Undzer Worṭ · 1946-08-30 · 24 (30.8.1946) · p. Seite 6

ZAJT 6 אוברזער מארם FRAJTfK, 30. AUGUST 1946 5600 "דן, רעם מושב זקנים יתוםים־הית און ראם שפימאל ב•' רער קושעוויטש נאם. ראםאלט האם זיך בארואיקט די דיימשע בעפטיע, אין פאר־ קראםעוועטע לאסם וואגאגען האט גזען זיי גע“ פירט צו 100—150 פערזאן אונטער א שטרעננע שטירה אין דערבייאיקן. 60 קט, דערווייטערטץ געלזעץ. דארם האבן אונדזערע גאענסע געעג" דיקט זייעו• לעבן אין גאז־קאסערן און אייף עלעקטרישע פלאטן טיט הויכער שפאנונב. ענדע או־גוטט 1942 האם ז־ך געענדיקם די דאזיקע טראנישע און נרויסע אויסזידלונגש אקציע אין לסוף האם טען רעם׳ 3־טן טעפטעסבער צינויפ" נעדריקט רי א־בעי־נעבליבענע יידן אץ געמא,וו4 י" האבן זיך נאך נעמומשעט 9 הרשים. ה״נם אין פערטן יארטאנ, דערטאנען סיר. ווייניק נעגליבענע לעטבערגער, די ראזיקע טרא- געריע און בוזאטען טיטאלע איבעריקע ייק בוינן טיר רעם קאפ און ערן רעם אנדעגק פין איני־ חערע דעדטארדעטע לעטכערגער ברירער. לא" סיר אויפהויבן א פארביילטע פויסט און שווערן אז "סיר וועלן קיינפאל דשם פארגעסך. פון טעגרעלעס אוצר דיין זונט דאזיקע צרות האסטו ראך, דו, אים אננעמאכט. דיר האם ער זיי דאך צו פאר־־ דאנקען; דו האסם אוזעקגעגוסען א 4פש פין זי־יר פאלק, עם ואל דך דערטיט ניט אגנעהערן. נאר טיט דער טענטשהייט אליין, ניט נו בארעבענען זיך, אז טעגסשהייט איז אייננטלעך, ניט טער ווי א ווארט. אין דער וועלט זייגען באמת נאד דא באציעס. פעלקער, און דער סך הכל פון זיי פון די אלעפעלקער אינאייגעם רופם סעןפענטש־ היים, עם קוטט אזויפיל אוים קרום ווי איינער א שטיינער,!אל זאנן נייטער איז ביי סיר גארנישם, וואט גייט עם טיך אן א בוים? דער עיקר איו ביי טיר דער וואלר: ... ראם האסטו דיר איינס אוןצווייטנם, זלא עוין זיין אפילו אזוי, מענטשהייס - איו ראך א קשיה. פאר וואס איו ביי דיר אוים" געקומען. או דער וועג נו דער טענטשהייט נייס דווקא אט דורך רע ר נאציע, וועלבע n האשם פאר רעם וון דיינעם אויטנעקליבן, און דורך די•־ נער, חלילה וחם; קאן טען נאך פארקריכן קיין בויבעריק־ ... זע נאד. דיין וון פאר וועלבן דו האסם געזובט דאם גליק ניט אין דיין פאלק, זע וואט פון אים איז אנינד געווארן; וואו את זיין גליק, וואו איו זיין נחת? פון זיין פאלק איו ער אפגעריסן און פונט פרעמדן פאלק ניט אזיפבע־־ נוטען, העננם ער ראך, נעבעך, אין דער לום" מן און. פארפיגצמערט איו אים זיין וועלס נעווארן נאך נאר אין דער יוגנם; . .. ... אוטנליקלעך איז דיין זון, וואם ביי פרעם־ דע