Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-09-16 · 25 (16.9.1946) · p. Seite 10

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
25 (16.9.1946)
Date
1946-09-16
Page
Seite 10 (sequence 10)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
64% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602796--217-8598162
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

2 entity mentions

ZAJT 10 אונדזער ווארט FRAJTIK, 13. SEPTEMBER 1946 FUN RAJON'LEB Bamberger A Joint lOTsstejet firt durch anterzuchungen fun gezunt cusztand fun ale lager ajnwonjer, lejgndib a specjele ojfroerkzamkajt ojf der cejnhigjene. Als rezultat tun der doziker unterzuchung, wein ungenumen wern di nojtike srrit far curikszteln dem gezunt. Es iz umneglecb cn farszwajgn dem cusztand in di algcmejne klein,. Di esns szlefen unter jeder kritik «n di daeijung cu di läget ajnwojner \t a szlectate. Der sanitärer cusztand iz an nnmeglecher un er ken gojrem zajn krankhajtn. Es fregt rieh alzo: Farwos szwajgn undzere forsztejer nn ojeh di sanitäre ojfzichtler? Zajt dem onfenmen fun jidiszn direkter Mr. D. Pearl, iz daj undz in lager sztil gewem mit di sztrajtkajtn ewiszn di ungarisze un pojlisze Jidn, biz dem leetn zuntik, wen di Sportler zajnen curikgekamenf un dem fatbäl-mccz in Nürecberg. arojswarindik fun di ojtos ewej fun Pojln sztamende jidisze jungelajt, cerajsndlk ojf zej di malbnszim. Als rezultat iz gekumen cu a geszleg, wos iz forlojfik Ukwidirt. geworn adank der bamijung fun direkter Pearl mit iberbetn dl arojsgeworfene fun ojto jungelajt. Derbsj iz festgesztelt geworn, az di warfer zajnen prowocirt geworn. Baj der doziker gelegnhajt tor niszt farszwign wern di umfarantwortlecbkajt mitn aweknemen ojf mer wi a balbn teg dem Rojtn Krajc ojto ojf cn forn 70 km. wajt ojf s meczr, waji in der cajt wen das ojto iz gewen in Närenberg, iz gewen a dringender fal opeufim a krankn in szpitol nn mit grojs mi iz getanen geworn a szofer ojf openfirn dem cbojle ojf a last ojto in szpitoi. Ojeh iz gewen a fal wen der dermonter ambulans ojto hot zieh inmitn der nacht gelozt ojf a rajze, welche es hot gesztert der dezurirnder policist. Bichlal wem mitn dermnotn wogn gemacht szpacir-rajzes. Aza hefkejres muz ambadingt getadlt un bastraft wern! Farwos szwajgn di hem richter? Zuntik dem 1 September, iz forgekamen di fajerleche dexefnung fun ״Mababi“ klub in bamberger lager. Di fajerungen in dem lager-szpigl rizn zal welcher iz prechtik un mit geszmak eugegrejt — zajnen ojsgefaln hechst impozant. Di ajngeladene gest hobn gut färb rächt baj szejn serwirte tiszn dem ganen ownt. Es blajbt undz nor cu winczn, az di mitglider fun ״Makabi“ zoln zajn wlrdik ca trogn dem nomen fun di historisze Makabi Es iz beemes dankenswert, di hareike ojfname welche es hobn gehat undzere klejne kinderlech fun lager inm kibuc ״TALBA“ ScheBIitz mitwoch dem 1. VIII. dermegleehndik zej eü farbrengen ejnike szo ojsern lager, ojf der gezunter dorflszer Chaim Goldzamd. ״Haszomer Hacair“ in Bamberger lager. Szakes dem 31. VIII. h. J. iz forgekumen di fajerleche grindung fun ,,Hazsomer Hacair" inm eigenem zejer estetisz anjgeordntn lokal. Mit dem naj gebojrenem chaluciszn kerndl, hot zieh gefrejt feimafc di gance jidisze gezelszaft, ajnszlisndik ojeh