdene spört-szpiln un bidilal fabrengter mit di kinder zajn fraje cajt. Cuzamcn mit zajne jidisze chawerjrim soldatn hot er organizirt far di kinder ganc oft ..zise., matoncs. Dos wort bet ejner fun di jidisze soldatn. h' Szalom. Fr redt Hebrcisz. Er iz sztnrk bagajstert fun der Iierszndiker, eijonistiszer atmosfer. Zajcndik a!engere cajt a eijonistiszer tuer in Amerikc un farhaltndik zieh bemeszedi fun a por jor in der armej. hot er zieh do wider ibcrcajgt. az der ejncikcr weg fun jidiszn folk iz der cijonizm un er farendikt zajn^rede ojsdrikndik zajn sztarke hofenung cu .trefn zidi mit di kinder in E. J. Di kinden firn ojs deklamacjes, rccitaejes. gerangen un in zal iz frejledi. Es wert forgelejent far di kinder a brif fun ch’Malkn Szapiro, forszt. fun der Jidiszer Agcnc in Fürth, welche badojerf, wos zi muz zieh gezogenen mit ״irc“ kinderledi. enlibn dringendn awekforn ibereunemen kinder, welche kumen funro pojliszn gebenem. Zi drikt ojs ir sztarke ibercajgung. zieh cu trefn mit di kinder in kuren in E. J. Gerirt fun di arojstritn fun di kinder un redes. bet dos wort di forsztejerin fun Joint in Fürth. Mrs. Ester Reiser, welche git iber mit hareike werter az kumendik kajn Fürth, iz ir gewen umhejmlech un ject zejendik di kinder do, filt zi. az nor zej hohn ir ojsgefelt. Di kinder firn noch ojs etleche gelungene hotal-lider un in « gehojbcncr sztimung wert der Ojneg Szabes geszlosn mitn gezang fun .,Hatikwa“. Rot.N. di gerichts-kostn in der hojeh.fun 10 RM, zej hohn ober eugezogt ciiszteln naj baszuldikungs-maierjal. ' Di lecte wodi iz der sztotiszer boj-amt eugetrotn durchfirn dem remont fun der bnyreuter Synagoge, .welche iz in der naciszer epoche fabrent geworn un di inerlechc ajnrichtung iz genelech farnichtct geworn. Geblibn zajnen nor di mojern un der dach. A dank der bamijung fun bayreuter Jidn bajm birgennajster Bayreuther chronik Frajtik dem 28 hobn baj undz gewajlt die E. J. - szlichim Roß un Lewant. Lekowed di gest iz in hojz fnn jidiszn komitet ajngcordnt geworn a wareme ojfname in welcher s’ hobn ontejl genumen farszejdene gest fun Bayreut un umgegnd. Der badajtnder ontejl fun der chnlueiszer jugnt fun Nocham hot eugegehn der fajerung a beemes cijonistiszn Charakter. Di fajerung wert derefnt dnrehn <h’ Briliant, welcher bagrist di gest in nomen fun der jidiszer bafelkerungl in Bayreut, ibergebndik dos wort dem ch' Roll. ln zajn!engem referat git ch’ Roß iber a lebedikn gras fnn Jiszuw balojchtndik glajchcajtik di roln fun der Histadrut Haowdim un ״Hagana*' in di jectike ranglcniszu fun Jidiszn folk. In zajne werter brengt der redner cum ojsdruk, az ״der Jiszuw firt dem kamf niszt far zieh, wajl far zieh darf er niszt kemfn“, farendikndik ojch mit der ibercajgung, dos troc ale szterungen wet der alijasztrom kajn E. J. niszt opgeszwacht wem. wert di Synagoge re.stawrirt azoj, az ojf di kume^dikc *jorpim nojroim“ wet men kenen ddwncn. Df hojcoes funm remont wom geszaet ojf 60.000.. Di sztrof fun di iberike 13 landsbergcr Jidn, w elche gefinen zieh in der bayreuter tfise, iz fun dem hojpt-komondir fun di amerikaniszc kreftn in Dajczland, farklencrt geworn ojf 6 chadoszim. tejlt mit in zajn brif cum h Geller