Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-09-16 · 25 (16.9.1946) · p. Seite 9

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
25 (16.9.1946)
Date
1946-09-16
Page
Seite 9 (sequence 9)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
63% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602796--216-8598161
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

FRAJTIK, 13. SEPTEMBER 1946 אוגדזער ווארט ZAJT 9 CH. SUCHOLICKI Nürnberg... Di gerlchts-farhandluagen inm Number'- ger proces kcgn die greste in der gesuchte, krigs-farbreeher zajpen szojn farendikt. Di 1 blikn tun der gancer weit zajnen gewendet in der richtung fun heehstn Internacjonaln Tribunal, welcher wet mit zajn arojsgetrogenem urte/1 ojsdrikn di titste farantwort- ' lechkajt legabe der menczhajt un der geszichte. Dl fll chadoszimdiie gerichts-farhandlungen beejs welche es iz fanandergewiklt gewom di ungehoj er-lange blutJke reszime fun di ״szefer tun der najer Ejrope", hot ojch gezolt dinen als a min moralisze wlder-dereijung far dl dajczlsze masn welche zajnen ojch noch hajnt niszt ojsgehejlt fun dl nacisze bakciln. Der Snteres fun di dajczsze masn cum dozikn proces. derwekt dem ajndruk, az dl dozlke .Jekcje“ hot gehat a gor klejne Wirkung. Ejns iz ober jo klor gewom; di cinisze farbrecher hobn niszt arojsgewizn kajn simonün fun szlogn zieh ..al chet“... farszrajbndik di szuld ojfn cheszbn fun ,Lrer“ un andere niszt-Iebndike ״gdojlim“. Das gericht hot mit zorgfeltikajt bahandlt Jedn prat un szrit, welcher 12 gewen a rezultat fun fulsztendiker planmesikajt. Ojch di ..progresiwe“ dajczsze wisnszaft, di tregerin fun ״eksperimentale studjes“ iber miijon-n mcnczleche lebns Iz derszLnen fam richtert!sz in ir fuler naketkajt. Far Siemens o|gn hot zieh antplekt der grojl fun di opgetuene majslm fun der degenerirter dajczszer wisnszaft, welche hot zieh ajngeszpant inm farnichtungs-aparat fun der brojner pest. Dos Intemacjonale gerlcht hot gearbet mit di najste metodn. Gewen momentn, wen dos gerlcht flegt zieh lbertrogn in ״fargangene weltn", un cajtn fun der ״prosperity" fun di szuldike. Es 12 antsztanen a bild fun dajczszer gadles in moment wen in gerichtszal hot zieh derhert di amollke sztolce redes fun c. b. Gering un chawejrim. Di dozike demonstrirung hot ojch ganc meglech derinert baj di ״heldn“ zise chalojmes fun dem owar. lozndik zej fargesn ojf a kurcer wajle zejer faktisze läge. Arojstrejslen zej fun dl halucinacjes iz nor imsztand gewen di daszuldikung welche hot zej umgekert cu der wirklechkajt. Es hobn gcredt di fartejdiker un baszuldiker. Mir hobn ojch gehert dos ״lecte wort" fun di menuwolim alejn. Di fartejdikung — lz gewen ejn grojser szablon. Far zej zajnen dl hent fun jedn baszuldiktn bazander, ״rejn funm fargosenem blut.. .״ Ojch zej hobn zieh gewendet cum tribunal ln nomen... fun jojszer! Di jenlke, welche hobn mit der grester wildkajt un brenender re eiche getrotn mit di junkerisze sztiwl mencaleche wirde; welche hobn on rikeug geszendet di hejlikste principn fun felker un zejer frajhajt — die zelbe monen jojszer. Di hem In fartejdikungs-toges woltn zieh gern bannet mit epes a wirkzam chemisz-mitl rejncuwaszn dl farblutikte hent. Mir kenen zej nor trejstn deraoit, az zejere bamijungen zajnen umzist ... di dajczlsze wisnszaft, di szeferin fun der grester in der gesaichte famichtungs-maszSn far der menczhajt, hot. noch aza chemiszn sztof niszt derfundn ... Cu tif zajnen ajngezapt di blut-szpum, welche weln\blajbn als ejbiker szand-flek fam dajcziszn folk. Niszto aza kraft, welche zol es bazajtikn. Di baszul dik ung iz ojfgetrotn in ir ganccr kraft. Es hobn niszt geredt kajn jechidim oder ajsdcrwejlte. Miljonen umszuldik-um-, gebrachte mencaleche wezns, hohn durchn' mojl fun dl oflcjele baszuldiker geködert di szarfste sztrof far di grojzamste wampinr. Beszas dem historiszn miszpet hobn zejere gajster geszwebt in dem cholul fun gerichtszal, drikndik zogar mit der szwerkajt fun zejer com di harte gemiter fun di farbrecher. Niszt blojz kajn werter fun juridiszer baszuldikung zajnen dos gewen. Sztechike fajln, zajnen gewen gewendet inm fargangrenizirtn kerper fun hitleristiszn awanturizm. Zej hobn gebracht cum ojsdruk dem kamt fun progres mitn mitlalter, fun weit — mit diplomirter un technlzirter unter- Un ... es hobn gepiact. di nerwn baj dl sztolce treger fun der ״najer socjaler ordnung“. Di pretendentn ojf ״ojbermenczn“ hobn niszt ojsgehaltn dem nlsojen fun ojsdoer, cuzamenbrechndik zieh wi klejne szwaehe szefelech . . . (fun der prese.) — Farwos? — Wajl di ״fargitlkung“ far zejere maisim, di wizifi fun tlije hot zieh awekgesztelt far zejere ojgn. Dos hot gojrem gewen arojscurufn trern baj a tejl fun di farbrecher . . . Di jenlke, weinen dl trem fun miljonen hohn niszt gerirt zejere hercer, weinen di ojsgesztrekte un kramhakt klamemdike zieh hentlech fun di klejne sztume ojfelech zajnen niszt Imsztand gewen cu endern dem szreklechn gzardin, ot dl zelbe zajnen farwaiidlt gewom in klejninke un szwaehe un wi pachdonim fargosn trem ojf zejer nidertreclitik farbrccherisz lebn. Zej trejslen zieh in onblik fun der fardlnter sztrof. Zej wejnen . . . un mit zej .. . Nürnberg . . . dos sztolce ״wigele“ fun der ״rasn-tojre". Zej wejnen niszt alejn, wajl zajendik di farkerperung funm ״em-folk“, zajnen zej niszt ejnzam in zejer core . .. Nürnberg fargist trem ibern gojrl fun ire ״nacjonale kemfer״ ... Undz wein di dozike trem niszt rirn . . , Der ejnelker entfer, welchn mir kenen zej szenkn in dem mo- — Wejnl Nümberg's cuzamen mit ajere balej-batim. Zdln zieh fun ajere falsze trem szafn brunems, tajehn un jamim ... in welche ir .cuzamen mit ajere farerer mi-kolhaminlm zoin dertrunken wem! Jo, dertrunken wem in ijgene trern.,, , . . azoj wi es zajnen dersztikt un dertrunken gewom in zejere ejgene trem undzere nonte , . .! baglejt fun ajer wild hansedikn gelechter! Fun jidisz-kultureln lebn in Föhrenwald Der lager Förenwald lz szojn hajnt an alter center. Ober noch mit a Jor curlk hot er forgesztelt mit zieh a lager far farszejdene naejes, wl Rusn, Ukrajiner, Litwiner, Czechn. Ungarn, Dajczn u. a. cuzamen an erech 14 naejes. Azoj hot üerklert di gewezene direktorin fun undzer lager ms. Henczl ojfn banket cu Ir opfor. Wajter hot zi derklert, az wen es zajnen noch gewen ganc wejnik Jldn in lager, hot zl zieh gesztelt far an ojfgabe cu bazajtikn ale andere naejes, un zorgn derfar, az Förenwald zol wem a rejn-jldiszer center. Fun dan hojbt zieh on ln lager a puls im dik jidisz lebn, wos antwiklt zieh mitn kesejderdlkn cuflus fun Jidn. Azoj arum iz ojfgesztelt gewom der kultureier binjen fun förenwalder lager. Hajnt cu-tog cejlt szojn der lager 4650 ajnwojner, fun dem zajnen über 900 organlairt in farszejdene kibucim: Haszoroer Hacair 150, Haowed 170, Dror 88, Pachaeh 16, Kadiroa 140, Herclija 50, Tel- Jiechak 48, Poalej Agudas Jls, 45, Ohel- Sara 39,'Hapoel hadati 25, Brit-Hachajal 59, cuzamen 903 perzon, wos badajt 21 % fun der algemejner bafelkerung. Wl es