Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 24 (30.8.1946)
- Date
- 1946-08-30
- Page
- Seite 3 (sequence 3)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 61% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602057--202-8598147- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FRAJYIK, 30 AUGUST 194ft אונדזער ווארט FUN DER POUTISZER WELT Politiszer Iberzicht Szojn ln der cajt Imr. der milchome hobn zieh bamit di kemlnde edodim ojsculbn a druk ojl di nejtrale meluches mit der derklerung, az zei ,wein niszt hobn kajn szum ajnflus ojl der formirung fun der nochmilchomediker politiszer Ordnung. Glajchcajtik hot men zej gewarnt, az in der cukunft wet kajn ort niszt hobn nejtralitet fun altn stil. Niszt kukndik derojf hot doch Szwedn konsekwent niszt opgcwajcht fun ir kurs ״wajt fun milchome far jedn prajz" wos iz derklert gewom, umnltlbar nochn ojsbruch fun der milchome, durch der reg!- rung un iz szpeter basztetlkt gewom durchn kenig Gustaw dem V, beejs der derefnung fun Bikstag (pariament) dem 12. I. 43. Fun historiszer retrospektiv sztelt for mit zieh der nejtralitet-princip di grüntlinje fun der szwediszer oisem-politik fun noch dem Jor 1718. In dem Jor hot Busland fun Peter dem I gegebn a tojt-klap der grojsmacht-szteiung fun Szwedn. Szwedn hot farlojm dem cutrit cum Baltiszn jazn, welcher hot gebildet an ojsfal-baze far ir expansje ojf dorem un dorem-mizrach. Di prowinen Liwland, Ingermanland un Estland zajnen dan opgefaln cu Busland. Di nochfolger fun kenig Karol dem XII, hobn antgiltik ibergerisn mit der imperJaUstlszer Politik, wemens jerusze es iz, bizn hajntlkn tog, di greste zamlung ojf der weit fun szwedisze milchome-trofejen. Ansztot der Politik ״fun kesejderdike milchomes" iz ongenumen gewom der princip fun sztrenger nejtralitet. In’m period fun dl wajterdlke ejropejlsze milchoraes, hobn zieh in Szwedn gelost baobachtn gewiss rewizjonistisze, politisze sztremungen. Bazunders bojlet zajnen zej arojsgetrotn, wen gewise szwedisze krajzn hobn gemejnt, in der cajt fun der erszter welt-milchome, az cofn-Szwedn iz badrot fun der .rusiszer expansje. Di dozike agitaeje hot ober niszt gehat kajn ajnflus ojf der polltik fun der regirung, welche hat zieh opgegebn a klom din- .wecheszbn, az dos ajnhaltn handls-farbindüngen mit bejde kemtnäc edodim iz far Szwedn a lebns-problem. Saj ln onhojb fun 1918. wen dos szchejnesdike FInland hot gekemft far ir umophengikajt, saj in jor 1939, wen es iz ojsgebrochn dl rusisz-flnisze milchome, iz Szwedn wajter farblibn in der rol fun nejtraln obserwator. Dos zelbe chazert zieh Iber in der cajt fun der lecter milchome. Rechnendik zieh ober mit jeder ewentualitet, kontinuirt in der cajt fun der milchome dl szwedisze regirung ir bawofnungsprogram, welchn zi hot ongehojbn szojn far der milchome. Di pozieje fun ojeoes ojf dem ewek w&kst in meluchehudzet alc irrer. Der krigs-budzet ojln jor 1943-44 hot c. b. forgezen di badajtnde sume fun 1K miljard krönen. Szwedn wert in der cajt fun der rhüchome a gewunszoner handls-partner, hojp'föechlech als producent un cuszteler fun hojchwertike industri-ojsarbetungen un aren. Biz der milchome iz der grester opnemer un liferant fun Szwedn gewen England. In der milchome-cajt tret arajn a radikale umsztelung fun der export-lmport orjentacje legäbe Dajczlond. Kimat draj fertl fun ganen szwedlszn ojsem-handl falt cu ojf umzacn mit Dajczland. Hitler