der rabiner dr. Jozef Glatzer. Ajzcnbcrg. Ojf a bazuch in kibuc ״Kineret“ in Oberschwabach Di werter funm redner zajnen durchn gaucn farzomltn ojlom ojfgenumen geworn mit lang-dojrende aplodismentn. Bajm opszejd bot ch' Roß ojsgedrikt zajn cufridnhajt culibn dozikn bazuch. Ojch hot ojfn gast gemacht a gutn ajndruk der snif־,,Nocham“ in Bayreut. A dank der bamijung fun h’ Geller hot undzer sztot bakumen fun UNRRA frisz koszer flejsz ansztot di konserwn. Dos flcjsz wert gebracht fun Nürenberg unter der direkter haszgoche funWaadHadatimitglid 11' Fiszl Glowinski. Bajm jidiszn komitet in Bayreut iz ojch tetik a geridit, welches bairacht nie inerleche injonim. In cuzamenhang mit majne ״amej aracim araol un hajnt" hobn zih gewiss perzonen gefilt balejdikt un'^micii farklogt farn gericht. Di zelbe chawejrim zajnen ojch gewen di baszuldiker. Der ojsgang funm dozikn proces iz gewen uza, az di onkloger hobn gemuzt bacoln Ojf der ojtostrade, wos firt kajn Pegnitz gliezt zieh undzer klejner 6-cilinder wogn. Ich for cuzamen mitn lejter fun der juridiszer optejlung bajm CK-rajon Franken ch’ Lichter, ־welcher hot cu derlcjdikn a rej wlchtike ongelegnhajtn in di kibucim. Es majdn undz brejte felder, tejlwajz szojn ceakerte, wu oft bawajzn zieh erterwajz klejne bintlech fun niszt-lang aropgenumenem hoher. Es rojtlen zieh fun wajtns di decher fun klejne zidtungen. Der weg gejt barg-arojf. In ir gancer pracht, antplekt zieh far undzere ojgn dos herleche bild fun der ״Frenkiszer Szwejc". Dl bergike' gegnd mit ire umcejlike klejne weldlech, di erter-wajz szojn ceakerte rojte erd-pasn, un di klejne wajse hajriech in di tlfe, grins toln, lozn iber ojf undz a sztarkn ajndruk. Der asfaltirter szosej Art undz wajter kajn Krojzen, wu der ch' Lichter darf derlejdikn zajne ongelegnhajtn. Der simpatiszer madrich fun kibuc ״Kineret“ der ch’ Luel welcher fort mit undz cuzamefi, ladt undz ajn cu bazuchn zejer kibuc, wos geflnt zieh agew ganc nont, in dorf Oberschwabach. Wider Art undz der weg durch brejte felder, szmekndike mit frisz ceakerter erd. Der wgg iz a brejter un es filt zieh, az er iz niszt lang in Ordnung gebracht geworn. Ojch iz dl frlsz-geszafene telefon-farbindung mit Krojzen a rezultat fun der mljfuler arbet fun rosz-hakibuc. A gance rej «Jfszriftn in jidiszer szprach, wajzt undz dem weg cum kibuc. Mir blajbn sztejn far a grojs 2 sztoök hojz mit a grojser ojfszrift ,kibuc Kineret“. Es szpringt undz antkegn a grojser, groj er wolf-hunt, wemens bajdl es iz farzen mitn ojfszrift ״Bejt Adolf Hitler". Men firt undz glajeh arajn in ״chadar haochel”, wu ojf reine wajse tiszn iz men undz mechabed mit kol-tuw, wos dos harc glust, un dos fun ejgener arbet. Der zal, wos iz ojch glajchcajtik a klub, macht zejer a gutn ajndruk mit der herlecher ajnrichtung. In winkt gefint zieh a szejner jizkor-towl, dl went zajnen bacirt mit bilder fun di cijonistisze firer. Di gance chewre geflnt zieh baj der arbet in feld, un culibn mangl in cajt kenen mir zej niszt dazuchn baj der awojde, derfar ober hobn mir di gelegnhajt cu zen di fruchtn fun der arbet, funm farheltnsmesik jungn kibuc. Di wojn-cimem gefinen zieh ojfn cwejtn sztok. In klejne rejninke cimerlech, cu 