a grojse col specjel onweznde amerikaner szomrün, welche dinen hajnt cu tag in der armef. Cu der sicha iz ojeh deleglrt geworn a forsztejer fun der ״Hanhaga Haraszit“, ch' Zamre, der lager direkter Mr. Pearl, Joint forsztejerin Miss Kapelson, Pezes Dr. Wajnik un andere. Fun ale bagrisungen un redes hot zieh gefllt tife simpatje un libe ce der doziker bawegung. Alemens wunszn zajnen gewen a glche un baldike alija, Der ownt 12 a durch in a sze}־ ner, kultureier atmosfer. Farendikt hobn di szomrim mit a ,Jiojra“ arum der ״mdura“ biz szpet in der nacht, (ZI ״Or Chadasz" Fürth Ejn jor eajf iz foriter wi der lager iz gegrindet geworn. Di grindungshadingnngen zajnen gewen szwere. Der lager iz gewen ajngeordnf in a farlozt ferll ״Haid Siedlung“, wu ale hnjzer zajnen gewen on firn, fenstcr un sanitäre badingungen. Der damolsdikcr komitet bot wegn di ojbndermonte sibes gehat grojs? szwerikajtn. Tog tegledi zajnen ongekunien fun fnrszejdene iberfilte lagern menczn, welche hobn gemuzt plaeirt wern. In januar 1946 iz der lager fargresert geworn mit 9 naje blokn in Finkelsc&lag, waji di col ajnwojner iz gewakn ojf 2000. Der najer lager iz a dank dem komitet gut ajngeerdnt geworn un hot bakumeu dem nomen ״Or Cbadasz“. In marc 1946, iz der lager ״Hard Siedlung“ ojf der farordnug fun der militer regirung likwidirt geworn un es iz gebübn blojz der najer lager mit a geszlosencr col fun 750 ajnwojner. In maj hot adank der cuzamenaibet mit der UNR.RA un H.' direkter Cummings berosz, welcher hot gehat fil farsztendenisz far di lnger-problemen, zieh ongchojbn di konsolidirung fun lager. Es iz gegrindet geworn a folks-szul, welche es hohn bazucht 50 kiuder, far kinder unter 6 j. a kinder-gortn un far di religjeze kinder a thejdcr. Far di mejdlech i2 gegrindet geworn ahantarbetszul, wi ojeh hebreisze un englisze kursn. Trojer akademje cum 3 jortog fun likwidacje funm bialistoker geto in Bamberg Dem 16. VIII iz in Bamberg' ajngeordnt szwester und kinder. Mit wirde un sztotiszn komitet redt ch’Sz. Lajt (a bialigeworn a trojer akademje cum 5 jortog ERE dermonen mir di bialistoker beldn, stoker) un dcrklert, az undzer kamf iz fun der blutiker likwidacje fun 'bialiwelche hobn in a hofnungslozn kamf farnoch wajt niszt farendikt un ruft zu gejn stoker geto, ojf welcher es zajnen baert iejdikt dem kowed fun undzer folk. Dos in di szlolee wegn fun undzere heldiszc geworn di gefalene-hcldn in kamf mit di sztendik rewoluejonere un progresiwe kemfer furn jidiszn sztole. ״Der weg brojne merder. Die akademje iz forgd^ Bialistok, bot ojeh dos-mol zajncflichtn undzerer iz an ongecejdmter — ruft ojs kumen in sztotiszn teater-zal, welcher iz derfilt!“ der redner — er firt cu a fraj Erecgewep iberfult durch dem hajfl Icbn- Der redner bet baern di gefalene mit a Jisroejl, wu cs wein szojn mer kajn geblibene bialistoker un st am Jidn, minut sztiUzwajgn, un ladt dan ajn in krematorjes niszt gebojt wem.