Undzer Worṭ · 1946-08-16 · 22 (16.8.1946) · p. Seite 6

ZAJT 6 אונדזער ווארט FRAJTIK, 16. AUGUST 1946 אין א פארמארפן מינקל ציויש; בערב אין טאלן זואקסן ז» דערפאר דארטן ווי שוואמען גאך א רעגן. איד אי דיעריצאל דערגדייכט שדן. אואדאי אגאנצן מיץ ביז טיט א קזג־צע ציים צודיק זיינען די געיוען שם־לע דיבוקיס. יערער האם זיי שוץ געקענם און געומסט אי. ראם דינען. נישט ד־ערע פעג־מער. נ־שט נעלייגט קיץ אכם אויף זייערע פלאפלערייען אין זייגען גענאגבען זייער מעג. לעצמנם דיגען די דבוקים נעמארן געפערלעך, יי' רי־סן איין די זאגלעסביער קברים מאבן סקאנדאלן אין פאנאזין, מילן גייע וואלן און סטראמען סיט קרבגוו^-אויב ם׳יועם גישט קוטע! א רבי מים א שטעקן און א שופר ער זאל א רויספרייבן די בערוטער דיבוקים. איי וזער ודיס וואס סיזועט נאך זיין דער סוף. *"ונבקר! אסטראנאמישע פי־אבלעמען המשך פון זייט .4 דרוק האבן פארנאמירם זייער פרעציעזע בארא־ טעטערם אין עננלאגד. מען איז דערמייגונג. אז זוען די דערשייגונג וואלס נעמראפן אויפן שטח פון לאנדאן. זואלטן אירע פאלגן געווען נאך ערנסטערע ווי פין אן אטאם־באפבע. מייל דאג וואלטג באצאלט טיט! לעב! עמלעבע מיליאנעג טענמשג. (דער פאל איי פארגעקוטען אין א וואלד אין סיביר.) אי! זויג האט זיך פאר דער צווייטער וועלט טלחטה געפו1עב די!דעפטע אז! שעגסטע זאם- לונג פו! ארום 400 שטיינער. שטאמענדע פו! טעטעאר! איב רעם באריטט! הזיף־טמעאום, עם איז כדי צו דערסאנע! ביי דער סעטע, אז די פרייזג או־ף אגעלבע שמייגער זייגע! רידקע. גרע* סערע טיילמאל. ווי אדך בריליאנטב אלם ביי" שפיל ניט 0ענ אב. אז א שטיק נעשטעלץ פו! טעשעארישער אפשטאסיע, וואס האט געוזויג! ארום 38 קילא. אט פאר דער ערשמער טלחטה אפגעשאצט נעוזארב אדף דער ריזיקער סומע פו! 100.000 גולרעג. ביוישג רי רטן אין קאסטאס וד 3.ב. צוד- ש! ריזיקע שטערן ע ק ז י ם ם י ר ן ווי ביי אובח אדף רער ערד. קאנטראטט! איג נע- שטאלט פו! קליינע הימלישע קערפערס. דאס דינען רי תיטלישע ליליפוטן. רער קלענספער, באקאנטער היטלישע קערפעד איו דער אין יאר 1800 אץ אטעריקא א1רעקםער פלאנעטאיר כדם א דיאמעפער פון א האלבן ק״מ ער פארדאגקס ווארשיינלעך דץ אנטשכדטננ א קאטאסטראפע אץ קאסטאס. לאמיר זיך פארשפעלן, ווי וואלט אויסגעזען אויף אים דאס לעבן. דען עם דאלטן עקזיסטירם אנטשפרעכענדע צו דעם באדינגונגען. זיין שמח באטרעפם 785 ק״ם* אין עס וואלס ויך אויף אים געקעגט איינלאקירן העכסטנס א דרי- טע טייל פון רעם בערלינער זאאלאנישן נארטן. א רייזע מים א מראטווי* זואלט געדויערם פוג זיין צפונד־קן ביז זיין ררו&דיקן פאלטם 1אר 3־2 אויף דעם אויבערפלאך פון דעם פלא1ע־ מעסאיד 'יןאלט די נראודמאציע־קראפם וועלכע אט אלץ מער קלענער, וואס פער קלענער אדער לייכטער עם אט דער