lz cu zen, basztejen di kibucim niszt mer wi H fun der bafelkerung. Troe dem famemen dl klbuclm dem ojbn-on Inm kultureln lebn fun ganen lager. Es iz ojch wert cu bamerkn, az troc der fllfarbikajt un opcwajgungen ojfn polltlszn gebit baj undz, ekztstirt a Waad Kibucim, wemens ojfgabe es iz dl proporcjonele fanandertejlung fun alija. Es wert ojch in a intensiver form gelernt di hebrejis2e un englisze szprachn un di jugnt wert a dank farszejdene fach-szuln arajngecojgn in dem algemejnem produktlwizac- Je proces welcher iz azoj wichtik far undzer eukunft ln Erec-JIsroejl. In specjel-szwere wojnungs badingungen .geflnt zieh der partlzanen-klbuc ״Kadima“, welcher basztejt fun eitere mencan, welcher szlejt ober ojfn kultureln gebit niszt op fun fll andere kibucim ln lager. Es muz gezogt wem, az der kibue ״Haszomer Hacair“, wos jogt zieh niszt noch kajn bllike ojserleche efektn, iz fester un cementirter fun ale andere kibucim. Zajn 001 mitgliäer iz di greste un zajn jugnt sztrebt blojz cu produktiwlzaeje cu a socjalistisz E. J., cu a meluche, wos zol zajn gebojt ojf ekonomiszsocjaln jojszer. Ich wll szlisn uajn korespondeac mit a charakteristiszn fakt wos hot pasirt mit der antsztejung fun undzer bibliotek. Wen in ende fun farikn jor hot zieh ongchojbn baj undz dos grindn dl förenwalder bibliotek -iz noch in der cajt kajn greserer ojswal fun bicher niszt gewen. Der interes far der doziker untememung iz ojch gewen a klejner. Deren hobn ojch cugeszpilt dl zejer szlechte lokale badingungeh. Wen ich bin gekumen beta a buch, hot mich di blbliotekarin gefregt cu ich bin a lerer? ojf majn farwunderung hot zl mir derklert, az nor lerer kumen noch aza ״szpajz“ . . , Hajnt geflnt zieh dl biblijotek In a gr.ojsn un azejnem zal, welcher iz euglajeh a lesezal. Wu es geflnen zieh bicher in farszejdene szprachn un di gance jidisze prese. Wegn 1״Tarbut'-szule, ln nechstn numer. Frzeworskl. A gan-ejdn in Bayreuth . . (Wochn Wunderleche cajtn hot Bayreut derlebt. Ale hot zieh ongehojbn endem cum gutn, aflie di regns hobn ojfgehert cu gisn un s’ hot bakumen dl szenste wile in sztot, di cijonlstn hobn zieh farejnlkt mit di Pojalej-Cijon un in rezultat hot h’ Wechsberg baszlosn cu chapn a szpil a partje poker un 66 mit dl forsztejer fun der cljonistiszer organizaeje. Di Dajczn hobn ongchojbn 11b un szecn di Jidn, ale nacls zajnen arojsgefom fun der sztot un der her Oberblrgermajster fargisndik trern far ge- Kinus fun ״Haszomer Hacair" in Föhrenwald Mitwoch, dem 4. IX. d. j. Iz in Föhrenwald forgekumen der kinus fun ״Haszomer Hacair“ fun der US zone, in cuzamenhang mitn bazuch fun Meir Jaan in Dajczland. Es zajnen zieh cuzamengefom aungerech 1200 Szomrim, geklejdet in szomrisze uniformen. Di pgisza iz forgekumen oj kn sportplac fun lager. Nochn opgebn dem raport, hot eh' Mordchaj fun Hanhaga Haraszlt bagrtst dem ch' Jaari un hot geszlldert in kuren di ojfgabe tun der organizaeje. Dan hot er dertejlt dos wort dem ch' Jaari. Wen '""er hot ongehojbn rejdn, hobn mir gehat dos gefil fun a klnd, wos derhert plucim dos wort fun zajn foter, welchn er hot lang niszt gezen. In zajn bagrisung hot er batont, az dem nomen fun ״Haszomer Hacair", WDlt men gedurft baj tri ojf ״Szomer Jisroel“, wajl dl bawegung hot zieh gesztelt berosz funm klal, wen dos lz nojtik gewen. _ Dos bawajzn azelche bajszpiln wi Mordchaj ' Anilewicz, der held fun warszewer geto un a sach andere chawejrim fun der bawegung, eiche hobn zejer lebn makziw gewen fam nacjonaln kowed. Ober der