Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-08-23 · 23 (23.8.1946) · p. Seite 9

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
23 (23.8.1946)
Date
1946-08-23
Page
Seite 9 (sequence 10)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
66% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602056--197-8598143
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

1 entity mentions

FRAJTIK, 23. AUCUST 1946 אונחער ווארט UN RAJO Windsheim, der grester jidiszer kibuc in undzer rajon Der lager macht bald bajm ers2tn onkum a szejnem ajndmk'.mit der herlccher waldgegnt, ln welcher er geönt zieh. Dl hajzerblokn — chocz zej geflnen zieh in sztot — szafn a bazundere zidlung, welche, wi m’ hot mir ibergegebn, hot sich frijer gerufn ״Herman Göhrlng Siedlung" un hot gedint als opru-ort far militer-lajt tun 'Göhrings luft kojehes. Di zidlung basztejt fun 56 kleine parterhajzlech un 12 sztokike wojnungs-blokn. Chuc dem famemt der lager 4 sztokike wojnungs-blokn a 200 meter wajter, Iber der ban-linje. ewiszn hojehe, szejne bojmer. Dort geflnt zieh di lager farwaitung in azoj gerufenem ״Kurhaus״. Far der milchome hobn in sztetl Windsheim gewojnt 78 Jidn. Bi2 hajnt cu tog sztejen noch 16 jidisze hajzer, mit welche es farwaltet — mit der derlojbnisz fun der militer-regirung — a dajtzer Jid. In der erszter cajt tun zajn ekzistenc (der läger iz geszafn gewom onhojb juni d. j.) hobn dl ajnwojner gelebt in zer szlechte badingungen. Wen s’ zajnen ongekumen di erazte Jidn. zajnen noch niszt gewen kajn betlech, matracn, s' tz niszt gewen organizirt kajn kich un di szpajz-produktn farzorgung iz ojeh gewen zer a szlechte, azoj az m’hot gehrt a halbn hunger lebn.' Dl sibe derfun zajnen gewen organizacjonele szwerikajtn. Mit der cajt hot zieh ober ales ajngeordnt un geendert cum gutn, azoj, a2 hajnt iz niszt ״cum farzindikn״. Hajnt cu tog bawojnen dem lager arum 2800 Jidn, darunter 232 Jidn fun kibuc ,.Aguda“, wel- Cher gefint zieh in der zidlung Wildbach, 18 km fun Windshelm. Der kibuc hot dort ajngeordnt a jeszlwe, unter der lajtung fun h' Babad un famemt 3 blok-wiles, welche gehern ojeh cum lager Windshelm un bakumen fun im farflegung. Biz lectns hot zieh in lager niszt gefllt kajn dajehek in wojnungen un kimat als wojnen genug bakwem. Lectns Iz eugekumen a grupe fun etleche hundert menczn, welche m’ hot cajtwajlik bazect enger, cu mer perzon ln ejn ebner, ober es wem ' geflrt Unterhandlungen, blchdej cu bakumen noch etlechc hajzer un dan wet di wojnungs frage genclech gelejzt wem. Lajter fun wojnungs amt iz der energiszer Zer gut iz in lager ajngeordnt di farflegung. A tejl ajnwojner genisn fun der algemejner kich un andere, mejstns famll- Jes, bakumen trukene produktn. Chuc dem wert arojsgegebn cugob-farflegung far szwangere frojen, kInder, eitere menczn un arbetnde. Di eugobn wem zej er racjonel fartelt lojt di baderfeniszn un far arbetnde — Iojtn min ojsgefirte arbet. Der injen farflegung iz gewen di erszte wichtikste ojfgabe. wos der najer komitet-hot mit derfolg gelejzt ibememendik di arbet, wen der baszpajzungs cusztand iz gewen zer a szwaeher. Der farflegungs ofleir fun UNRRA frl. Carter wajzt arojs fll farsztendnisz, arojshelfndik dem lajter fun farflegungs amt h־ Zaluski cu lejzn di baszpajzungs Problemen. ' Der gezunthajtsamt unter der lajtung fun froj Wajnsztejn, sorgt farn gezunt cusztand fun di lager ajnwojner, wi ojeh fam sanitarn cusztand. Bajm lager iz faran a prowizorisz szpitol fun 4 cimem ojf leerech 35 betiech, wu eszajnen baszeftikt 2 jidisze doktojrim, 1 dajczszer un 1 medical ofleir fun der UNRRA (a zer simpatiszer Holender), chuc dem a nojtike col krankn szwester. Ict darf derefnt wem a läger-szpitol mit an optfejlung far onsztekndlke krankhajtn un bazunder wet zajn