Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 23 (23.8.1946)
- Date
- 1946-08-23
- Page
- Seite 8 (sequence 9)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602056--196-8598142- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
ZAJT 8 אונרזער ווארט FRAJTIK, 23. AUGUST 1946 Ilfa Erenburg gezegnt zieh mitn amerlkaner folk Ilja Emburg, welcher szemt als der ongezejenster milchome korespondent. hot ba- Zucht Amerike ln dl lecte 2 nionatn, Cuzamen mit noch andere sowjetisze szrlftszteler, ojf der ajnladung fun der amerlkaner press. Farn farlozn Amerike hot er durch a korespondent fun ״United Press“ ibergegebn zajne ajndrukn fun Amerike. .Ach hob do farbracht ewej chadoszim — hot Ilja Ernburg ongehojbn zajn geszprech — trn ich bin zejer cufrldn fun der doziker ajnladung. Ich hob in majn lebn gezen fll zschn, ober keiner iz niszt imsztänd cu farszt«jn di weit oder dl menezhajt ejder er zet Amerike." Dos iz a grojse un komplicirte medine — un es iz gring cu zingen far ir lojbgazangen. Es iz ojeh niszt szwer cu zajn satirisz iber ir. ober szwerer fun alc iz zi cu fars2tejn. . Ich hob gezen in Amerike a sach idealistn, menczn wos cholemen wegn glik far der ganoer menezhajt. Ich hob aber ojeh getrofn in Amerike menczn wos zajnen emese szklafn-trajber, weinen cs feit nor di bajez. Ich hob gezen wunderbare uniwereitetn, laboratorjes un muzeums, wos Europe meg mekane zajn. Ich hob ober ojeh gezen molcajtn ajngeordnt durchn ״lejbn klub" ojf welche derwaksene menczn sogar fabrikantn u. a. w. machn noch di lejbn un brutnen wl zej. A komplicirte medine mit a grojs folk un a grojse eukunft. In gewiss l&ln iz di regirung un der sztat zejer mechtik. In andere faln hobn di regirung un der sztat gor kajn macht Ich wolt dos niszt dennont, wen di amerikaner press wolt kesejder niszt arojsges־telt di frajhajt wos herszt in Amerike :׳'> a kontrast cu der frajhajt ln Rusland. In undzer lanä iz farbotn cu lernen antisemitizm. Wos iz beser? Cu farbotn cu 1ernen darwinizm. wi es prakticirt zieh in sztat Tenesi. oder cu farbotn di praktik fun kontra-rewolueje in Rusland? Ich gedenk, az di amerlkaner eajtungen zajnen sztark ojfgcregt geworn funm fakt, wos In di jugoslawisze waln hobn menczn — kompromitfrte durch cuzamenarbet mitn sojne — niszt gehst kajn recht cu sztimen. Ich bin gewen in dem sztat Missisipi wu baj a helft fun der bafelkerung iz eugenumen geworn dos recht cu sztimen. Wos iz beser: Cucunemen dos recht cu sztimen ba menczn wos hobn a szwaren gewlsn, oder ba menczn wos hobn a szwarce hojt? Ich hob bawundert in Amerike fll zachn, welche machn angenem dos lebn. Dl fabrikaeje, di arbeter un zejer materjeln lebnstandart. Ich hob gezen in Amerike a sach zachn wos zajnen mir gefeln un a sach zachn wos zajnen mir nlt gefeln. Wen Ich wel zieh curikem a hejm, wsl ich redn ernst wegn dem. Ich balejdik zieh niszt wen Amerikaner kritikirn undz. In meszech fun di dozike ewej chadoszim, hob ich ibergelejent gance pek mit 'f&ntastlsze majses wegn mir alejn, Es iz gring cu farsztejn dos wos zej trachtn ojs wegn Rusland, wajl Rusland iz doch azoj wajt fun danen. Ich sztel zieh op ojf der press, wajl ir sztelung macht mich trnjerib. Grojse un ernste eajtungen hodewen zejere lezer mit falsze informaejes wegn Rusland. Zej esblozn jedn konflikt un wiln ibercajgn di lezer, az a milchome ewiszn Rusland un Amerike Iz a megleche. ^Ich wil ojsszrajen: Nejn! Aza milchome iz umeglcch. Di heldn wos zajnen gefaln in Stalingrad un di heldn wos hobn awekgegebn zejer lebn in Normandje, zajnen a garantje far dem. In dem meszech fun di ewej chadoszim wos ich hob farbracht in