Undzer Worṭ · 1946-08-23 · 23 (23.8.1946) · p. Seite 5

FRAjm23 ,־. .AUGUST 1946 אונדזער ווארט ZAJT s אדפן נעבים פון אייגקויף פץ רדיטאמעריאלן. ווע; די פחןחצעגט; האבן מורא געהאם אזיף אייגענער אחריות צו מאכן זאפאסן פון רוי פאי טעריאלן, האט די יידישע אגענץ געגעבן ערכית אין דער הויך פון % ה2 פאר אלע קרעדיטן סימן ציל צו פארשאפן דו׳ מאמעריאלן. וי האט זיך אויך פארפליכטעם צו דעקן א טייל' פון די פראצעגפער. ד• דאזיקע הליאות, יואט האבן גע־ העכערט דעם רוי־שטאפן אימפארט - האבן רע־ דוצירט אין רער ארבעט פון רער א״י איגדוסטרי. די אויספירונג פץ די מיליטער־שע באשטע־ לזנגען, האט אזין פארלאנגם א סך געלד פון די קלייגע אינדוסטריעלער, וועלכע וייגע; געווען שזואך אין פינאכסיעלן זין. די יידישע אגענץ האם פאר ויי פארשאפן זזלזאות און געהאפט פאי י" - י % 25 פון דערמיילטן הלואר, סכוט. אין אלגעמיץ האם טען. פאר רי •ארן פו; די געשעענישן אין דער מלחמה ארו־סנענעבן הלואות אין פארשיידענע פארמען 3.162.181 פונט. א דאנק דעם איי נענעכן נעווארן ד• פעגלעכקייט היג־ דערטער אץ טוייגטער טעבטשן - צ,ידשן זיי א סך ני־ע עולים-צו לעבן פז; וייער ארבעט אין או־יינפאסן זיך אין דער •ידישער וויו־טשאפם אין שםאט־םעקםאר. ד* י־דישע אגענץ האט זיך אייך פאראיג־ טערעסירם טיט דער הויז־איגחסטד*. קינסטלועיק או־סאדבעטוננ און האנפוזערק. פון •אי 19-10 אזן וויימער פארנעמט די הויו־אינדוכטרי א וויבסיק ארט אין רער ארנעם פון דער האנדל אץ א־נ־ דוסטרי אפטיילונג. דעי צושסראם פון גייע עולים וועלכע האבן באניצם פאב; פון די דאזיקע איגדופטרי צזוייגן פון איין זייט,- און דערטי־לוגג פון קרעדיפן פאר רער פארשאפונג פון מהשירים ארבעטס כליפצו קויפן רד םאםער־אל;א. א. פון דער צוו־יסער ז״ם - האבן שטארק מיטגעווירקט צו א שגעלער אנטוויקלונג פין אזא זו־כטיקן צוז־יג; אויך אויפן געבים פון האנטווערק האש די אגענץ פיל או־פגעטאן. א סך מים דער נדטהילף פון רער אפמיילונג פאר קליינהאנדל אץ טלאבה א הזץ דער ארגאניזאציאנעלער טעטיקיים האט זיך די אפמיילונג דערהויפם פארמסען טיט גרינדן ספעציעלע פאנדן פאר האנטווערקער און קלייג־ הענדלער. די אפם־יליבג האט אייך אנטייל געגו־ מען אין דער גמלח־חסדים קאסע פאר האנט- ווערקער און קליינהענדלער אין פארשידענע שטעט און מושבית און דורך איר איו אץ 1!u2 געשאפן געווארן די צענטראלע פון גמלת־חסדים. וועלכע תאט סוף 1945 ארוטגענוטען 100 קא־ פעם. די דאז־קע אפטיילוגג האט סוף 1944 גע־ שאפן א ספעציעלע אינסטיטוציע פאר דערטיילן קאנסמרוקטיווע הלואות פאר מיטלששאנד ק!