bakumt bazunders dl azoj wlchtike far zajn militeriszer produkcje ajzn-arcn un celuloze. Szwedn dakegn bacit fun Dajczland, kojdem-kol, kojln un koks, wajl szojn fun lang iz es a tipiszes iraport-land fun di artlkien. Ojserdem, bakumt es fun Dajczland roj-ffltofn un maszinen far ir textil-produkcje. Di iber-jamisze handls-bacijungen farklenem zieh ober, niszt gekukt ojf dem, wos Dajczland hot onerkent dos recht fun Szwedn cu bannen zieh mit der waser-farbindung fun Güterbürg, durch dem Baltik un bajeziszn Jam mitn Atlantik. Di sztelung fun Szwedn kegniber Dajczland hot zieh getrofn mit a raj forwurfn fun der zajt fun di Alirte, welche hobn ojser dem bahojptct, az Szwedn hot ojeh gedint, mit ir sztiler haskome, als tranzitland far di dajezisze militerisze transportn un az di szwedisze wasem hobn gedint far an lbungs-gebit fun Hitlers unterwascr-kojchcs. Dos umklore blat in der geszichte fun der szwediszer nejtralitet sztelt mit zieh.for dl teme fun a wajs-bnch, wemens derszajnen es hot ongezogt der szwediszer ojsernminister O. linden. Warszajnlech mer untern, ajnflus fun der niszt-ginstiker antwiklung fun di milchome-forfaln ietojwes Dajczland, wl untern druk fun di Allentn, farergern zieh dl handls-bacijungen mit Dajczland mitn sof fun jor 1943. Szwedn derlojbt in jor 1944, di ojf zajn gebit ojsgeszulte norweglsze policejkojehes zieh umeukern in der bafrajter durch die Kusn, cofn-Norwegje. Erszt mitn sof fun 1944, wen der rezultat fun der milchome iz szojn gewen gechasmet, zogt on Szwedn dos fulsztendlke iberajsn dl handlebaeijungen mit Dajczland mit der giltikajt In rezultat fun Ir lawrlrungs-politik in der cajt fun der milchome,*hot zieh Szwedn ojsgehit fun ire negative folg». In der cajt, wen di wirtszaftleche organizmen fun der iberwignder merhajt fun di mllchome-ontejlnemer zajnen s2tark baszedikt, funkcjonirt ir wirtszaftlecher aparat kimat nurmal. Es iz klar, az di szwedisze industri iz gewen cu sztark farbundn mit der weitwirtszaft. kedej niszt cu derflln in a gewiser mos di rezultatn fun di dersziterungen in di intemacjonale handls-bacijungen. Dl wirtszaft fun Szwedn cejchnt zieh specjel ojs mit ir ojsgeglajchtcr Struktur. Es iz a land fun industri un agrlkultur. Di landwirtszaft dekt in algemejn di baderfeniszn fun land un baszeftikt kimat % fun der bafelkerung. Di industri dakegn iz zejer farszejdhartik, arumnemendik di produkcje fun aren, ajzn, sztol, metaln, maszinen un der farfajnerungs-industri. Szojn far der milchome hot zl zieh sztark antwiklt, un in der cajt fun der krigs-konjunktur hot zi dergrejeht ir kulminacje-punkt. Dan hobn di produkcjekreftn in land geartet mit fuler pare un der fernem fun der produkcje iz badajtnd gesztign. Dos hot gojrem gewen cu a noch .greserer intensiwitet fun dem szojn saj-wi hojch-antwikltn szwedlszn ojsem-handl. Di bizjicttke kegnz&jUke farheltenisz fun export cum -Import hot zieh ober radikal geändert in krigscajt kegn far-milchomedikn niwo. Der Import hot zieh sztark farklenert culib dem reducirtn arajnflr fun kdjln, ajzn un sztol un mitn sof fün jor 1945 hot er dergrejeht zajn niderikste madrejge. Ansztot di nojtikc 8 miljon ton kojln un koks, hot men in dem jor nor arajngefirt 3,5 miljon ton un der Import fun sztol un ajzn in farheltenisz cu di farmilchomedike eifern (400X00) iz gefaln biz cu 55.000׳ ton. Cum ersztn mol zajt a lengerer cajt hot zieh der tradicjonel-pasiwer