Amerike, iz di anti-sawjetisze Propaganda do geworn mer intensiw un ich wolt awek sztark in kaas, wen majn bakantszaft mit Amerike wolt gewen baszrenkt nor cu der prese. Ich hob ober gezen niszt nor di eajtungen, nor ojeh zejere lezer. Ich wejs. az dos amerlkaner folk wil niszt kajn milchome, az es gedenkt Stalingrad un es hot niszt kajn szlechte gefllrf cum sowjetiszn folk. Di prese Propaganda, iz geferlech niszt derfar. wos der amerlkaner lezer Iz a nar, kirnst als faln iz er mer intellgent wi di cajlung wos er iej'nt. Mit cajtungs artiklen ken men im niszt opnarn. Ober wiazoj zol er zieh derwisnwos eskumtfor in Rusland? Ich wil zogn malile amerlkaner frajnt: Zajt abisl mer forzichtik — bombes, wen aflle zej zajnen niszt atomisze, zajnen a szlechter szpilcajg un badrojen mit eksplozje. Men hast undz wajl mir hasn iaszizm. Mir hasn milchome dem kult fun brutaler macht, di chucpe fun a kolk oder a rase wos halt zieh hecher fun ale andere. Es iz mir szojn niszt ejn mol ojsgekumen cu szrajbri wegn Bayreuth mit ir specifisz nacjonal-socJalIstis2er ajnsztelung. zogar noch hajnt cu tog — szojn mer wi a jor wi es wert durchgefirt di ״entnaciflcining“ — ober dos iz niszt nojgeja dem szef fun der bajrojter szuc-policej her Bayer wi ojeh niszt dem fliehtllngs-komisar, her Glshibel. Ich ob leetns gehat di gelegnhajt cueuhern zieh cu a dialog In münchener tremwaj. ewiszn a prajsiszer froj un a bajeriszn dajez. wu di prajsisze froj hot ־ geworfn dl szuld ojf die bajern, az zej zajnen szuldik ... u. a.w. Mir fun undzer cad kenen nor ej des zogn, az dos gance dajeze folk iz szuldik in undzer umglik. Ject ober tuen zej tszuwe un bamljcn zieh ״widergutmachen‘‘ di ale legabe undz bagangene awles . . . Dos ales sztert ober gornit dem her Bayer, (der nomen klingt ojeh charakteristisz). als szef fun der szucpoltcej, cu gehn far zajne untergeordnte policistn a lekcje wegn — ״Judn un Halb- Judn“. Der forfal iz gewen a folgnder: Zuntik dem 2 d. m. iz zieh a chaluc fun kibuc Forkenhof, geritn ojf a ferd in Bajrojt un iz ojeh farbajgeritn dem ״Sztern- Plac", er iz zelbstfarsztendlech ojfgeszribn geworn un arajngeflrt geworn in policej rewir. Men tor ojfn ״Sztern-Plac“ niszt rajtn, un noch deren a Jid — Cder szternplac iz a hejliktum baj dl bajrojter dajczn, do hot zieh gefunen in dl cajtn fun ״Dritn Re.jcJi" di NSDAP un di gaulajtung, di gebajde iz 3 tog nochn arajmaszirn fun di Amerikaner farbrent geworn durch di ortike dajczn, der odler mit der ojfszrift,!7. erszt niszt lang durch di amerlkaner alejn arnpgenumen geworn). Dos wolt szojn niszt gewen koszer — ober hert ojs wajter: in der policej iz ojeh farhenen a ״Halb-Jude" mitn nomen Uriger, welcher iz wi a dorn in di ojgn funm policej-szef. Jedn montik hobn di policej a Sztolc um mutik hobn getrogn di frajhajtsfon di jidisze kemfer in di alirte armejen. Ojcb in der amerlkaner armej hobn gekemft hecher a halbn miljon jidisze soldatn ojscejchndlk zieh mit di heldiszte dergrejehungen ojf farszejdene szlachtfclder. Di dozike heldntatn fun di jidisze kemfer, hobn azoj arum arajngetrogn a rizikn bajsztajer in dl gigantisze farmestungen fun di welt-demokratjes kegn der hltleristiszer wakchanalje. Mit ful ere un kowed muz dennont wem der nomen funm 22-jorIkn jidiszn kapral Wiliam B. Pearl, a sztolcer un mutiker zun fun jidiszn folk. welcher hot gedint in di rrjsn fun amerlfeaniszn luft-flot. Er iz gewen a muster fun korbones-grejkejt un uner3zrokenem gajst. Traj zajne hejlike ojfgabn un farantwortlechkajts-gefll, hot er ojsgefilt di ojf zieh genumene frajwilike flichtn. Der faszizm iz niszt kajn dajczszer monopol. Men hot