4-5 man wojnt zieh do di chcwre. Es filt zieh do a beemes-hejmisze swiwe. Ojfn ersztn sztok gefint zieh di kich, in welcher di kechlns bajtn zieh lojt der raj. cugrejtndik zejer geszmake moicajtn. Di Ordnung iz do iberhojpt a musterhafte, un di rejnkajt ken 'dlnen als bajszpU far fil kibucim. Der madrich Luel firt undz alejn wajzn zejer wirtszaft. In di grojse szajem llgt dos aropgenumene geretnisz. Es szmekt do mit friszn hej un ojch do baraerk ich di musterhafte Ordnung. Di gance twue iz szojn aropgenumen un bald wet men cutretn cum dreszn. Der kibuc cejlt 50 junge chawejrim wclche baarbetn 20 h erd, hobndik 8 kl. 1 ferd, 2 oksn un szojn 5 ejgene kelblech. Ojch bazien zej an ejgenem traktor un a specj^ln ojto, welcher brengt zej lebedike grusn jedn tog fun Krojzen. Agew hot zieh der madrich baklogt ojf der klejner col cajtungen un bichcr wos es kumen on in kibuc. Der ch’ Eichler hot mit zieh gebracht szrajb-malerjal, cuzogndik zieh farinteresim-mit dem injen. Ojch di chazejrlm sztatn mir op a wizit, un mit a gewisn sztolc wajzt undz on ch' Luel dos naj-gebojrene chazerl, welcher filt zieh do ojsgecejchnt. Ojch di hiner, gendz un krolikes Jakuten mir noch farn awekforn. Mir gezegenen zieh mit di simpatisze chawejrim farl’ozndik, ongezapt mit frisze ajndrukn fun dem herlechn achszara-punkt. A. Rublnsztejn. Gegrindet a ״Bikur Chojlim" inlager Bamberg Lojt der iniejafiw fun ch’ H. Friedman iz in lager Bamberg gegrindet geworn a chewre ״Bikur Cholim“. S’ iz ojsgewejlt geworn a lajtung fun 11 perzon mit ch’ Clieskl Gottelirer berosz. Di chewre hot zieh gcsztelt als ir erszte ojfgabc cu hclfn ale kranke funm lager, wos gefinen zieh in farszejdene szpiteler un sanatorjes. Di kranke nojtikn zieh ganc oft in guter liege, welche zej kenen niszt bakumen culib finan&iele szwerikajtn. Andere 39 kedojszim gebracht cu kejwer-Jisroejl in Floss Dem 20. VHI 17. ojfn Flosserbejs-ojlom forgekumen di fajcrleche impozante kwure fun 39 jidisze KZ-ler, wos zajnen dermordet geworn darch SS-banditn dem 13. IV. 45 beejs zejer iransportirn Buchenwald—Szlossenburg. Di tojte leerpers bot men bagrobn leng ojs dem weg fun Rappenreut kajn Lcngenfeld, wu zej zajnen derszosn geworn. Di militer regirung hot farordnt durchenfirn ojsgrobungs־arbetn. Di arbetn zajnen durhgefirt geworn unter der ojfzieht un unterseticung funder militer regirung, dem jidiszn komitet in Tirshenreut un dem Landrat. Dem 20. VIII iz forgekumen di fajerlehe lewaje fun di kdojszim. In der lewaje bobn ontejl genumen der militer gubernator fun Tirshenreut kpt. Marieis, der militer gubernator mjr. Marshai, wice-gub. fun Tirshenreut kpt. Leeh, un a grojse col andere hehere amerikanisze oficirn un soldatn, kimat ale baamte fun UNRRA team 168, der Landrat fun . Tirshenreut, di birgermajsters fun di• aruznike sziet un . deiegaejes fun di ' szehejnesdike jidisze komifefn. 