איז ער א ייד, באך אוטנליקלעכער אבער וואט ביי יידן את ער א פרעטדער; ("א נרו׳ האר“) צום 4־טן יארטא: פון דער אויגוסט אקציע אין לעמבערג צו נווינצען יידן צו מארדן אייגענע קינדער, טי־־ מערס או! פרו־ען. 60 יירישע פאליציאנטן האבן זיך אפגעזאנט אויסצופילן רעם דאזיקן באפעל. רעזערם־רנדק פון דנטט. אויפן צווייטן טאג האט די נעשטאפא ארויפגעשלעפט די ראזיקע 60 ער־ לעכע יונגעלייט פון זייערע הייסען און אוועק־ נעש־קט אין הערטאגאווער אץ קדראוויצער קאב־ צעטראציע לאנערם בי• לעטבערג פוטואנען זיי האבן זיך טעו גישט אוטגעקערט. ועענדיק א געוויסן פאסייון וררערשמאגר טצד די יידן, האבן רי ס, ס. ל״ט ארעסט־רט . 80° פונט יודן־ראט פערזאנאל, וועלכע סיד,אם אויך אוועקצעשיקט קיץ בעלועץ, אבער רער קאנטיגענם את אלץ דשם אויסגעפילם געווארן. דאפאלט זיינען די דייפשן אריטנעפארן פיט אוי־ טאס אין די פאבריקן און אינסטיטוודעם, ווו יידן האבן געארבעם און האבן די צוגענוטען, דשם קוקנדיק שזין, צו נאזיצן זיי אניאויסווייז אבער דין. אווי לסשל האם טען אדסנעדרלט כטעם די נאנצע ד. א. וו. נדויסשע או־סריב* טונגם־ווערקע], ורז עט האבן געארבעט ארוס טאסאם מאן דערצי־לט, אז ער האם זיך באקאנם;!׳ט רער ליטעראטור. 'וועלבע איז דער־ שיגען אץ ד־יטשלאנד אין ד ׳ארן 1945*51935 "ארוס זיי שפירט זיך .רער ריה פון בלוט און שאנדע, ויי וואלטן געדארפם צעטאלן ווערן אין אש." ער רעתד־לט תייעזער ורענן זשודגאלן וואט ער האם געקראנן פון יענער ציים טיטן אגטייל פון הויבראנדקע נאצי פראפעסאק. "ראם את א שוירערלעכע ליטעראפור". דער טחברפארענ־ איך האב נעואנם ,1 זיך אליץ עם ייאלם נתזם ז״ן 1ר־ג1 1,• לעגן »,•־»,• פענגמץ. זועטען מען תאם גוזעל!* •אר נעשפייזש מיש א! איך ראלס בלי פפק דך אליין. אז האב נעזאגט גו ארפרינפיקע פר״נט י פיל נזשע «1[ אגעו אוץ פיל איקרנדקע שונאים אלם; אזן תנבע; "ן פינקפלער, אכעי נעשלאנקנע שונא םערסם!. ניםסיקץ- ראם זיינען די ערנפפע, רי בום 1ין זיין"בריף. אז טאטאם סאן דערקלערט ז דייטשלאנד איו אים געווארן פרעטד, אז ער האט אויסגעבו־מ זיין גייע היים אין אטעדיקע. ער איז צונעבונדן צו אם רער חיים אין ורי־ל געגיטן פץ אירע ברכות, נאכרעם ווי ער האט געליטן בענוג פיין. טאשינפ־סטאלן, די נאג־־קעם און באננעטן פון ד איקראאידשע מעורער האבן געשלאגן און נע־ שצאכן רי דערמיטשעטע קעופעום פון אונחערע אוטשולדקע ברידעו. דא או; ראום האט זיך אויפן טונקעלן אשפאלט באוויון א נעשפויצמער ווייסער טח פון א קרבן, וועלכן טיהאט פאר־ שפארט ועם ווייסערדיקן וזעג