—ץ, טיטן גאסען "עירירי"• לויט א סמאטיסטיק פץ 1021 זיינען אץ לאגד געוו־ען 185.0 איבדופטרי און האנמווערק אזנמערגעסונגען, וואם זייער יערלעכע פרארוקציע האט באטראפן א האלבן מיליאן פונט, לייעד אינוועשטיציע קאפיטאל האם באטראפן 600.000 פונט אץ רי 3אל באשעפטיקטע אין אלע אוג־ טערנעמוננען האט אויסגעמאכט 4750 סאן. די פארשמארקטע עליה האט געבראבט צום מוקם פון דער איגדוסטרי און האנטווערק אווי. או אין 1937 ויינען נעווען 5605 אונטערגעטוננען מיס א יערלעבער פראדוקציע פון 9.109.000 פז גט און א א־נוועסטיציע קאפימאל פון 11.637.000 פונט און פיט 29.986 באשעפטיקטע. אין די שלחמה יארן האש די אינדיסטרי גישש בלויוימים ד־ רו־שאטעריאלן,, וואס זיינען געווען אין לאגד נאר דערהדפט מיטן, אדסלעג־ דישן צופלוש. אין •אר 1913 איו די צאל באשעפטיקטע אין דער אינדוסטרי געשטיגן ביו 45.049 שאן ואון צזזאמען טיטן האנטווערק ביו 01.000) אין פאר־ נלייך צו 21.964 (טיטן האנטווערק 29.986).אץ 1937 א וווקם פון העכער 0 י 100. א גרויפן פארדיגסס האט אויך רער קרן־היסור ביי רער אנמוויקלונג פון רער פייוואטער איני- ציאמיוי אין אינוועסטיציע פון •פריוואטן יידישן קאפיטאל אין לאט־. פ פ עצי ע ל דריקט זיך ראם אויס אין דער עדשטער יידישער •שטאט די צוגרייטינגען צו רעל צוקונפם שמעל; די יידישע אגענץ אץ' איר פ־גאנציעלן צעגטראל־אר־ גא ן פאר רערגוישווענריקייט צי «אכיליזירן יידיש; קאפיטאל פון אוישלאבי־ און צ' שטארקו און דערםום־קן פריוואטע א־ג־צ־אש־וו פאר ברייפע x איגוועפטיציעם אץ רער א" עקאנאסיק. סחירה מלוכה. אבער איך בין ראך פארשעמם צול־ב דער האגדלונג פין דער עגגלישער רעגירונג אץ פאלעסמיגע: און נישט נאר דוייל דאס זיינען ברוטאלע. שמערצלעכע-האנדלוגגען קענן יידן, קעגן מייגע יידן. אץ איך בין א ייד, -קעגן א רעשטל פון א גרוים איטגעבראבט פאלק, מיין פאלק-נאר אייך ודיל א לם סאצ־אליסט נין איך א פריינט פון דער ענגלישער רענירוגג. אץ זע די גשמה פץ סאציאליזם א פארזווג־ דעטע, א פארבלו'מיקמע. .דערמאנט ז־ך אז עסהאנדלט זיך זועק דער לייבאר־רעגירונג, ויענן א סאציאליסטישע רעגירוגג פין ענגלאנד וואם דארף גיין אדף א נייעם וועג, זועלכע דארף נרענגען נייע ל־יזוג־ גען האנדלען פיט נייעם גייסט. אין אונדזער קראנקער, רויגירמער פארבלוטיקטער וועלט“. מיינם איר מ״ר אז א טארי־רעגירונג, א קאבמערדאטיזגע. רעאקציאנערע אדער אן אימפעריאליסטישע רעגירוגג וואלט ערגער גע־ האגדלט ווי די לייבאר־רענירונג? וואלט זי געמאן נרומאלערע ואכן ווי ארעסמן פון פד־ זגמער אומשולריקע, פץ רער פירערשאפם פין דער "דישע אגעגץ, די הויפט קערפעושאפש אגערקענטע חרך דער רעגירונג? "... אין זיין ווייטערדיקער דערקלערונג, ברעננט ער צום אויסדרוק די שרעקליכע טראגעדיע פון "די¬ שן פאלק און די אפגעגעכעגע מיליאנען קרנגות צזליב די ישעות פון דער וועלם, צוליב וזעלכן דאם יידישע פראנלעם איו א ספעציפיש, אץ פארדינט אן אויסגאמסווייזע באהאנדלונג. אויך ער נאווייזט די האפגינג, וועלכע עס "פלעגן., די יידישע מאם; צו פאלעסטיגע און איר מאג־ דאטאר, ויעלכער האט ויי אבער ב־טער אנטדשם. ״דאם איו נישם . סאציאליסטיש און נישט פאראליש - האט דערקלערם י. פאט - סאצ־ יאליזם אן סאציאליסטישע סאראל איו ביי שיר גישש ווערט קיץ שמעק טאבאק. אויב אווי דארף אץ מוז זיין סאציאליזם - דאטאלט, ווערט פאר פיר פינצטער די וועלט. — עד כאן ... דאכט זיך גענוג? נו ווי גע־ פעלט אייך פייגע העדן פון בונדישן אפאזיציאן פאריז, די דאזיקע סחירה? . . צו זייט איר גישט אימשמאנד זען צי וואם עם פירט אפתיע לאגיק אן אגמערשייד, פון זואגעט זי ואל גישט קומען? צו וואסזשע וועלן דוקא זיך אנגירטן אין א פארמיידיקוננס־םאנע, און דאם ניט געבעטע־ גערהייט v ... צו סייגם איר אז דער "אום־ שולריקער צר" מעט דך אן אייך נישט קיין עצה גענן? . . , זאנאר רער ישוב קען זיך באגיין אן אייעד לערע, צווואס זיך שטומן דארם ווו שיאיו געפערלעך? ווארט בעסער אין אייער לע־ סארגישן שלאף אויף בעסערע צייטן, ווייל היינט צו־טאג, האט איר אסודיניקסטן וואס צו־טאן! היסוד ווי אריך צענטראלע ערד געזעלשאפטן, או; גע־ זעלשאפטן פאר שטאט־אנטוויקלונג. די געשעענישן אין 1936 און,די פאליטישע אומגינסטיקע לאגע, האבן געהאם א געגאטיווע ווירקוגג אדף דער יוננער אייי אינדוסטרי. א סך אינדוססריעלער זיינען געטראפן געווארן פוגם קריזים. אין דער ראזיקער שווערער צייט האם די יידישע אגענץ אונטערגענוטען ־ א הילפם־אקציע פאר דער אעדונזטריע, באקומענדיק קרעדיטן פין די מימלען פץ קרן היסוד. ח הילף פון דער יידישער אגעגץ ביים שאפן ספעציעלע פאנק פאר הלואוה, האט גע־ דינט אלם שטיים קראפט, צו באוועגן די באנק א־נ־ םט־טוציעשאץ לאגד, אינוועסטירן גרעסערע סומעם. א חוץ די קרעדיט פאגדן פאר דער געזונש סאכונג פון רער אינתסטח, אין וועלכע רי יידי־ שע אגעגץ באטייליקט זיך ם־ט מזומן געלד, ויי־ נען אויך געשאפן נעמארן פארשיידעגע הילפם־ פאנק,'אין וועלכע די יידישע אגעגץ באטייליגט זיך שיט נעשען אדף זיך די פאראנשווארטלעב־ קיים פאר די גענעבענע הלואות. די דאזיקע הליאות וייגע; דערטיילט נעוזארן פאר מיטעלע און קליי־ נע אוגטערנעסוגגען. די