9 fri zajnen fun Pappenreut arojsgefern di UNRRA-ojtos mit di kdojszim. Zej zajnen geforn durch di sztet: Lengeifcls, Froshloungrün, Mittelreih, Tirshenreut, Plossenburg un Floss, a mehalech fnn aruin 60 km. Lojt der far- Ordnung fun der militer regirung zajnen ale geszeftn in di dozikc sztet geszlosn geworn un di ajnwojner hobn mit antblojzte kep geszafn a szpaler bcejsn durdtfor fun der lewaje. Forojs dem trojer-eug zajnen gegangen 3 jidisze policistn mit der bloj-wajser fon, un noch di ojtos fun farszejdene organizaejes zajnen geforn omnibusn un last-ojtos mit baglejtnde Jidn. Bajm dnrhforn di sztet Tirshenreut un Schloss, iz der eug gegangen unter di klangen fun trojermuzik. Der durhmarsz hot ojch gemäht a tifn ajndruk ojf der dajczszer bafelkenmg. Ojfn Flösset bejs-ojlom iz baj di ofene kworim, mit n minut sztilszwajgn baert geworn der ondenk fun di 6 miljon kdojszim. Der chazn Kraus mäht an ״ejl molej rahmim“ un horaw Neumann halt a rirndn hesped. Noh dem iz di kdojszim mnspid mit a!engere rede der w. forzicer fun der jidiszer gemejnde in Tirshenreut h’ J. Kohs. Der mil. gub. kpt. Maricls zogt c. a. ״Idi ken niszt gefinen kajn werter, ojscudrikn majn mitgefil, wajl ich wejs, az blojze werter kenen niszt zajn kajn trejst. Di dozikc kworim zajnen niszt nor an ejbiker szand-flck far Dajczland. nor ojch nn ere farn martirertum fun jidiszn folk’. 'Ambestn ken men ern dem ondenk fun di heldn ojsrotndik dem nacizm un baszlrofndik di szuldike. Es hobn noch geredt fors7.tejer fun farszejdene jidisze gemejndcs, un dan hot ojch der Landrat fun krajz Tirshenreut ojsgedrikt zajn mitgefil. Noh dem wi a 76-jorikcr zokn hot geaogt ״kndisz hot der farzamlter jidiszer ojlom gezüngen di Hatikwa. Dermit hot zih di trojer-fajerung geendikt iberlozndik a tifn anjdruk ojf ale ontejlnemer. Bazudcrs knmt a dank dem gub. fun Tirshenreut. wos bot arojsgewizn fil farsztendnisz un mithilf bajm organizim di fajerlehe lewaje. A. Slomnidci. kranke iz umfarmajdleh an operaeje un zej kenen niszt eukumen cum hirurg, wclhn zej woltn wein. Culib azclhe sibeswert oft farnahlesikt di krankhajt. Ojh biz ict hobn far di kranke a sah gezorgt der H. Dr. Milstein, H. Smetin un Stäuber, ober zej hobn niszt gehat kajn meglehkajtn ojscubrcjtern zejer tetikajt. Jcct wern ale kranke in di szpiteler bazuht elraj mol wechntledi un wernbazorgt mit di nojtike Icbns-mitlen. Di Chewre wei dekn irc hojcoes fun di milglider-opcoln, fraje szpendn bajm ojle lctorje un mir rechnen ojh cu bakumen unterszticung fun komitet un fun di!!achtloses fun tcater forsztelungen. Mir zajnen ojh der mejnung. az mir wein wajter geszlici wern durchn ״Joint“ un UNRRA azoj wi zej hobn biz jcct arojsgewizn farsztendenisz farn dozikn ewek. Di lagcr-ajnwojncr hobn arojsgewizn zejer farinteresirnng far der wichtikcr gczelszaft un bald in di erszte teg hobn zidi farszribn als mitglider iber 100 meuer.n. Mir hofn. az jeder wet ajnzou di wihtikajt dcrfnn un gefinen farnojtik mitctthelfn. Bagrisung! Cum derszajnen fun 25 Nr. ,.Undzer Wort“, szik ich cu majne hareikste wunszn, az dekorew zoln mir zojehe zajn mit ajeh cuzamen cu lejnen ajer wochncajtung in der hebreiszer szprach inm bafrajtn E. J.l In nomen fun ״Hist. Cijonit Achlda“ in lager Bamberg, wiceprezes J. Wagenflsz. Ale di, wos wejsn epes wegn majn zun Sirotek Dawid fun Bialistok welcher zol wi men git on zieh hobn gefunen in Rusland, zol mir mojdije zajn ojf adres Bamberg, Schützenstraße 3. Ich bet ale cajtungen iberdrukn. Di muter Tajbe Sirotek.