נעגעבענער ד׳יטלישער קערפעהנעווען 13000 סאל קלענער זוי אויף דער ערד, טען האם אייסגערעכנט. אז צ. ב. א קענגשטאנד וואט וועגט א צענטנעד ביי אזנח, וואלס דארט געוודגען נאד 4 נראם און די וואג פון 10 טענטשן וואלס אנטשפראכן דער וואג פון א הינערש איי אויף אונחער ערר. ווען א מענטש פון אונדזער נעבזי וואלם דארט פרא- בירס לויפן. וואלט ער א פלי־געטאן. ענליך ווי א פוינל הויך אין דער לופסן• ענדע עת הזסיר הגיע וקול התור נ»סע באי־מו. בברכת טו״פ חטה עוזה ובעיטה אנו סברכיס את חברנו היקר, סדריו הקבוץ החתן משה ו ר נ ר נ״י עם הבלה המהוללה יוכבד גאלרשיין וילקה חבל בשמחתנו. זי-תש שתשרה מבינה במעטה rnr ובהט ■יברך ישראל. שמעון מרגליות מרדכי קל־ינקויפטן שרגא רוטץ. רעגירוגג די פראגע פץ רער אנטגילטיקער רעא־ לטאציע פון פלאן וועגן אריינלאזן 000 100 יידן קיץ א״י. ד־יטשלאנד — דער אמעריקאנישער קאג־ מולאם אין מינכן האט או־פגעהאלסן רעם וויי־ מערדיקן טראנשפארט קיין אמעריקע צוליבן מאננל אין שיפן. וועלכע מיד,אם פארטרונקען די 183 עלעקטראן באטבע ביי ביקיני, די הא־ יאם און דזשאיגט באאסטע זיינען צוליבן שלימן די פוילישע'ליסטע אין זייערע ביוראם אויף דער טעלשטראסע — ארויסנעפארן אזיף א לאנג טערמיניקז דערהאלדנגס אורלדב. קיין נאדסיש־ פאפענקירכען ... דער קורם אזיף "ווייכע" אזן "הארמע" האלט אין איין פאלן. די פריטן ״קעפעל“ - שטייגן. ד־ אזנרא האם רעדוצירם די ברוים ראציעם ביי די לעצמע וואלן האט געזיגט נ. כו. ר, א. פ. (געוועזענע ק. ם. א.) אין צזזאמענהאנג דערמיט, וועלן יידן מוזן גיין אין נעטא. 1" וועלן נאמאכט ווערן דורך מ, פ. און שוצפאלי־ ציי. נאבן 1־טן אויגוסט 1p56 מעלן יידן טחן טראנן ודיסע לענטעם מים א מנן דוד. א דאנק די באסיוגגען פון מיניסטער פאר יידישע ענינים מערן אין דאכאז איינגעארדנס פאדערנע קורסן. 1956 יאר. (פ ע ל י ע ט א ן) דאס ראטן פארבאנד - טיב. סאלאמאוו האם אדף אן אדסערן מיניסטארן קאנפערעגץ ויידעד נעהאט א קאנפליקט קעגעגשמעלנדיק זיך די אפעריקאגישע אין ענגלישע פאיעקטן. רי יער־ לעבע פראחקציע פון שמאל אט נעשטינן אויף 1283 פראצענט. כינע - דאס מיליטער פון דער צענטראל רעגירוגג האט ארוימגעיאגט די קאמיניסטן פון דער שטאט בים־כאו. דאס קאמוניסמישע טילי־ פער האט פארגוסען פים־פאו. כארבין נייס אי־ בער פון הענט צו העגה. יאפאן - דער 2־־טער - אמענטאט אויפן גענעראל מאק ארטזר האט זיך נים איינגענעבן. די יאפאגישע פרויען פארוםריעיקן וויימער ז־־ער ראשע געבוירנדיק געל־וויימע און נעל־שמארצע קינדער. פוילן - צוליב סאנגל אץ יידן האבן די פוילישע באנדעם אננעהויבן מארד! זיך קעננזיי־ מיק. קארדינאל חלאנר האם ויך געווענדעט צו דער אונא מים דער ב־טע, אריינצושיק; עטלעכע טויונט לעכעדיקע •ירן אויף א רפואה. ארץ־ישראל - פרעו. דר. חיים ווייצמאן האם טיט אן אטאם אעראפלאן געלאנרעט אין. ברי אויסצושולן און צוצופאסן די יידו צו א ניי לאנדאן מימן ציל ארומצורעדן מים דער בריטישער לעבן אין די קאצעטן. ' י עמי־הארצים, אמאל און היינט טער פון עמר• דעם וואסערטרענער, הערן. ווי ער ריבם אפ דעם מדר. עוזר דער וואסערטרעגער אט געווען א דארפסטאן, געלעבט האט ער אלע זייגע יארן פץ א קליין שטיקל פעלד און איין.קו. און מען די קו איז אים נפגדם, האם ער פארפאכמעם זיין שטיקל פעלד. געקומען אין שמאט אריץ און געלעבט פון וואסערטראגן. אלע נאכם פלעגם אים חואשע די רביצץ. לערנען דאווענען, מאכן קידוש און א ברכה איבערן ספר שמחת־תורה. דערפאר האט רוואשע די רביצין ביי א*ם נע־!עמן שבח אין יו״ט. דעם פאר פסה, איז דוואשע געשטארקן, און עוזר האם זיך נישט נעקענט דערמאנען צי אויף פסח דארף טען א הנדה ארער א סליחה, האט ער. געקויפט א הגדה און א סליחה און געגעבן זיי מרדכילי דעם איינבינדער איינצובינדען א בלעטל אין א נלעמל. טרדב לע איינבינדער איז געווען א נרזימער אריטאן, אבער אויך אגרד־ מער וויצלער, וואם ער האט נישם דערעמן. האט ער דערוויצלט. אזוי האם ער דעם "אבן־ עזרא“ מאם דער אפטייקער א משומד האט אים ארייננעגעבן צו בעדן, נעבונדן פון לינקס אויף רעכטס. מען ניט דאם וואם דער משוטר האם אנגעקלאגט אין געריכט, פארן קאליע געסאכטן אבן ־עזרא און דער רב איו בייגעמען אלס עק־ מפערט וואלס אפילו קייגער פון רעם מיץ גישט געוזיסט. -ץ אז עוזר רער וזאסערטרעגער האט געבראכט די הגדה מיס די סליחה צו בינדן א בלעסל אץ א בלעסל האט מרדכילי אייגבינדער •אים ראם צוליב בעמון. און ביי דער ערשטער מדר־גאכט איז מרדבילי איינבינדער געקוסען רופן מיין פאטער. ער זאל אויך שעפן אביטל פארמינן פון עוזרם "םדר“. מען עוזר האט נע- זאנם א'בלעטל פון דער הנדת, האט ער זיך אוימגעצזינן אדף די העמע־בעט געטרונקען א גלעזל רזיטן באדשט און צונענעמן מצה, און ווען ער האם געזאגט א בלעטל פון די סליחות האט ער זיך אנידערנעזעצט אזיפן עמער ביים באנק־בעטל. אייגגעטונקען אייעד אין אש און צונעבים! א ביעל. ראם זיינען געמען די אמאליקע עמי־הא־ רצים. אץ חי היעטיקע אגשטאם א חון זאל מא¬ כן א הזכרת אדף א טרויער אקאדעמיע פון די "ואנלעמביער קדושים“ שטעלן ו״י אוועק א קלעו־ מער ער זאל שפילן "כל נדי’“ און אשיקסע זאל אקאטפאנ-רן ביים קלאוויר. אמאל זייגען געמען א־עצעלנע פאלן פון דבוקים. היינם בעוונתנו הרבים זיינען ד*י אזוי־ פיל או ם־קען גארנישט פטור מערן פון זיי, ווו טען זייט ויי נישם דארטן מאקמן זיי. מי צוויי זיינען זי• ד־ רריטע. אץ בערום איז נאר א נרע- טעניש אויף דיבוקים, אפשר ומיל בערום לינה אין אן ערשפער מרר־נאכם. האט זיך פלוצלונג ביי אוניז געעפנט די טיר. אוןאץ שטיב אי! אריע, געקיסען מררכילע דער איינבינדער. א טייבלדיקער איי ער צו צו מיין פאמער און אים איינגערוימט א סוד. מיין פאטער האט אויך א שמייכל געטאן אץ ביידע זייגען צוזאטען אוועק אונטערן פענס־ עם איז אננעקומען דאם יאר 1956, צחא־ טען טיט רעד צי־מ עגדערוגג האם' זיך נעענדערט די געשטאלטונג פון די מלונות, די פאדעם מא־ דעועיזירט די מעבניק אץ!