קרעדימן האבן געש^ארקט גייערע פאזיציעם און האבן די געהאלפן צו&אסן דך צו רי בארערפענישןפץ דער קריגס־פראדוקציע. א זייער וויכטיקע ארבעט איו געטאן געווארן טר בונדישטר אימשטאנד צו פאראומגליקלעכן רעם .;•ישעו!" און דערפירן צו "א קאמאםטראפע ד• גאגצע שיי־ רעם־וזאפלייטע״ י. . אין רער פאריזער ״אונדזער שטימע״ גר. 101 האט ה ג. פילמאן רורכפירגדיק א ברייטע און;,לאגישע" סומירונג פון די "נעגאטיווע" ציונים־ טישע דערגר־יכינגען, באשים זיך צי באווייון די "שמארקע פארבימערונג" פון די ציוגיםט; זעלבסט צוליג דער פעלעדהאפטער פאליטישער סטרא־ טעגיע, און פאמעסט אייך נישם צו אפעלירן צו די פארפירמע, און אילוזיאגיסטישע •ידישע מאם! ויך צו .באדענקען" אין ארו־סצושלאגן זיך פון קאפ די "פאלשע" חלושות וזעגן אן יידי־- שער מדינה אץ ארץ־ישראל. וזעלכע איו גאר אן "אוטאפיע", נישט צום פארווירקלעכן . . . גאכער גייט ער איבער צו דער פארטיידיקוגג פון דערעגגלישער ארנעמער־רעגירוגג, וועלכעאיז גאר גיטט אוד אנטי־־ידיש געשסיגזט ווי עם באמיען זיך עם סארצושמעלן די בלוי ודיסע "רע־ אקציאנערך, פארקערט, איר האט דאך א סימן פון עננלישער האנדלונג נ א ך די לעצטע שעראר אקטן, א האנדלונג אויף יועלכער עם קענען זיך נאר דערלויבן אזעלכע ,.דזשעג־ יטלמעגער ווייעס וייגע; די טרענער פו; דער עג־ גלישער ארבעמער־באוועגונג, פארענדיקגדיק טי¬ טן פאמריאטיש! "שבה" אז "טראץ אלע לאגישע דעחוארטוגגען פון שטארקער רעאקציע. איו גע־ קישען מצד לאנדאן א ווירדיקע און שטאלצע האלמובג. אץ אונדזער צייט ז״גען אויף דער וועלט נ־שט פארהאן פיל אזעלכע רעגירינגען וועלכע וואלטן ביי ענלעכע אוסשטענדן אזד גרוים־ טוטיק געהאנדלט״ . . . אץ מען מוז מודה ויין: ודרקלעך גרויסטו־ מיק. ווייל באששימט איו חורבן יגור, בדיה, און פיל אנדערע "דיש־נאציאנאל פארמענן נישט אינים ריין "לאגישן" סך־הכל פוןאויבנרערםאנ5ון בונדישן ארטיקל. עם איו אבער אייך אינטרעסאנט א בליק־ טאן, וואם עם זאגט ויך ארויס וועגן רער ועל־ בע פראגע אן אנדיער גדול פון רער זעלבער באוועגוגג, רער גוט־נאקאגסער יעקב ^אט וואם איו געקומען צום אדסדרוק אץ זיינם א געשפרעך טיט א הויכן ענגלישן באאמטן, אן שטעלט מים זיך פאר א שרייעגרע סתירה מיפן די ארויסגעזאגטע טיינזנגען פון דער פאריזער "אונדזער־שטיטע“, דאם דאזיקע געשפרעך. וועלכעם איו דורך אים ועלבשט פארעפגטלעבט געוואק אין "פאר־ ווערטם״ 177371 אגטהאגט צ״א פאלגגרע אויטררוקן! "איך רייד גישט אין גאמען פון אלע יידן און פאר אלע יידן, איך רייד, אלם םאגיאליסט, און אץ אייגענעם גאמען. איך