קיץ כעלזעץ - י טעגטשן האבן נעתיינט אין די גאסן. סוטערם האבן שפאזמאטיש געיאפעיט אץ גרויסער היסי טעריע נאך זייערע קינדער, וואס די מעורער האבן אזועקגעדשן פץ זייערע ברוסטן, און רער דשם אגגעזעטיקטער טולך האם פארלאננט וויי־ טערריקע קו בנו ת . .. ר׳ דיטשן זייגען נ־שם נעתען צופרתץ פונם פארלויף פון דער אקציע. וועלכע האט זיי. לויט זייער טיינונג נעליפעוט ווייניק קדבנות און רערפאר האבן זיי גאך א רואך ציים, פארלאננם פון דעו פארוואלטזנג פץ יידיש! ארדגזנגם דגסט, אז יעדער "ידישעד פא־ ליציאגם ןויי זעגען נעויען 700] ואל צושטעלן יעדן מאג איין קרבן. דעו,איינגשלעכער צ־ל פון /אין דיימשע נ״מונגען את פארעפנטלעכט נע־ ווארן אן "אפענעו בריוו" צוס בארימטןשריפשטע־ לער טאטאם סאן, פון דייטשן שרייבער וואלטער פאן סאלא, אין נאמען פון דעו דייטשער אינ־ טעל־גענץ. דעו בריוו פארערט אויף דעם גרעסטן רייטשן שדפטשטעלער פון דער א־צם־קער ציים צוו־קנוק1םען קיץ דימשלאנד, דארם ארבעטן און העלפן טיט ויין ווארט. אונטערשמרייכנדק. אז דער באריטט־ער שריינער "האס אין דייסש־ לאנד נו דערפילן א היסמארישע שליחות." פאן האם פארעפנטלענט אן ארטיקל אוגטערן קעפל! איך האב פארענדיקט טיט "דייטשלאנד", וזאם אנטהאלט אןענטפער אויף די אלע וזענדונגעך. סאן דערמאנם אין זיין ענטפער אלע זי־נע יארן פון זואנדעחננען, זיין צוקוקן ז־ך פון דער־ זוייטן צו רעם "«שפות־ שבת, וואס האט נענז־ זשעוועט אין די־טשלאגד,“ אץ וזעלכן פיל היינטי־ קע שרייבער פון די וועט־ונגען ני א־ס האבן אנמיילנענוטען. ער שרייגט, אז אים פרייען ד ברייוו אבער ער ניט צו: היין פרייר מים ד* דאדקע בריוו ווערס עטוואם געשבערט נישם בלות גילינן נעראננן אז דץ א״נעו פון זיי וואלם נ־שם נעעריבן נעזוארן, אויב ה־סלער .יוארס מזזאומץ, אבער א,■ין גזליב א געוויסעו נישם באועכנבקייט, אוער אץ ויאלם זאץ אופשפיר־ באוק״ם וואם סלאנט פון ד• ארעד אפילו פון דעו אוינוסט ד. י. פאלט אוים דעו פערטער יארטאג פון. דער נרזיסער יידישעד אקציע אין לעטבערג. לעמבערג איז נעווען דעו דרימער לויט זיין נרויס יידישער קבוץ אין פוילן און• לוים דעו זזפיציעדער קהלה־שער׳סטאטיסטיק־ האט ער געציילט אץ דעו ציים ווען די דייטשן האבן פארנומען די שמאט ארום 164.000 יידן. אץ רעזולטאט פון דעו ערשסער אויסוידלוגג אקציע אי 1942 את די צאל יתץ, בת אויגושט 1942 געזונקען כת 120.000. פאר די דייטש־שע• סער־ דעו איו די דאויקע ציפער געווען שטארק גווים און רערפאר א־ז דאם פראבלעם פון שאפן א פארטאכט! נעטא, געווען נענוב שוועד. כדי