tetik an ambulatorje. In der folks-szul bajm lager, tyu es 1ernen 170 kinder, wert gelernt aflle lct in ferjen cajt. Ober derwajl lernt men blojz Iwrit un jidisz (a tejl kinder kenen niszt kajn jidisz), kedej di kinder zoln zieh bakenen mit der szprach un dan wein zej fun najem szul-jor, kenen onhojbn lernen ale kegnsztandn. Forlojfik zajnen di kinder ajngetejlt in grupn lojt zej er elter un nochn nentem bakenen zach mit zej, wet forkumen a genoiere klasiflkacjc. Es iz ojeh faran a kinder gortn far kinder fun 3 biz 6 jor. Dem gortn bazuchn 60 kinder un geflnen zieh dort 8 szo in tog. In kinder gortn wem di kinder baszpajzt 3 mol a tog un in szul hobn zej biz aher bakumen ejn moi in tog a waremen frisztik, ober klnftike woch bojbt men zej on cu baszpajzn 2 mol teglech. Mit szul-lerer iz der lager bazorgt, dakegn kinder-gertnerins (freblistins) fein ojs. Di hebrelsze kursn far derwaksene wem masnhaft bazucht. A tejl ajnwojner derlernen ojeh englisz. Di kultur arbet in lager wert geleitet durchn h’ Ruder. Dos leze zal wert lebhaft bazucht. ober es Alt zieh a sztarker mang] in bicher un aflle in undzere lagcr-cajtungen. Fun cajt cu cajt wem ajngeordnt re- A bazundere kulturele arbet ׳wert geflrt in di sniflm un kibucim fun di bazundere organizaejes. wi ,.Haowejd", PC, CS, ״Hat szomer Hacair", ״Bejtar“, ״Dror", ״Aguda“ un P. CH. CH. Kibucim wem mejstntejl gruplrt in bazundere hajzer blokn. Zejcre mitglider farnemen zieh niszt mit kajn specjeler arbet. nor zej zajnen angazirt in farszidene inerleche arbetn far dl baderfeniszn fun lager. A tejl jugnt bazucht di fach-kursn far ojto-mechaniker un elektromontem un ict wert derefnt a kurs far damen sznajderaj. Men muz festszteln, az es iz a blojz ln der arbet fun di kibucim, wos zej farnemen zieh niszt mit kajn landwirtszaft, oder meloches. Erec Jisroejl nojtikt zieh in faehlajt. A chuc der jeszlwe in Wildbach wert ict organizlrt a cwejte jeszlwe. in welcher es wein lernen mirer, klecker, bialistoker un andere jeszlwe bocherim. Cum badinen di baderfeniszn fun der bafelkerung zajnen do faran a szuster un a mencr-sznajder warsztat. Der slstem fun onnemen un ojsfartikn arbet iz do zer a guter. Di arbet wert ongenumen, wi ojeh opgegebn in a bluro un fun dort git mer zi iber in warsztat, azoj, az di klientn kumen niszt in barirung mit di balejmeloches un hojehe szwarc-mark-prajzn zajnen do ojsgeszlosn. Jeder klient wert badint lojt zajn rej. Di maszinen farn szuster warsztat zajnen rekwizlrt gewom baj nacls un fam sznajder warsztat hot der ״Joint“ eugeszikt 3 nej-maszinen. Culibn gutn farflegungs cusztand in lager, wert do zejer wejnlk praktlclrt der szwarc- Men muz festszteln, az der macew in lager farbesert zieh kesejder a dank der energiszer arbet funm najem lager-komitet, welcher sztejt unter der lajtung fun zer ibergegebenem un fejibn h’ Szwarcblat. Er arbet zejer a sach un bagrenect niszt zajn arbets-tog ojf speejele ' szoen, nor tomid, ganc oft biz szpet in ownt, iz er iamumen mit di lager injonim un bamit zieh mit ale megleehe wegn lajchter cu machn dem cajtwajlikn ojfnthalt fun di lager ajnwojner. Ict famemt er zieh mit der frage fun cugrejtn hejeung ojfn Winter. Er bamit zieh ojeh cu bakumen far di ajnwojner Bamberger F.s Alt zieh lnjdcr in Inger s nojtwendl- Uajt in a gerichtsinstanc, welche zol zieh baszeftikn mit likwidirn frag«, wos torn niszt blajbn umbasztroft mitn ewek cu zichern di ru fun di lager ajnwojner. Dos gewejlte gericht iz — culibn opfern fun ewej mitglider — dekompletirt gewom, deriber iz gewunszn, az di barufene deren Organen, zoln biz cum durchfirn di waln, nominirn ewej richtcr basztimendik derbaj dem forziendn, ojeh der prokuror zol bakumen brejtere recht un dermit ojeh an ajnflus mit a sznelern tempo wi biz ject durchflrn di