hanäls-bllans fun Szwedn farwandlt in. an akttwn mit an export-Jbergewicht fun 669 miljon krönen. Di faigreserte giter-produkcje in Szwedn hot zieh ojeh;ajngehaltn noch der milchome. In algemejn hot zieh mitn sof fun 1945 di industri־*produkcje gehechert in farglajch cu di farmilchome-cajtn ojf an erech fun 20 %. Niszt gekukt ojf der sztajgerung fun der produkcje hot zieh doch Szwedn ajngegebn ajneuhaltn dem stabiln niwo fun prajzn adank der ajnßrung fun iojn un •prajz-stop in heskem ewiszn di prof. farejncn mit der regirung. Dl antwiklung fun der giter-produkcje in der cajt fun der milchome hot ojeh gojrem gewen dos tejlwajze fargresern zieh fun der gelt-emisje, (in jor 1938 — 1,06 miljard kronen, mitn sof fun 1944 — 2,66 miljard kronen). Tejlwajz lz zi ojeh gewen der ojsäruk fun di meluche baderfeniszn ojf bawofnungs-ewekn. Jlct hot di szwedisze regirung ajngeflrt a 5-jorikn flnanc-pogram, wos zet forojs a badajtnde redukcje fun di ojsgabn ojf krigs-ewekn un dos opszafn fun umzacsztajer un gewise hanoches far di klenere sztajer-coler. Lectns hot -Szwedn, nochge- Jendlk dem bajszpil fun Kanade gehechert dem kurs fun dem Jeron ojf 15 %, ajnsztelndik ir paiitet in bacljung cum amerlkaniszn dolar ojf 3.60 krön (frijer 4.20). Di ewek-׳ meslkajt fun dem szrit wert brejt arumgeäiskutirt in der weit, ober in jedn fal zogt ־zl ejdeswegn dem kojach fun Ir gelt-slstem, •wos •iz-niszt badrot fun an inflaeje un wegn dem, az Szwedn rechnt zieh mit niszt kajn klenere onfrage ojf Ire eksport artlkien, wi biz jict. . Di greste zorg fun der szwediszer Industri un banwezn, iz kojln. Jict iz der grester cuszteler ojf dem gebit, kojln. Chuc dem refiektiit •zl ojf kojln fun Ruhr-gebit un zi hot szojn gemoldn ir baderfenlsz in ejropejiszn kojln-amt. Di politisze Struktur fun land iz a soejalistisze. Der hojeher •lebns un fardinst standart, wi ojeh der socjaler fortszrit fun der bafelkerung, iz di sibe, culib welcher es hot di ibermacht di mesik-linke richtung on radikaler ba'farbüng. Fun december 1939 basztejt di־regfrUng fun a koallcje, der a. g. Nacjonaier Unie, •welche nemt arum mitglider fun der socjal-demokratiszer, lolks-, konservativer. un pojerim-partei, mit a socjal-demdkratiszn premjer ln der szpic. In di wahr cum Riksdag dem 17. 9.1944 hobn dl soejal-demokratn dergrejeht 115 mandatn un a ׳helft plecer In der palate. Di komunistn hobn targresert zejer basztand fun 12 ojf 15 mandatn. Di pojerim partej bazict 35, dl konserwatistn 39 un di liberaln (folkspartej) 88 mandatn. Di politisze weit-lage noch der milchome un specjel dl szarfe mejnungs farszejdn- Vmjtn in dem Zicherhajts-Rat, in der cajt, fun di farhandlungen fun di grojse flr un jict in Luxemburgiszn־Palac in Paris ־wirkn niszt specjel oneijend ojf der bacljung fun di nejtrale meluches legabe der UN. In algemejn n^men zej on an opwartnde pozieje. Irland iz. als erszte arojs fun rezerw mit a kurcer cajt curik. Dl ojser-politlsze komlsje fun Riksdag het gegebn der regirung a rekomendaeje, az zl zol proponirn dos cusztejn fun Szwedn cu der UN. In der doziker rekomendaeje lz .'dajtlech geredt wegn dem. az cutretndik cu der UN hot niszt Szwedn kajn specjele iluzjes, ober es hot bedeje miteuwirkn baj ir antwiklung ojf a wirksamen frldns Instrument. Uerregirungs baszlus iz. noch ophengik fun der opinje fun der ojsernparlamentariszer komisje, welche basztejt fun forsztejer fun di