zieh ojsgclemt cucugrejtn a feld far dem in andere lender, maskirt un arumgepuct in a szejner form! tun destwegn biajbt dos als faszizm. Un di jenike wos cholemen wegn ״ajncojmen" dem Ratn-Farband, darfn tejln zejer honorar mit hitleis nochfolger. Ich wejs niszt wen, ich wejs ober wu, — ojf di churwes fun der faszistlszer Ideologie, wein mir zieh cunojftrefn mitn frajntlechn Amerikaner folk. Ich wil hofn, az dos wet geszen bald, wen dos amerlkaner folk wet kenen onton acojm ojf ire faszistdsze hecer, wos cholemen wegn a kraje-eug ojfMoskwe. lckcje, wen der szef glt zajne policajeiech onwajzungen ojf der gancer woch. Der szef hot ojsgenuct dem dozikn fai (mitn rajter) un hot ongehojbn a lekcje wegn Judn un Halb-Judn. Der junger halb-jidiszer policej hot zieh niszt gekont ajnhaltn un hot niszt geszwign — wos hejst? Men iz doch epes in a demokratisz Dajczland, wu. es iz doch farhan a KPD un a SPD. Dos hot dem szef arojsgebracht fun di kejlim — a Jid zol zieh derlojbn a mojl cu efenen — zajn plac iz doch dort wu ale zajnen gebllbn — Nejn — her Baj er ken dos im niszt szenken un er hot glajeh gefunen an ojsweg. Er hot geszikt dem halb-jidiszn policej cum arct, er zol im unterzuchn ojb er tojg iberhojpt cu zajn a policej. Der doktor hot zieh glajeh gemerkt wegn wos do gejt for un iz nochgekumen dem poKcej-szef un hot dem halb-jidiszn policej onerkent far szwach — untojglech. Der policist Briger drejt zieh szojn arum on arbet. Undzer sztot iz ojeh b&szonken mit a flichtlings-komisar (niszt cholile far Jidn, nor far Dajczn, welche kumen mit wagones, ful gepakte mit zachn), mitn nomen Glshibel Andreas un sztamt fun Leipzig. Es iz do a ״jesz omrim“, az er iz an alter P. G. (di ale ejdes derklerungen gefinen zieh bajm szrajber fun di dozike szuresi. ober azoj wi men kon niszt arajndringen in der Rusiszer zone un wegn der klejnikajt lojnt es ojeh nit, iz es memejle koszer. Undzer fliehtlings komisar, wil di sztot• hobn on Jidn. Dos wolt ojeh niszt geszadt, wen er hot es blojz in zinen, ober er hot dos ojeh derklert un dos bezej haojfn: Dl woch hobn zieh gemeldet ewej Intcresantn cum komisar mit a bite cu dertejln zej cucugsgenejmigungen kajn Bajrojt, mit der bagrindüng, az zej zajnen .,getretene fun di nirnberger gezecn". Der erszter ״baruch habe iz gewen: ״Ich gebe keine aufenthalts Genehmigung für Juden".!Hemszech zajt 2) Dem 10. XI. 44, bacolt der kamfslustiker junger kapral Wiliam B. Pearl mit zajn jung lebn, falndik wi a held in kamf ibern Pacifik. In rezultat fun onorkenen zajne lajstungen. iz er ojsgecejchnt geworn nochn tojt mit der grnjser amerlkanlszer militeriszer ojscejchnung, mitn ״Zilbernen sztern". Zol zajn herotszer tat, wi ojeh dl tatn fun fil andere jidisze heldn, dlnen als simbol un emfuln weg, far dl kemfer far undzer nacjonaler derlejzung. Mir farefntlechn di eugeszikte opszacung fun der amerlkaner armej, welche charakterizirt am bestn den held Pearl. O. S. Hojpt-kwartir fun der luft komando fun Pacifik F. Sztatn armej APO 925.20 juli 1946 H’ Bernard A. Pearl 812 Ilamond building Detroit 26 Michigan. Tajerer h’ Pearl! Do zajnen bajgelejgt 2 kopies fun algemejncm bafel Nr. 114 arajsgegebn dem 31. V. 46 durch der luft komando fun Pacifik. F. Sztatn armej, lojt welchn ajer zun Wiljam wert balojnt mitn ״Zilbernem Sztern־' (noch zajn tojt!). Wl es iz ajeh warszajnlech bakant, wert men mitn ״Zilbernem Sztern" balojnt far gewagtkajt in kamf mitn sojne, un dos iz di feite lojt der rej hechste balojnung, welche es ken bakumen a militer-man. Ich sztel zieh for. az der doziker onerkenungscejchn tarn dinst, wos Wiliam bot dertejit zajn folk, iz