gebot fun hajnt 12 an anderer. Hajt ou tog iz a farreter f,11_׳ jldlszn folk der, wos proklamlrt a kamf, welcher ken nor szodn dem jldlszn folk. Undzer ejnelker kamf — zogt Meir Jaari — iz alija unter ale badingungen un hitjaszwut mit der sztleung fun der ״Hagana". Der weg iz dornig, ober der richtlker. Er bet dos jidisze folk bichlal un di flrer fun di organizaejes bifrat, zej zoln batrachtn un farsztejn, az men muz ratewen .dos folk fun di farszej dnartike Uuzjes, bichdej mir zoln kenen farmajdn dem jiusz, wos iz der nochfolger fun Uuzjes. Der re^ zultat fun jiusz ken nor zajn emlgracje un aslmUacje, wos badajt dem Untergang funm jldlszn folk. In zajn 3 szoedlker rede hot er gegebn a genojem polltlszn lberbllk, wos mir kenen derwartn fun England un er hot geendikt mit di werter: ״Ich zej an ojsszprocung fun a naj jidisz kemdl do ojf der farszoltener erd. Ich glojb in ajeh, az ir wet zajn dl, welche wein farwirklechn dem gedank fun socjali&tlszn cijonizm, ich bet nor fun ajeh, az dos, wos mir batrachtn far gut, zolt lr ajeh niszt szemen cu zogn far an andern.“ Der kinus hot zieh geendikt mit ״Techzakna“ un dl chawejrim hobn zieh funandergeszejdt mit bagejsterung, forcuzecn dem kamf far ״Alija, Hitjaszwut, Hagana“. feljeton) rechtikajt, hot ongehojbn tejln di Jidn di szenste hajzer in sztot, un lesof hot er baszlosn zieh megajer cu zajn. Zajn farsztorbener mumes szwoger iz doch alejn amol warszajnlech gewen a ״fertl" Jld... Dl Fahrbereitschaft hot ongehojbn tejln azoj fll benzin, az der jldlszer komltet hot baszlosn, onsztot a puszke milch zol jeder fun undz bakumen wechntlech a karnlster... benzin! kedej men zol hobn cu ... cindmaszinkes! DI bayreuter UNRRA hot niszt ojfgehert farklenem di produktn-cutejlung, nor hot ongehojbn gehn azelche ״culagn", az mir hobn ale ongehojbn dlk-un-geszwoln wern fun zatkajt. Cigaretn iz gewen azoj fll, az di junge muters hobn onsztot ״mamkes", gegebn zejere klnder ״Camel“ in mojl arajn ... Ojf di gasn hobn zieh gewalgert halbe niszt-derojeherte papirosn un keiner hat zej niszt cuzamengeklibn, wajl es iz gewen ibergenug .Harte“ un ״wejehe“ zajnen gewom azoj bilik, az szpekulantn hobn farrojehert zejere fajkes mit 56dolardike banknotn, niszt kukndik cu Iz der banknot a ״langer“ oder ״kurcer“... Di jidisze zurnalistn un kore&pondentn hobn gekrogn hojehe honorarn far zejere artiklen, welche der redaktor fun ״Undzer Wort" hot bald gedrukt. Junge poetn hobn geszafn naje bicher, lirisze lider, welche hohn mit a wunderlecher cufeltkajt dermont Bialik'n, Baudelaire un Mickiewiczn, di futbolistn hobn ongehojbn szpiln ״dzentlmenisz“ .. men hot zieh aflie ojfgehert szlogn ojfn szpil-plac, un ojfn riehter hot mer kejner niszt gewagt hojbn a ״Hapoel“ hot szolem geiAacht mit ״Makabi“ un ״Kadlma'‘ mitn ״Hakoach“. S’ iz gewom fridn ewiszn di ojlgebrojzte mojehes fun di pohtikirndike sportsmener. 8' lz gewom a gan-ejdn ojf der erd. Aflie di Englender hobn lesof dertejlt di 100.000 sertlflkatm far di Jidn un hobn ojfgehert arojscuflrn di maapilim fun alija ״B‘ kajn Cypem un Eritrea, ansztot gumisztekns hobn zej genumen in di hem, grojse buketn blumen, mit welche zej hobn bagrist in Halfer port di arajnszwiinende szifn mit jidisze plejtim... ales hot zieh gebitn. Di weit hot zieh ongehojbn iberdrejen mit di fis-arojf ... un cuzamen mit lr hob Ich zieh ongehojbn iberdrejen, un ich hob zieh lang Ibergedrejt biz . . . ich bin aropgefaln fun bet ojf der harter podloge un ojf der harter wirklechkajt... Ch’ hob