■־ע דערפיגדונען האבן באנל־יט די אמאס עפאכע. אעראפלאנען געטר־בן דורך אמאס עבערגיע און עלעקסאנען, ראקעטן וואט פליען צווישן די פלאנעטן. ראדארן, מעלעווידע. אויטאמאבילן פיט אוראן מאטאר; . . . אן ענדערזנגען איו געבליכן בלייז ד־ ... דיפלאיזאטיע אזן דער מעבטשלעכער כאראקטער. און א נעוויסער יונגער פעסיטישט, וועמענם גורל ם־האט אוין- זיין גאז ארויפנעזעצט שווארצע ברילן אגשטאט ראיע - האם אמי געזען די מעלם איין רעם דערמאגם; 1956 •אר. פ. ש. א. - פרעזידענט מרומאן האס אויף א פרעמע קאגפערעגץ אין "יויימן הויי“ דער־ קלערט. אז אין רער נאנסטער צייט מעלן שוץ ד• איבערגעבליבעגע ג»0 100 יידן אץ אייראפע באקומע; ד• מעגלעכקייט איינצווואנדעוץ קיין ארץ ישראל. פראנקרייך - פרעסיעד נידא האט אויף רער צעגמערשלי□ קאגסערענץ א־ן פאדיז, נע- פאדערט איינצוגלידערן ראם סאאר און רור גע־ ביט צז פראגקרייך. דעי סאמיעמישעד דעלענאט האט געפאדערט ארויסצוגעבן פאר די פאראיי־!יקטע גאציעם, די פוחת פון רער עלעקטראן עננלאנד - טיב. בעמי! האם אדויסגעגעבן ראם 32־טע וויים־בוך מעגן פאלעספינע, פרעם־ יער עמלי האט גע&זגען דאקזמעבטן. וועלבע באשטעטיקן די צויאטענארבעס פון די יידישע אזמלעגאלע אדגאב־זאציעם אץ ארץ ישראל טיט די פוילישע באגדעס פון נ. ם. ז. און טיט רער רזיטער ארטיי, מעלכע איו געריכטעט קעבן די ענגלענדער און אראבער. בילרלעך אוןנעשטאלטן פוןביאליסטאקער געטא המשך פון : "העלד" ומרעד מעמיק איבער די אומבאהאלפע־ נע יידישע קינדערלעך. ער קלייבם צענויף די קלייגינקע קיגדער־ לעך טיט די דערשראקענע אוינעלעך. רייסט ויי אם פון די וויינענדע טוטערם, וועטען ער פאר־ ויבערם אז די קינדער פארן "ארבעטן". אריף יז־ ראזועצק• גאם שמעלם ער זיי אדיס אין גרופן, אין באטראכט זיי טיט א מאדימטישן באנריכדשן שמייכל, נעטט אליין די טאשינען־נעווער אין האנט און פלוצלונג דערהערט זיך דאם געשריי פון די אוסשולדיקע עופהלעך, צונויפנעטישט טיטן זוילדן לאכן פון רייטשן אפיצער פדידעל. ער נייט נאכדעם דודך די רייען זען זיין גרוימן אויפפו. אם ברעננט טען ווידער א פארטיע יונגע טיידלעך. וועלכע זיינען נעפאנגען נעווארן בעת דעם אויפשסאנר, ער נעטט זיי חרך נדם זיין בליק. די יוגגע סיידלעך קוקן אבער אזין- אים טיט פאראכטונג. ער היימט זיי זיננען, אבער קיינע מוט אים ניט צוליב. ער נים ווייטער א באפעל זיננען... קיין אייגע רירט זיך נים. דער "חעלד׳י צילם אן דאם פאשינען־נעוועד, די קינדער שווייגן, ם־הערט זיך א זאלפ, און או!