ojsforszungen. Di lojfnde woch zajnen fartejlt gewom fun Joint, produktn far kinder fun 1 biz Mit a zejer nuclecher akcjc baszeftikt zieh der h. Gotehrer Chaskl. Zajn arbet basztejt in ajnordnen di lager ajnwojner ln farszejdene werkszteln ojsculernen nucleche fachn. Biz ject arbetn 50 man baj folgnde fachn: Textil, automechaniker, radio, elektriker un wcsz-sznaj deraj. Es zajnen noch farhan megleehkajtn cum ajnordnen far Optiker 6 biz 8 man, etektriker 10 man, far automechaniker un fajn mechaniker zajnen farhan: genug fraje plecer. Es iz cu bagrlsn dl dozike bamijungen, wos baewekn cu produktiwizim dem Jidiszn jungnman un oprajsn im fun anormaln tiszn un sztuln, wajl dos mebl fun, kimat ale ajnwojner, basztejt fun gresere un klenere kestelech, Zer szlecht halt es in lager mit klejdung. Ojb es wein in kuren niszt onkumen kajn klejder, wert dl läge mitn onkumendn herbst, katastrofal. Niszt beser iz mit bettuchn. Derwajl hobn bakumen bet-tuchn blojz speejele kategorjes menczn, wi szwanger frojen, kinder, kranke u. a. Dos row ajnwojner szioft ojf di blojze matracn, fun welche a tejl zajnen genug farszmuct. Es iz zejer nojtik ajncuordnen in lager a bod> wajl dl bafelkerung hot zieh niszt wu Glajchcajtik mit majn bazuch in Windsheim hot dort cufelik gewajlt der general Sekretär fun C. K. in München h’ Reter. Er hot opgehaltn mitn komitet ewej zicungen; ojf welche es zajnen bahandit gewom lojfnde Problemen wegn der wajterer ojs- In a winkl fun ׳der Kur Rezidenc funm rusiszn cwejkepikn odler in Kissingen zajnen lokirt di Fürther jidisze kinder ojf zumer opru. A szwere arbet bajm organizim di zumer kolonie hobn arajngelejgt di forsztejerin fun der E. J. miszlachat Malke Szapiro un der kultur lajter fun fürther komitet h. I Zandberg, welche hobn ojf zejere ejgene plejces (mamesz) ojsgetrogn di ganee arbet. Di kinder zajnen lokirt in szejne gerojme cimem, far weinen es zorgn zejere lerer Haberman Szlojme, Ktajn Ignac un di dercijerin Samet Rozalje. Di geszmake un narhafte szpajzn wem eugegrejt fun der fejiker kich lajterin froj Zicherman Illona. Di kinder hobn a tegleche program ajntcjlung, welche wert durchgeflrt mit a genojer pinktlcchkajt. In der tog disclplin ge- Jen arajn: gimnastik sport un gezang. Mit ale kinder (ojeh bamberger) farinteresirt zieh un git zej awek zajn fraje cajt der lager-szpigl un niszt gezuntn art lebn. Undzer jugnt darf zieh fartrachtn un ojsnucn di meglechkajt, wos hot zieh geszafn kedej zieh ojsculernen a fach, wos wet nuerf in jedn land un in jedn ortwuhin zej wein emigrirn. Cu der hole farzorgungs akcje hobn zieh gemoldn 23 man, welche arbetn unter der onflrung fun hem Mermclsztäjns. Di arbetn wem geflrt mit a geherikn tempo, es Alt zieh ober a mangl in arbets machszirim, wos tormozirt di arbet. Der arbets amt weit zieh badarft bamijen wi amgichstn cu farzorgn di ale nojtike machszirim in a genugender mos un dan wet men ojeh kenen onnemen mer arbeter. Frajtik dem 16 august zajnen ongekumen fun Joint München 80 original paketn un 30 por kinder szich far di bamberger lager kinder, wos geflnen zieh in Kissingen. A tejl fun di paketn zajnen szojn arojsgeszikt gewom cu di kinder. Di lojfnde woch hot Bamberg gehat draj forzstelungen fun 200 000 Szolem Alejchems, rezisirt durch 8z, Zinszte.jn, welche zajnen durchgegangen mit grojs derfolg. Un a konccrt fun chazn Mojsze Kraus, wos iz gewen rajeh mit folkslider un religieze t fll es, Far dem ongenem farbrachtn ownt iz Mojsze Kraus baszonken gewom fun rolrajchn publikum mit fardinto aplodismentn. G. beserung dem wojlszland fun der bafelkerung. A specjeln acht fardint zieh der UNRRA ofleir h’ Michael Zeliger far zajn hareiker zorg farn lager. Es iz cu hofn, az di ale blojzn wein zieh mit der cajt farflln. Der higer ״Joint“ un