“ welche zajnen zieh cuzamengekumen fun prezidjum dem forziedn fun Rajon- Es redt der bialistoker ch’ Welwl Rat, farszejdene sztet un lagern in der ameri- Komitct-Franken b' Leopold Endcweig, in wemens werter es wert ojsgedrikt a kaner zonc. Far der ajnordnnng un fardem lajtcr fun der juridiszer optejlung, tife benkszaft cum amolikD Bialistok. Er Regung fun di gest, hot gezorgt der b’ Eichler I. un di ch’ ch’ Orensztejn dermont dos jidisze kulturele lebn, wos ״׳וי׳■• Rajon-Komitet in Bamberg, welcher bot gesztelt eu zejer dispozic.je di centrale kich, wu ale hobn bakumen mitog-esn. Iberhojpt iz der hojf funm jidiszn komitet in Bamberg, gewen der cuzamentrefpunkt fun ale gewezene bialistoker, welche zajnen in ineszech fun -jorn gewen cuszejd, hobndik ixt dem moment di gelegahajt fun erinerung un szmercojsdruk iber di, wos gefinen zieh szojn niszt ewiszn undz . . . Einktlech 5 n. m. wert di fajerleche trojer akademje derefnt durchn gen. s'3kr. fun Rajon-komitet h'Tcncnbaum (egew alejn-a bialistoker). Er dermont 111־t rirnde werter di badajtung funm ,׳ejntikn tog. C. a. derklert er: ״Hajnt in 3 jortog fun der blutiker.likwidacje fun bielistoker geto, zajnen mir di szcjris- ÜteHstok zieh cuaojfgeknmen mit szwere e/er.T.erungen fun undzere nonte brider, bot azoj hastik pulsirt in der doziker sztot, welches iz ober ccsztert geworn durch di merders. Cum szlus redt in nomen fun der press <h' Zinsztajn. Der!orziender h'Tenenbäum szlist di trojer akademje, dankndik ale onweznde farn batejlikn zieh in der fajerledikajt. Noch an iberrajs fun ejnike minut, hejbt zieh 011 di liierarisze tejl fun der fajerung, in welcher s’ nemen ontejl di bialistoker Gelczinski un Jete Rubin arojstretndik mit ejnike szafuugen funm geto־le,hn, un wern ojfgenumcu durchn ganen ojlom mit grojs cufridn- Lajt. A jaszer-koach hot zieh fardint der Rajon-Komitet far zajn mithilf hajm organizirn di dozike faransztaltung un bazorgn di gest mit csn und szlofn. A bialistoker. Wagenfisz, Raclaw B. (a bialistoker), Frosz (Ctjon. orgj wi ojeh. dem forsztejer fun ״Undzer Wort“, ch" Zinsztajn 8z. Es redt 11' Endcweig, welcher baert mit grojs jiras-hakowed di gefalene heldn, un zogt‘ ״niszt nor ir bialistoker, nor mir ale kenen!zajn sztole mitn dozikn heldisz fargosenem blut. Dos wet niszt gejn farlojrn. Der kamf wet gejn wajter, biz mir wein dergrejehn undzer eil: A jidiszn Erec-Jisroejl.“ Es rejdn di ch’di'Frosz un Eichler, welche brengen cum ojsdruk dem gerangl fun jidiszn folk far zajn eukunft uu ekzistenc. Der sztotchazn 11’ Trcbköwski macht an ״Ejl molej rachamim‘ noch di kdojszim. Die di’ ch' Wagenfisz un Orensztejn referirn nochdem wegn Bialistok als sztot fun tradicjonele kemfers, dermonendik ejnike gefalene heldn, c. zej dem kodesz Awrohom Melamed. In nomen funm Ojdi ojfn kultureln gebit iz der lager tetik. Men halt in grindn a folksuniwerzitet, welchn cs hobn engezogt zejer mitwirkung undzere amerikanisze brider, welche zajnen baszeftikt in ״Court Tlouse“ in Nürnberg. A leze-zal mit a klub sztejt cu der dispozicj.c fun di lager ajnwojner. Der dramaiiszer krajz, weldier hot zidi szejn antwiklt. zorgt far der Unterhaltung fun der lager bafelkerung. Far der fiziszer dereijung zorgt di gewejlte sport-farwaltung, welche hot OTganizirt a fnsbal, bnnd-bal un ping-pong klub. Es wem ojeh durchgefirt andere fizisz-dereijerisze faransztaltungen. Sztark forgeszritn iz ojeh die produktiwizac.je fun di ajnwojner. Es zajnen gegrindet geworn butmacber, mener un frojen sznajder warsztatn, wi ojeh a damen-klejder un wajs-wesz eusznajder kurs, in welchn es nemen ontejl 40 