בין גישם קיץ צ י ו נ י ם ט, און קיץ חסיד פון א יידישער רער קרן היסוד איו א פאנד. וואם האט די אדפגאבע צו אנמודקלען רעם ישוב אין אלע הינזיבמן, שמאטישן און דארפי שן. אחוץ זיין גרוישער טעטיקייט אויפן געביט פון לאנחוירט־ שאפטלעכער באזעצובג פירט דער קרן היסוד, די גאנצע ציים פץ זיין עקזיסמענץ, א ברייטע טע־ מיקיים אויפן נעגיט פון אנטודקלונג פץ שמא־ טישן ישיב און וייגע וויכמיקסמע עקאנאם־שע צודיגן-דעם האנטווערק. האנרל און אינדוסטריע, טיט וועלכער עם פירט אן די אפשיילונג פאר האנרל אץ אינדוסטריע ביי דער י־דישער אגענץ. די דאזיקע אפטיילונג פארגעשט זיך טיט לייזן די ספעציעלע פראבלעמען פון יעדן צווייג. א ספעציעל נוצלעכע ארבעט האט געפירט דער קרן היסוד אין.די קריזים־יארן, וועלכע האבן ויך אנגעהדבן שיט די אימרוען אין 1936. דאמאלסט האט זיך אויטגעברי־טערט די טעטיקייט פון די האגדל און אינדוסטר־ אפמיילונגען. חרך איר, ארער מיט איר מיטהילף וייגע; געשאפן געוואק ספעציעלע איגסמימוציעס פאר דער אנט־ וויקלונגפוןאינד1םטרי אוןהאנרלסצ!וייגןפץ לאגד. א חוץ דער טעמיקייט אויפן געביט פון שמאט באזעצונג, האנדל אין איגרוסשרי האט רער קרן היסוד איגוועססירט צעלד, אץ פארשיי־ דענע אלנעמיינע עקאנאשישע אנטוויקלונגם איג־ מערנעסונגען, באנקן, אץ קרעריט איגסטיטוציעס, ארוסה די איבערגעבלינעגע רעשטלעך פון דער נונדישע כנופיה. וועמענם רוטפולער רענענסאגם געהערט שדן דער פארגאנגעגהייס, האט אץ אג־ - בליק פון שזועק געראגגל פוגם ישוב, פארקא־ טשעט ח ארבל אגגעשטעלט אויפן קעמפגק ארץ־ישראל און אויףדער גאגצער ציוגיסט־שער באוועמגג די "שווערסמע ארטילעריע" וועלכע איו נאר אין זייער באזיץ, בברי צו קאמפראמי־ . מיק און ־־דעמאסקירן" דעם "פאלשן און שער־ לענן" גרונט־יסוד פון ציוניזם בכלל, און וייגע קאמפס־מעטאק בפרט. עס איו וו־יזט אוים שווער. צו רעזיגנירן פון א פארנוטענער [א מאל 1) פאז־ציע אלם רער איינציקעי פארזארגער פץ ח יירישע "תארע־ פאשנע מאסך, און טראץ אלע אויפמרייטלנדע א־בערלעבענישן, איו ביי ויי נאך געבליבן א פונק פון אשפיראציע, פץ שטרעבן ווירער. ויען עם איו אמאל אדויפצודראפן זיך אויף רער אד־ בעדפלאך פון יידישן נעזעלשאפטלעבן פאליטי־ טיט א גייציקער ביטרעקייט פאלגן ויי נאך די לעצשע נלוטיקע טאמענטן. וועלכע עם טאבט חרך רער ישוב אין מים איס-די שארית הפלי¬ ט¬. דאם גאנצע יידישע פארק ’טיט א סארקאם־ טישער הנאה. פאררייבן ויי די הענט. קלייבנדיק זיך צו געג־סן פון די חפירות" פונם בעפאר־ שטי־ענדן "פראספעריטי" פון דער בוגחשער בא־ עם איו גענוג א