durchgeribn di ojgn ... un ich hob farsztanen, az di Utopie iz blojz gewen a herlecher cholem... a cholem, noch welchn es iz azoj szwer umeukern zieh cu der wirklechkajt, wajl in cholem zejen mir ales ibergekert. G. Grosz. Fun jidiszn lebn in Kulmbach Zuntik dem 25. VIII iz iii Kulmbach forgokuinen di fajerleche derefnung fun najem lokal. In szcjn dekorirtn zal, baj szejn-scrwirte tiszn bapuct mit blumen un grinse, hot zieh farzamlf di gance jidisze bafelkerung fun Kulmbadi. Es zajnen onweznd gewen di forsztejer fun UNRRA, Joint, wi ojdifun der dajeziszer macht. Baj di klangen fun amerikancr hiinn unTTntikwo derefnt ch’Gordonowicz in nomen fun komitet un cijonistiszer organizaeje, di fajerung. Di gest wern hareik bagrist. A bagrisungs-rede hall der mitglid fun der fnrwaltung ch’Latowicz. Es wert baert mit ojksztcjn der ondenk fun di 6 miljon kedojszim. In zajn rede untersztriijcht der <h'Latowicz di simboliszkajt fun der fajerung, un dem drang fun jidiszn folE cu szeferiszer un produktiver nrbet. Es kujiien liagrisungen fun di ajngeladene gest. Es bagrist in hareike wareine werter der b’ dir. fun UNRRA., der Tiberhirgerinajster un der lejtcr fun KZ-sztele. Tn ale redes wert untergesztrodin di farsztendnisz fun der macht far undzere lebus-inleresn. A haTcike bagrisung haltn di forsztejer fun merkaz- Bamberg di ch’ ch' Frosz un Wagcnfisz. Zejere ojsflrungen wern ojfgenumcn mit grojs bajfal. Unter di klangen funm orkester wajlt ziih der ojlom biz szpet in der nacht. Es iz kedaj cu bamerkn, az fun ale ajngeladene nonte jidisze kibucim, iz kajn ejnciker forsztejer cu der fajerung niszt gekumen. Es meg zej beemes bang-toii, wajl es iz gewen a szejne inipozante jidisze fajerung — a grojse dergrejdiung fun a klejuen jidiszn kibuc. A. Gordonowicz. Trojer akademje in lürkenheim cum 4 jorcojt (un Kielcer geto Dem 20. VIII iz in Türkenheim forgekamen di 4 jorcajt fun der likwidacje fun Kielcer geto. Cu der doziker fajerung zajnen zieh ccnojfgekumen kielcer fun farszejdene sztel un lagern in der nmeri- Baj an iberfultn zal wert di akademje derefnt durch prezes 11' Hirszman, weleher bet baern di gefalene mit ojfsztejn un ejn minut sztilszwajgii. Der 1haz.11 macht dan an ״ejl molej radimim“ ojch far di lectns-gcfalenc fun di merderfechc pogromen. Dos wort bakumt der ch’ Lederman, welcher szildert dem farniditungs-weg funm Kielcer geto. Es redt di'Brikman, welcher git au iberblik iber der jidiszer läge bajm hajntikn tog, Jcumcndik cum ojsfir, az der ejnciker ojsweg far der szejris haplejta iz Erec- Jisroejl. Es rejdn di dl’ dt' froj Kerbl un ch’' Kornblum, welche balajehtn dos jidisze kulturele lebn fun Kielcer kibuc in di jorn fun far der krig. Nochn farendikn dem oficjeln tejl fun der trojer akademje, wert ojfgefirt der arlistiszer tejl, in welchn 8’ nemen ontejl <h’ Kamienicdci. Blumenfeld un andere, weide«.׳ irein ojf mit a rej jidisze folksszafungen un lider. In a gehojbener szlimung wert di fajerlechkajt mitn gezang fun Hatikwo farendikt. D. Miodownik. Winkl far medicln! Funm nechstn numer on (nr. 26) wert ajngefirt ojf di szpaltn fun undzer cajtung a rubrik ״winkl far medicln“ unter der lejtung fun dr. W. Feldman. Dl rubrik web geflrt wern in der form fun entfern ojf briw. Mir betn ale farinteresirte cu szlkn zejere briw ongebndik a ״szlfr“ oder nomen ojf welchn es zol farefntlecht wem der entfer. Baj onfragn wos fodem diskreeje, muz men niszt ongebn dem richtikn nomen. Redakcje.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.