צי פאראיינפאכן. דעס דאזיקן עדן, האט דער תליון פון גאליצע עם־עס כרופנם־רער קאגטאן אחים־ גענעבן דעם 4־םן אויגוסט א באפעל "איבער־ צחידלעך 56 בת 70 טותנט יידן אויף יענער וועלט. ערב דעו אקציע האם דעו ארבעפם אטם אין א בל־צ־שנעלן שעטפא אחיסגעגעבן נייע אויטוויתן און ארעם־־בענדער טיטן בובשטאב "א־ (ארבעפער, פאר ארבעטנדע יידן. רעחצירנדיק גלייכצ״ט־ק פון דעו ארבעט אוום 20.000 פעו־ ואן. דאש דשם באזיצן אזא לעדטימאציע סימן ז־נל פון עם־עס איו נעווען גלייבנאדייטגד מים א זיכערן סוים. דעם א־טן אויגוסט פאיישא: זיינען אלע גאטן. פין דאטאלם נאך אפענעם "וישן שמאט פערפל. ארוטנעשפעלט נעווארן טיט שטארקע עם־עם אוץ עם־דע פאסמנם און אוקראאינישער פאלי־ ציי. די יייטש־אוקראאינישע תלידם זיינען לוים דער ר" אר״בנעפאלן אין אלע יידישע וווימב־ נען אין. צוגעמטען אלע פעחאנען וואט האבן. נישט באזיצט קיץ ראזע ארבעטם־לעדטיטאציע. די איטנליקלעכע האט טען געזאסלט אץ די נאם;. פוגוואנען טען האט זיי אונמער די באג־ נעט; פון געםטאפא־ל״ט און אזקראאינער גע־ לאדן אויף סראמוואי־פלאטפארמעם אץ ארויס־ געפירט אין באקאגטן לאנער ב" דער יאנאוום־ קא נאם, ווו זיי האב; אויפן ריזיקן "1אטל פלאץ" נעוזארט אוץ- א טראנספארט ק"( בעלזעץ. גלייכצ״טיק האבן אומצייליקע פאטראלן, לויט וודנונגס ושיפון/ חרבנעווכט אלע יידישע וווי־ גונגען אין ארישן שטאם פערטל. 2-3 אויך־ א1א אויפן האט זיך רעם 5־טן אוימסט אגנעהויבן ד• שוידערלעבע אקציע, וועלכע איו פארגעזעצם געזוארן טאג טענלעך. פון פארטאג ביז שפעט אין דעו נאנט האבן זיך אין די גאסן. געהערט די קרעכצן פון ד׳ געשלאנענע און געפייניגמע קרבגות, אץ דער לופט האבן געפייפט די קוילן פוו די דייטשישע דאזיקן באפעל איו נעוזען, זייער געטיינער וז־לן טאמאם מאן וועגן רייטשלאנד נאיוועו הנחת אי אן א־בעדנעריםענע פריינסזואצם 9*ן באנ״פ ווערן אוטנוטלנאי. פו נקם ווי מועלך הזר \ז*לטן איננאנץ גישנז עקדספיר»“ ״200.000“ (ראם גרויסע געווינם) (המשך פון זייט 4) אין וער ואל פון עטיע מעניע און בייט שטעגדיק פאדערן גאנצע 100 פראצענט, איר קעו לייכט פאדריכט ווערן, ווייל עם פאדערם גישט קיץ גרויסע קארעקציע. סאלאווייטשיק (דיקטאן ה״ט, אן א״גנאר־ ט־קער טיפ פון » שרכן. ווי געבוירן צו דעו ואל. עם פילט זיך בייאים, אז ער האט געזזאט א נאענטן שייכות טיטן ייד־שן טעאטער און דאט מאקע האט אים געשטערט אץ לעצמן אקט, ווען ער האם געוואלט ארויסווייון צזפיל חכמהש - אין אלגעטיין את ער מער ווי גוט אין רער דא־ זיקער ואל. די נעבן ואלן האבן