קוק טאן אויף די לעצמע ארויכמריטן פון דער נ ו ג ד י ש ע ר פרע־ סע, און עם ויערט קלאר פאר יערן איי־ נעם די אויסערנעווייגלעכע פארשיכורטקייט און "םריומף" וואם ויי ואלן האבן אפגעהאלטן אי־ בערן פאליטישן קעגנער זייערן, דעם צ־וניזם, זועלכער האט טיט זיך פארגעשטעלט א געפער־ לעכע קאנקורעגץ פאר ויי. באך אץ די יאר1 פון פאר דעם לעצמן קריג. ויי קעגען אדך גישט שלום מאכן מימן געראנק, או די יידישע םאםן-ו!עטען עם איו שדן נמאם געווארן די פוילע און י נרזנדלאוע פאליטישע פרעריקערייען - האם ויי געשמעלט טחוץ־לטחנה, און די נייע געשטאלטונג פון אונחער געזעלשאפמלע־ בער סטרוקטור, האט בולט באשטעטיקם, אז זי־ שטעלן טיט ויך פאר אן איבריק,• און שעד־ לעך אבר אין אלנעמיינעם ייחש־נאציאגאלן אר¬ י' טדדעריקע פראקטיק ה^ט אוגדו אלעטען באוויזן או דער ציוגיום, - אין קעגנזאץ צו די אויסגעדראשענע פראזן פץ די לעצטע בוגדישע ״סאהיקאנער״ - נ־שט נאר וואם ער האט גישט אנטוישט די יידישע מאסן, גאר פארקערט: רער ציוגיזם האם אויפגעהערם צו זיין א "לוקסוס" אן ענג״פארטייאיש איגטערעסן־סאכעריי. דער ציו־ גיוס איו געווארן, צי מיר ויילן יא. אדער גישט, צו עם געפעלט יא די "כאוויירים", אדער גישט - אן אלגעטיינע און אדרינגנדע פאלקם־באווע־ גונג, אויף וועלכע עם ליגם די פולע און שווערע פאראנטווארמלעכקייט פון לעץ דאם אגגעודי־ טאגפע פראבלעםפון הונדערמער מויזנטער רעש־ טלעך ניצול־געווארעגע און דעקלאסירמע יידישע טאסן. ציוגיזם, ראם אי! א מאג־טעגלעך ברוים ארמיקל פאר אוגדו. און בארייט א היים, א צו־ קוגפט. א פארהיטונג קעגן איבערחזרזנג פו; ענלעכע "םיופריזן־’, וועלכעם קען דערנרייכט ווערן נאר חרבן נענצלעכן פארלאזן דעם ביח־ הקבחתדיקן אייראפייאישן קאגטינענט. אזן ראם זוילן די " הדך פאליטיקער " פון בונדישן זייפן־כלאז נישט אנערקענען און זען. פאר ויי איו די רעאלע ודרקלעכקייט נישט גענוגנד. ויי קוקן אויף דעם אלעטען פיט אנדערע בליקן, און אויך די דערנרייכטע רעזולטאמן פון יארג־ לאנגער מיפולער אנשטרענגונג פין יידיש! אדפבוי־ווערק אין ארץ־ ישראל, ועען זי' דורך מאסיווע שווארצע ברילן, אץ וועלכער פארב ויי וואלטן עם גערן געזען אין דערווירקלעכקייט... אלעס ווערט דורך ויי נענומען אץ "שים־ששהייפץ וייערע וואסערדיקע קאנאגען; די "ציאניסטישע ליימונג". די "פאנטאממישע מע־ לוכע שלעגער" נישט אדסשליסגדיק אפילו די "ציאניםטן־סאציאליסטן" און פארשיידענע קאטפם ־גרזפן פון ישוב. די אלע ווערן דודך ויי אן שום וואקלעגישן נעשטעפפלט אלם "פאשיסמף "שאוויגיסטן". פון ערגסטן מין. וזעלכע וייגע;