rajon-komitet helfn fll mit, ober s’ iz gewunszn noch mer farsztarkn zejer zorg un hilf farn grestn jidiszn kibuc in undzer rajon, niszt blojz in materjeln, nor ojeh in kulturein hinzicht. Fil farsztendnisz un gutn wiln cu helfn dl ajnwojner wajzt arojs der UNRRA direktor Mr. Richard Toni, doszelbe ken men zogn wegn der merhajt UNRRA bäumte. Der direkter cejchnt zieh specjel ojs mit zajne organizatorisze fejikajtn. Zelbstfarsztendlech, az s’ iz zieh noch do genug cu winczn. wajl di merhajt menczn zajnen ongekumen kimat naket un borwes un deriber iz take zejer szwer cu bafridikn ale zejere baderfeniszn. Ober wen s'iz do guter wiln un harmonisze cuzamcnarbet ken men zejer fll ojfton. J. Rotstein. wilner jungerman fun Landsberg h. Awrohom Aronzon, welcher geflnt zieh ojf kuraeje in Kissingen. Mit a specjeler libszaft un hanoe dercit er un lernt dl kinder naje lider, grejt zej cu cu di ojneg szabesn. Ojf dem leetn ojneg szabes hot der dermonter Aronzon geredt cum bare fun di kinder gegebn dereijerisze onwajzungen un derklert zej, az zej muzn zajn grejt cu kenen trogn dt achrajes als eukunftike zin fun frajen jidiszn Erec Jisroejl. Ojeh der chaplain A. Troy, nuct ojs jede gelegnhajt cu bazuchn di kinder un mit wos er ken helft er zej mit. Baj der doziker gelegnhajt muz dermont wem di glajchgiltike baeijung fun di hem fun fürther komitet, welche interesirn zieh niszt iegamre mit di kinder, niszt nor zej kumen niszt alejn zieh umkukn ojfn ort, nor poszet derflln niszt di elementare fun nor poszet derflln niszt dl elementare flicht fun farzorgn far di kinder di nojtike col produktn. In der cajt. wos di bamberger kinder wem bazspajzt nor fun mangl in produktn, bakumen dl fürther ojeh cutejlungen fun Joint un lajder Mt zieh baj di kinder a sztarker mangl in produktn. Dekes welche zajnen zejer nojtik far di kinder culib der szarfkajl fun der luft in Kissingen, zajnen niszt farzorgt gewom. in der cajt wen di bamberger hobn zej farzorgt on der mindester ensztrengung. Es fregt zieh alzo, wu iz farantwortlekkajt? Es muz kumen ojfklerung indetninjem! Wi mir wern in der lecter mlnut gewojr iz fun Joint München ongekumen far di fürther kinder 40 original paketn mit prodaktn. - G—d. Trojer akademje cu der ptire fun dr. Icchak Breuer »“e“l. in Bamberger lager Di jedije wegn der ptire fun dr. Icchak Breuer, hot sztark getrofn dos religjeze jidntum arojsrufndik grojs ojfzen un trojer. Dem 15. VIII iz in bamberger lager in kibuc ״Chofec Chaim“ un ״Agudas Jisroel״ forgekumen a trojer akademje Dl trojer akademje wert derefnt durchn ch’ Mermlsztejn Ben-Cijon. welcher git iber in kurce werter wegn di grojse farlustn, wos dos religjeze jidntum hot gehat in di lectc cajtn. Dan bakumt dos wort, der row fun bamberger lager, h’ Halbersztam, weleher git iber wegn der tetikajt funm nifter far dem ortodoksiszn jidntum in di etleche cendliker jom. Es redt dan der szolijach fun der Jid. Agenc ch’ Elijezer Breuer, welcher wajzt on ojf der rol funm nifter in der chinuch tetikajt fun der religjezer jugnt, un ojf der grojser col fun ejgene chiburlm. welche dergejt biz 40. Der UNRRA-direktor mr. Pearl brengt cum ojsdruk di elndkejt fun jidiszn folk, welches iz noch mer fargresert gewom mit der awejde fun aza grojser perzenlechkajt. H' Wizner Jakow jehoszua, prcz.cs fun Agudas Jisroejl in Bamberg, baeejchnl dem farsztorbenem als wichtike arterje fun der jidiszer ortodoksiszer weit. Es bakumt dos wort ch' Fiterman Mendl a mitglid fun kibuc Chofec Chaim, welcher szildert dem grojsn churbn funm ejropejiszn jidntum, un di lajstungen fun farsztorbenem cu farmajdn di katastrofe. in tifn trojer wert di ajndrukslulc trojer akademje geszlosn. FitermanM. Undzere Fürther kinder in Kissingen

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.