אזיסגעפירט טעו אדער ווי־דקער געלונגען. גוובער אלם אשר פ״ן. -פר"־ «ן»־אן טאיןאר«וזתמי וזעום 9 .,&־לם־:יאג1»ם גתערי; רען ז• ווערט ערנעמט־נא יעפי" t בישל שוואכלעך את זי אין טאטענט ויק אילופמראציע. איך וואלט עם פשוט אנגע' רופן פאר א גריגגשעצונג זואם עם זיינען דא אזו־ געפטרים נעווארן די נעזאנג נוסערן. אפילו דאם איינציקע לירל, וואס את דער טעט פון בעלקע ניסט ארם איר ,:׳תער הארץ... ־ ופאםא ושאני) דער נאגצער האנדלינג "אט אזזי ג״ט א שנ״דער“ איו אפנעהוזקט געיוארן. דאס נעטען זיך אזישפירן שלום עליכפיס ״200.000“ איו א נעוואגטער שרים, פאדוואם עס קומט דעש ה• זינשטיין א דאנק פאר זיין דוירכך לעכער סי. דאם באפרייט אים אבער נישם פון אלזיי־ -ט־קן נריגטלעבן אריסארבעטן און פארפאלקאסען. סיד ווילן יד,אפן אז אזין- רי באנאנגעגע פעלערן וועט זיך דעו רעושיפער לערנען אין אין לוין- פון די ווייטערע פארשטעלוננען וועלן זיך אלע י פעלערן אדסנעשערן. ת נאלותאסד. אלע איבעריקע דארפן איבער זיך ארבעסן אין אכם לייץ נישט קאליע סאכן רעם עפעקש פין הערלעכע מייסטער סצענעם, ווי עם את נע־ ווען רער פאל טיטן לאקיי מענדל אין דויטן אקט נאק צזזאמענמועפן זיך פון טעטיאן סאקארא־ וויפש מים קאפל־סאמל. די טעכנישע ארבעמן זיינע דורבגעפירם גע¬ . סיארן אוגטער רער ל-ייטוגג פון די ה״ה שיעפעלד און דיאטאנד. וועלכע האבן פיל סי אוועקנע־ לייגט און פארדינען אנערקעמנג פאר זייעוע ל״כוטוגצען. די רעקאואציעס ( הי שמערן ) זיינען זער שוואכע און ווייט גישט קיץ צוגעפאסטע צו דער האנדלוגג. דעו רעוש־סער, מוז גלייך זוי או־ף דער רעזשי דיך אנשפרענגען צו געבן פאסיקע פראיעקטן פאר דעקאראציעס. וועלכע געהערן צו רעד אלנעס״נער קאטפאזיציע, ווייל מנדערש פמריס עם דעם עפעקם אפילו פון דעו בעססער או־פפירונג. ראם זעלבע את אויך מיט דעו סו¬ לן נענקענדארף אלם מאדאם פ״ן. סטאסקאוו־ טיש-אלם םאלאסאן. זייער זון, שאניע שנייער אלם פעול די טיטגיטשקע אין אדעלע צוקער־ בעוג אלם יוכבד "די סויד“. ק*6ל *ץ פ«של גו unu ב״ם ריע־נעזייזרענןפ געל־הבמ פון אויסנעפינען איר טאכטעו בעת איר התוגה ויען וי פאנגט אן וו״צען ווי אוץ- כאשטעלוננ, מעכאניש. פון דעו פרוי גאלדבערג קען מען פארלאנגען א ריינעם "ויש, וואט עש פילט זיך שטארק און עם פארבלאכט אירע פ״איק״טן. ניילקע (פתי חנה ושאנו, האט זיך באסים ארויסגעבן פון זיך רעם מאקשיפום אין מען מוז טורד,זיין. אז איין- דעו צווייטער פארשטעלונג איז עם איו אין א גרויסער מאש נעלונגען. בכלל איו די פדוי!שאגד א נח פון וועלבן סיר זועלן