- דזערע יונגע העלדיגם זיינען געפאלן. אבער דער באנדים הערט •אלץ ניט אוץ- צו שיפן פון רוגזה, באמש אלע זיינען שזין מויט. טיט א גרופע שווארצע טונדירן(אוקראינעח לויפט ער פון הזיז צו הויז, און יערער מאל נעטט טען אתים פרישע פארט־עם, וועלכע גייען גלייך צום טויט, און פלוצלונג פאלם דעם מער- דער עפעם איין אין סודוחדיק גיט ער פליצלונג א באפעל אלעמען פירן צום יידישן בית־עולם אויף ״זשאביע״ - רער נייער בית־עולם אין געטא. מען גראבט איים גריכער און אלע על- טערע סענער און פרויען און יוגנע קינדער חיימט ער אר״נגיין אין גרוב און פירט אוים זיץ טיי־ וולאניש! פלאן. ער היישט די אוקראינער פאר- שיט! די קרבנוח לעבעדיקערהייט. ווי די קריסטן האבן שפעטער רערציילט האט די ערד זיך נאך באווענט לאנגע שעודן. יא! אמי האבן דך גוקם געמען אן אוגדו די הינטישע זין פון רעם היינט "אומשולדיקך דייטש; פאלק. נונגען אדער אגדערע זאכן, וועלכע ער ברעננם, באזארגן אים מיט עמן. אנאכטלעגער. בקצור אלץ איז אויף זיין קאם. טיט דער פאראליזירטער פזם און טיטן שטעקעלע אין האנט, זעט איר אים שטענדיק;ויפן פארשמייעט. ניט האבנדיק קיינסאל קיץ ציים. רעם 10־טן אויגוסט האב איך געזען.בער־ לען צום לעצמן מאל אויפן פלאץ, ער האט דך געזעננט טיט די; פחי און טעכטערל און אמעק צו זיין פונקם, .ניט מעלנדיק אפשטיין פון וייגע חברים. או־ך ער איו אומנעקומען אץ ערשטן קאסף, נעפאלן וו א העלד, שטייענדיק ביז רער לעצטער טינוט און- זיין פאזיציע. קלייגע, שטענדיק לויפנרע באנדיטישע אוי־ נעלעך. דער שרעק פון ביאליסטאקער געטא. _ פ ר ' י ל פ א ר ט! ח יירישע פאליציאנמן צע־ יאנן שדן פון די גאמן, מען טאר אין נאם גיט שטיין מען דער באנדים פארם.־ די חברים האבן שיין אייניקע מאל באשמיסם דעם מערדער אפצוראטען פון וועג, נאר די מער מעמיגע טענהין נ״ן1 מען טאר עם ניט פאן, עם קען ברעננען צו א ניויסן חזרבן אץ געמא, און אזוי לעבט דער באנדים ווייטער. דעם 16־טן אויגוסט פריה די אויטאס טיט די באנחטן הויבן אן אריינצופארן אין געטא, דער הינמישער ם. ם. שטאב צעלייגט דך אין די גערו־טע צימערן פון •ודן־ראט דער לעצטער קוסם אן פרירעל טיט די העכערע אפיצערן, אבער ער כאווייזט זיך ניט, ער גים נאר פאר- ארמוננען פון הייף אץ מען ראם חעלדישע יירי־ שע כיאליסטאק ד׳ויבט אך איר קאבזף, דאן בא־ סערקט מען דעם מערדער מיס זיין וואך דך איבערהייפט ארו־סצושלייכן פין געטא, עם רייסם אויף נים זוייש פון א־ם די גע- ווארפעגע פעטארדע. אבער צו זיין טר־יפענעם פזל גיים ער דורך בשלום, נאכן באקעספן דעם פלאץ חרך דער גרויסער רענולערער דייטשער ארטיי באמערק איך פלוצליגג ווידער פרידעלן סיט דין סארקאסטישן ששי־כל, יעצם איז יער