Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 21 (9.8.1946)
- Date
- 1946-08-09
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 63% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602053--176-8598125- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK. 9. AUGUST 1946 אונרזער ווארט ZAJT 7 1--FUN RAJON-LEBN-, A wajle baj undzere Chalucim Der jeep firt undz: dem gen. sekr. fun Rajon Komitet Franken, B. Tenenbautn, Chaim Krul im mich dem szrajbet fun di dozike szuces ojf cm inspefecje bazucfc in di kibucim in der Bay-' reutet riditung. Als erszfer — welcher litjt ltont fun Bamberg, kumen mir on in kibuc ״Tolba" Sdicsslitz. Di chawejrim Tenenbaum un Krat lozn zieh informirn iber alem feegn zcj — wi zotgfule ehern — idos es feit zej. Di lajtez fun kibuc szteln cu- Zirmen a cetl fun die nojtike madtszicim un feie/־ düng, wos di focsztejer fun RK. zogn cu szojn 1 der lojfndet worh cu bazorgn. Interesant, az di diewraje fodett feufturele szpajz un Iejgn toejnifeer gelaicht off matatjelec hilf. Der fardinst fun ״Hadiszara" hot zieh aro/sgewizn far kolosaL Dl selbe menczn zajendik in sztot hobn gepust un paseioet un mir hobn cu zej gehat iarumes un ject zajnen zej inganen ibergeanderszt geworn un hajnt cu tog iz es a idea- ׳!ec tip fun a so« menczn, weicher feen zieh cupasn cu ale badingungen. Fun SchessiiK zajnen ■mit opgeforn kein Bayreut un wen ich wejs miszt az dos iz ßoyreuf, icolt ich gemajnt, az dt' gefin zidt in ejnem fun di pojlisze prowinc sztet. Es dominict dort di pojlisze szptadt, zogar der komitet hot zidt cugepast cu der läge un hot ojfgehongen szildlech wi: SEKRETARIAT" ״POKOJ DLA PRZY- JEZDNYCH" un andere in der poj'fiszer szprach. Di jugnt iz dawke a cijonistisze un lernt hebrejisz, dos sztert ober niszt cu rejdn a eebrodienern pojllsz, efszer take wil men dermit bawajzn, az zej zajnen Jidn, wi es zogt dos wert!.׳ Rejd gojisz, wet men zen, az du bist a Jid." Idt hob ojfmetkzam gemacht di hawejrim fun komitet, weiche wein gewis zieh bamijen ojsworden ot di narisze- ,jzmendrik" inteligenc. In Hof bin ich niszt gewen, nor wi men git iber, iz dort in der doziker hinzidtt noch ergec. Un ojdi di dortike lejtrng, wolt gemegt zieh bamijen ojshejln di dozike szlaffeajt. Es iz szejn di hediste cajtl Ganz gidt zajnen mir opgefatn fun Bayreuf, kedej cu kumen in a sioiwe fun a jugnt, welche ׳ hot ibergerisn mit dem szmendrikizm un awrfe oj'f «r weg fun pzoduktiwn szeferiszn lebn — kaj'n Zetiitz in fetbuc ״Geuiim". . Zejer simpatisze chalucim, a min fefbuc golijojs. Jidn fun farszejdene sziditn un iender un wi ideal es iz zejer cuzamenlebn. Jeder derfiit zajn fliditn, a fulsztendike harmonie. Di lejtung in di perzonen: Kalmen Biccharz un ma2feir. Jankielewicz SzmuejI zajnen ibergegebene menczn, der lecter derfiit o/ch di roi fun a dereijer un lerer. In 3 grupn hot er ajngetejlt di chawejrim un lernt zej ,Iwrit" mit grojs derfolg. Der baal hameszek — an ernster tip mencz in di mifele jom — ch. Wisznia Jefiuda, wajzt cu za/n ojdt fun der hejm a guter balebos. Ba; im iz alc ojfn plac un in bestn Ordnung. Es iz kedaj cu dermonen dem jungn biaiistofeer boihur Mielnidu Mojsze, welcher hot atojsgewir» groj's bkijes in hilches agronomie. Der feibuc basztejt fun 54 chawejrim. In Iojf fun zejer efezistenc hobn 45 man ojle gewen kajn E. J., derunter 4 Kinder mit