perzon. Di ojto-mcdianiker un szofer-szul, hol szojn ongebojbn dem cwejfn ojsbildungskurs. -Es!7. ojsgearbet geworn-n plan far grindn wajtere fadi-szuln, welcher wet a dank der Joint forsztejerin Mrs. Pajzer farwirkleeht wern. In der ״Siemens“, radjo nn motornicdianiker optejlung, wein jede 6 wodin kirnen 150 perzon mitmodvn a kurs, nn nochn farendikn wein zej bakumen a cajgnisz. Ojdi in der M. A. N. ojtofabrik in Nürnberg wein ontejl nemen 100 man ojf a ojsbildungs kurs. Di, welche wiln wajter prakticirn, kenen noch» farendikn dem kurs arbetn in di ojbndermonte fabrikn. Raj der konsolidirung fun lager un ajnordenen di faehszuln hobn fardint onerkenung di UNRRA oficirn Dcp. Dir. Mr. Palme, Weitere oficirn M. E. Forsyth, Mr. un Mrs. Burch, Mrs. Malka Szapiro, Mrs. Ester Pajzer un dcrbalihter direktor. Mr. Cummings. E. Kroo. Fun Fiirfher lager-lebn Di forike woch iz baj undz in lager gewen zejer lebndik. Szabes, dem 31. VIII. un zuntik dem l. IX. hot ba] undz gastrolirt dos münchener jidisze klejnkunst teater ״Mikt“, welche hobn baj undz gut ojsgenumen mit zejer szpil. Agew, dos program Iz gewen szwach far aza trupe, men hot ober gezen, az men hot cu ton mit gut ajngeszpilte aktjorn un es kumt zej a ״jaszer Kojach". Montik, dem 2. IX. hobn mir a dank undzer cijon. tuerin ch’ Malka Szapiro, welcher es iz gelungen mehane cu zajn undz mit a koncert fun der Gotgebenszter kinstlerin fun Amerika Erna Lazarew Szewer, Der koncert hot sztark ojsgenumen baj undzer ojlem, bazunder baj di lider ״Rajzele“ fun Mordchaj Gebirtlg un ״Zog niszt kejnmol, az du gejst dem leetn weg“, hot di kinstlerin arojsgewizn Ir hojehn kinstleriszn niwo. A liarcikn dank der kinstlerin far dem szejn farbrachtn ownt un fil derfolg in Ir wajterdiker dermuttkungs arbet. Donersztik dem 5. IX. hot baj undz gegebn a koncert der junger oberkantor fun Budapest, Mojszele Kraus. Zejer szejn hot er gezüngen ״Szejibonej bejs hamikdosz" fun Mojsze Kusewicki un dos folks-lid ״Der chelemer chaan“, cu welchn Mojszele Kraus hot farf&st a eugepaste meiodje, hot zejer sztark ojsgenumen baj undzer ojlem. Es iz kedaj cu dermonen di mitwirkung fun undzer konferansjer, fun wemens ״sztiklech“ der ojlem hot hareik gelacht. Kultur-amt fun lager Fürth. Lyngier. Gelungener ojltrit fun Erna Siewer Lazarow in Fürth In di lecte teg hot baj undz in Fürth gewajlt di barimto zingerin un kinstlerin fun jidiszn wort Erna Szewer Lazarow, welche hot mit ir gelungenem ojftrit arojsgerufn sstarke bagajsterung un cufridnhajt dajm farzamltn ojlom fun Fürth-sztot un lager. Dem ballbtn gast hobn bagrist prezes Kroo un chawejra Malka Szpiro, welche hobn ln zejere werter ojsgedrikt di kolosale badajtung fun enleche kulturele faransztaltungen far der szejris haplejte. Di zingerin hot undz dan mehane gewen mit a raj szafungen in der jidiszer un hebrejiszer szprach, welche zajnen baszopken geworn mit langdojemde, hilchike aplodismentn. Di zingerin hot ojeh bakumen eugeszikt blumeil• Farn onhojb fun der cwejter tejl, bagrist dem gast ch’ Goläsatejn in nomen fun der cijo'nistiszer organizaeje Fürth-sztot. In a gehojbener un sztark cufridener sjdimung wert di ongenem kulturele faransztaltung farendikt. David f-iilberberg.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.