wajt niszt kajn genugnde rekompesate farn hechstn mesiras nefesz wos er hot arojsgewizn, ober dos gefil az er hot gutwilik makrew gewen zajn lebn, kedej cu Director fun UNRRA- TEAM 176 tor; GORDON NAPIER Lt. Col. Ret. (TA). Der lagst direkter Mr. Napler, wemens brust iz dekorirt mit fil ojscejchnungen far musterhafter tapferer dinst, iz a barimter adwokat fun Scotland, England. In meszech fun 3'/; jor iz er gewen batejllkt in der lecter milchome ojf der francojziszer terltorje. In cwiszncujt, beejs der sztarker bombardirung fun England, Lz er gewen der szef fun der Fajerleszer Organlzacje. Der H. Direktor hot undz gebetn farefntlechn zajn mejnung iber dem pulsirndn lager-lebn. Kojdem kol hot er ajsgedrikt zajn anteikung iber der arbet fun undzer wochnszrlft ..UNDZER WORT", welche szplglt op dos lebn un firt aröjf dem jidiszn DP. ojf richtike wegn gebndik im glajeheajfcik a kwal tun di najeste jedijs un friszt ojf zajne ongesztrengte nerwn. Ojf dem weg drikt der h. direkter ojs zajn onerkennung far dl arojsgeber fun ״Undzer Wort“. Der h. direkter denkt, az undzer lager sztejt hecher fun ale andere, wajl di UNRRA lajtung bamijt zieh nochcukumen un cufrldn cu sztcln ale baderfeniszen fun di lagcr-ajnwojner un baj gelegnhajt drikt er ojs zajn cufridnkajt mit der lojalitet fun dl lager tojszowim, Welches iz a fardinst funm lager-komitet. Di Armej wajzt arojs grojs farinteresirung mit di lajstungen un dergrejehunge«־ fun lager un szenkt a specjele njfmorkzamkajt dermuzikallszer un teatraler aktiwitel. zajner. A specjele onerkenung un ojfmerkzamkajt widmet der her direktor di kibucim ,.TALBA" in Schesslitz un ״BNEJ AKIBA“ in Aschbach, wu es herszt an idilisze cuzamenlebn un es wert geflrt a musterhafte wlrtszaft. Cum sof drikt der h. direkter ojs die hofnung, az kiretns wein di jidisze DP. kenen dergrejehn zejere ojsgetrojmte ciln. (g) ratewen andere — darf dinen als grojse trejst far ajeh. _ Di kopje funm dozikn algemejnem bafel, wert arojsgeszikt durch di millterisze optcjlungcn cum. gen. adjutant, Washington, D. C. welcher wet onnemen dl geherike szrit kedej formel cu prezentirn dl dozike balojnung. Mit achtung Ennis C. Whitehead. ' Gen. lt. fun der US-armej. Wegn balojnung mitn ״Zilbernem Sztern“, dem kapral Wiliam B. Pearl far ge•*' wagtkejt in kamf dem 10. XI. 44. Der kapral Pearl hot durchgefirt merere arojsßijen kegn sojne. In der doremmajrew tcjl fun Pacifik als radjo-operator. Dem 10. XI. 44 beejs er hot derfllt dl flichtn fun radjo-operator in arojsfli iber New- Gwinei. iz zajn europlan ummitlbar getrofn geworn fun sojnes fajer. Beszaas der pilot. hot manewrirt mitn europlan, bichdej cu landn ojfn jam, un andere mitglider fun der mamaaft hot zieh eugegrejt tejkef im cu fariozn, iz der kapral Pearl gebllbn bajm radjo arojsszikndik retungs-signaln. In •der kurcer’cajt fun 60 sekundn d. h. fun der cajt wen der europlan iz getrofn geworn biz zajn aropfaln in jam arajn hot. der kapral Pearl arojsgeszikt zajne SOS-rufn cu andere nontc europlanen un cu an australiszer baze. Der kapral Pearl iz in fulsztendiker gringszecung fun zajn lebn, gebllbn bajm radjo, fortzeendik dos arojsszikn slgnaln wegn retung biz der europlan iz arajngefaln in jam. In rezultat fun heldiszn tat fun kapral Pearl, wu er hot frajwiltk gebracht a kortm zajn ejgn jung lebn, iz di iberiks manszaft etleche szo szpeter opgeratewet geworn durch retungs-tratwes. Di tat fun kapral Pearl warft a herlech liebt ojf zajn perzon un ojf di bawofnte kojehes fun di US-armcj. Bajrojter szpigl (ln Baj'rojt zajnen kajn nacis niszto . . .) Jidisze Frajhajts - Kemfer in der amerikaner armej