profesjonele farejnen, wirtszaft, industri uh flnarie-welt. Ojser dem muz der generalsztab arojsgebn zajn mejnung wegn dem ajnflus fun aza szrit ojf Sswedns militeriszer läge. Fun der dis^usje fun der szwediszer efntlecher mejnung iber dem far un kegn, fun der komisje rekomendaeje, wajzt zieh bojlet arojs di mojre fun der merhajt fun der gezelszaft, az in fal fun a najem roiliteriszn konflikt wolt Szwedns nejtralitet niszt gekent mer gehaltn wem. A blik ojf der land-karte wajzt arojs, lojt der mejnung fun der merhajt, az in dem fal wolt Szwedn gemuzt arajngecojgn wem ln wirwar fun milchome. Di merhajt fun der gozelszaft iz derfar der mejnung, az di örgantoacje fun di farejnikte organizaejes git dem kein szans, kedej cu farlojfn aza konflikt. Zl iz ojeh niszt maskim mit der ajnszteluhg fuh der Szwejc, welche׳ klamert zieh on ir alter politiszer tradieje un hot mojre opeutretn fun ir ojf a szrit. Lojt di leete prese informaejes hot di szwedisze regirung forgeszlogn ir cutretn cu der Uh un dos ojfnamskomltet fun der organizaeje bahandlt szojn dem forszlag. Najs fun der Welt foeeiHtkte■ iodatu Washington. Di ojberkomande fun dl amerikanisze luft-kojehes hot bakant gemacht, az es lz derfundn gewom a najer fal-szlrvn, welch« ken ongewendet wem baj geswungener landung fun raketn-aeroplanen mit a hojeher sznelkajt, New-York. In New-York, in hojpt-biuro fun UN iz geszafn gewom a optejlung cu entfern ojf di onfragn wegn injonim fuh UN. In der optejlung arbetn 12 frojen fun 7 mitglider-meluches welche‘ gibn informaejes in 9 szprachn wegn der cajt fun di konferenen un wegn ojfenthalt fun di delegatn un sokretam. Jede fun di 12 junge frojen baherszt wejnikstns 3 szprachn. Ojf onfragn wert geentfert in englisz, Irancojzisz, dajcz, italjeriisz, portugezisz, szpänisz, ungariss, csechisz un hebrejlsz. New-York. Baamte fun amerik. ojsemmlnlsterjum hobn derklert, az di F. Sztatn wein in 20 jor arum flln a mangl in ejl, un derfar muzn zej zuchn naje kwaln ojfn nontn-mizrach. New-York. Dos amerikanisze krlgs-ministerjum grejt zieh cu farefntiechn a dokumentn-zamlung, wos wet bawajzn di Listematisze pruwn fun di nacis cu derobem di weit. Dos werk welches wet trogn dem’titl: .Di farszwerung fun di nacis un di ongrifn fun di nacL-flrer“, wet anthaltn 8 bender. London. Der farejnikter britiszer prof. farejnen-komitet un a durch der regirung un untememer gebildete lojn-komisje hobn forgelejgt 250.000 organlzlrte arbeter an algemcjnc lojn hccherung un di ajnflrung fun a 44 szoediker arbets-woch. Deropmach zet ojeh for a 12 togikn baccltn urlojb un an anderthalb-fachikn lojn far iborszoen. lludaud Moskwe. A delegacje fun estrajehisze prof, farejnen lz ojf der ajnladung fun di sowjetisze prof. farejnen opgeforn kajn Rusland, kedej cu bakenen zieh mit di farhelteniszn, arbeis-badingungen un mit di kolektiwe erd-wirtszaftn in Rusland. Stars and Stripes. Tass hot ibergegebn, az der gewesener ojsern-komisar un frijerdiker ambasador ln di F. •Sztatn Litwinow lz bafrajt gewom fun zajn amt als fartreter fun ojsem-mlnister. Flodor Gusiew, der rusiszer ambasador in London iz nominirt gnworn als zajn nochfolger. In dlplomatisze krajzn iz Litwinow gewen batracht als onhenger fun sowjetäszer mitarbet mit di majrew meluches un zajn bazajtikung wert batracht als ojsdruk fun a mer izolacjonistierer politik fun Rusland, wi biz Jict. Stars and Stripes. Di sowjetisze prese barichtet, az a helft fun der algemejncr twuegeretentsz iz szojn aropgenumen gewom. Lojt der prese, iz dos der rezultat fun der frijer rajfkajt fun dt twues un fun der böserer maszinen onwendung. Kajn eifern wern niszt ongegebn, ober m’ hoft, az di geretenisz wet zajn a grojse un wet gebn di meglechkajt opeuszafn di brojt-racjonirung, wi es hot zugezogt Stalin mit etleche chadoszim curik. Di beste rezultatn hot men gemoldn fun Ukraine, Krim, Kubau un Don-gebit. FawzeUude& Belgrad. Dos Belgrader radjo hot mitgetejlt, az di jugoslawisze regirung hot prolongirt Ungarn dem termin fun di reparaejes in der hojch fun 70 miljon dolar ojf 8 jor. Ojf dl Filipinen zajnen derszinen a raj gezecn. welche zeon kor di baszrenkung fun recht fun di chlnezisze ajnwajner ojfn gebit fun handl un a farbot cu baszeftikn chlnezisze arbeter. Wi es wert ojeh mitgetejlt, iz di fllipinisze regirung genojgt cu koncentrirn als chlnezisze ajnwajner in specjele sztet. Di nacjonal-chinczisze meluche-bank hot lojt a farefntiechn gezec, aropgezect di wert fua der ebineziszer walute. San-Sebastlan. Leon Degrelle, der firer fun dt farhandlungen fun ״di grojse Kr" un farordnung fun der szpaniszer policej bakumen a bafel cu farlozn di grenecn fun land, lz farszwundn gewom in a umbakanter richtung. Degrelle, hot in zajner cajt gegebn an ״em-wort“ der szpaniszer r^irung niszt cu farlozn 8' land on ir wisn. Berlin. Der amt far krigs-farbrecher in der juridiszer optejlung fun der amerik. militer-regtrung in Dajczland hot gemoldn wegn der ojsliferung fun 9 dajczsze krigsfarbrecher cu kojln, Czechaj, Frankrajch un England, kojln iz ibergegebn gewom der gew. komendant fun KZ Auschwitz in 1943 bis 1944, Liebe Hcnschcl, un cu England, dr. Vera Save Qvardt, gew. hilfs-doktor in Auschwitz un Rawensbruck. Prag. Der tojt-urtejl iber Wojtech Tuka, dem gewesenem prem. min. fun der ״umophengiker“ Slowakaj, i7. dinstlk ojsgeflrt gfeworn. Tuka iz dem 14. VIII. durch & czechoslowakiszn nacjonal-gericht faturtejlt geworn cum tojt far fareteriszer cu״ zamenarbet mit dl Dajczn. Prag. Di czechisze regirung hot anerkent di szpanisze emigraeje-regirung fun dr- Jose Girall. London. In meszech fun־ di leete wochn zajnen gekumen kajn Wien 30.000 Jidn fun London. Der berliner Reuter-korespondent meldet, az ln der sowietiszei okupaejezone fun Dajczland arbetn di wofn-labrikn ojf der gancer pare fern Ratnfarband. C. a. wert fabrlclrt a naj gehejm gewer, basztandtejln fun krigs-szifn, unterwaser-szlfn, turbinen. tilkajt-aparatn un szwer-gewer. Far di dozike ewekn arbetn — lojtn Reuter korespondent — wejnikstns 10 fabrikn ewiszn zej ״Siemens“, ״Telefunken", ״Nieder-Sachsen“, ״Krupp“. Di Magdeburg Werke und di Leun-Werke in Saksn arbetn ojs a trajb-materjal far aeroplancn. Chuc dem arbetn di fabrikn in Krassei, un Köpenick. Mitglider fun 'der ״dajez-soejaiistiszer arbeter partej" dercejln, az es wert produeirt a najer tip fun a mechtlker rekete un aeroplanen, DiRusn hobn warszajnlech getanen di najste dajeze plener fun di krigs-derfindüngen. Der Reuter-korespondcnt bemerkt, az di arbeter fun di wofn-fabrikn wem am״ bestn balojnt un farflegt. Tibingcn. In d« francojziszer zone fun Dajczland, iz durch francojziszc mililerlajt antdekt geworn, a masn-kcjwer fun 2000 politisze KZ-ler welche sztamen fun KZ Schoenberg baj Dorfmingen un iz gewen basztimt far Jidn, Poliakn, Rusn, Holender, Beiger un Franeojzn.