a madricha mit der Mit ernstn interes hobn mir o/rgehett zejere ongewejtokte Problemen in der form fun farfliditnde opgebn zejer produfeeje der da/ezszer Landes-regitung. Es iz wirfeiech agro/'se awle, wen menczn gibn awefe ozojfil ־mij un fla/s un lesof niszt kenen der/un alejn genisn. Di daj'czsze regirung — ansztot miteuheifn in der form fun ״widergutmadnmg" — sztelf cu tehnungm mit rizn sinnen un federt opgebn di produfeeje. — Es iz a himlszrajend farbrehn׳, mit wetdm undzere szoliche/ cibur tmisn zidt umbadingt farinteresim. - Der ch. Tenebaura hot cugezogt oncunemcn di gehetlke szrit feedej dem inj'en cu detlejdikn. Ojdt dort hobn di fotsztejer fun RK. ojfgenumen un ojfgecejihnt, in wos zej nojttfen zieh un wi ch. Tenenbaum hot farzichert — wein zej zejer bakosze in di noentstc teg hobn deriejdifet. Agew, iz kedaj cu dermonen dem ״Bo/ged", welcher ij lajdcc gewen a mitglid fun der dozifecr szejner kibuciszer miszpohe, Landsman Szlojme — a ״mencz" (?) wos lebt mit a äajeske un mit it hilf bamijt er zieh cu szfern un untergrab« zejer ekzistenc. Mejle, michuc lamahnc hot er zieh alejn gesztelt, men muz ober gefinen a weg, enledie ״indiioiduums‘' zoln niszt kenen umbasziroft zieh nojkem zajn in zejere gew. opsztamungs brider. Szrit datfn ongenumen wem/ Mit den feibuc ״Afikim" hobn mir farendikt . undzet bazuchn. Der doziker kibuc ligt ganc opgsszitn fun der weit. Wi ojf an indzl lebn zej wi a <jto/se־nusspod!e unter der taj'tung fun funge menczn, toi es zajnen der mazkic Hirsch Mojsze, sadran ha awoda: Potasznik Daioid un A klejne wirtszaft, alc in bestn Ordnung, an eigene szmideraj unter der lajtung fun szmid Färbet Froj'im, forricht alejn ale machsziiim un maszinen un ejnike sziler wein bafeumen a fach, wos iz sztatk nucleh in E. J. Es 'feit zej sztol, wos iz nojtik far zej zelbst cu ptdoucim di nojtwendikste arbels mach- Es wert ojsgefaetikt a herlecher 1 ejn un farwajlungs zal mit simbolisze bildet un lozungen, lojtn muslec fun Sdiesslitz. Di lecte teg hob ich gehat di gelegnhajt cu bazuchn dem jidiszn lagst ln Eszwege, wu ich hob zieh farlnteresirt mit ale ejnclhajtn, ,welche zajnen in farlojf tun der kurcer ekzistenc tun lager geszafn geworn. Der lager zelbst mit zajne szejn-gebojte blokn un brejte asfaltirte gasn, hot mit zieh forgesztelt amöl a fli-plöc, fun ,,Messerszmit-werke“, bacojbert alemen mltn estetiszn ojszen, welcher macht dem ajndruk fun a herlechn park. Der lager cejlt Iber 2000 ajnwojner. 80 % iz organizirt ln kibucim fun farszejdene richtungen, wi: ״Haszomer Hacalr“, ״Dror“, ״Pachach“, ״Bejtax־‘ u. a. A specjele ojfmerkzamkajt cit ojf zieh di fach-szul fun Pachach mit ire optejlungen. In baglejtung fun kibuc-madrich fun Pachach ch’ Cwi hob ich zieh gelozn ln der gebajde fun der szul, wu ich hob bazucht ale optejlungen un bakumen dl geherike informaejes, wegn der tetikajt un.ojch plener ojf der eukunft. In der doziker gebajde, welche lz frijer gewen di montaz-hale fun dem fli-werk, zajnen ajngeordnt geworn warsztatn far tiszler, szloser, toker un szmidn, farzen mit ale moderne ajnrichtungen. Es izojch farhan a specjele bischer Bamberger Frajtik dem 5. august hot men ojf a fajerlechn ojfn baglejt di szul-kinder kajn Kis- ‘ singen ojf zuzner opru. Di kinder in baglejtung fun zejere eitern hobn zieh fanamlt nebn dem lokal fun Jidiszn Komitet un ojf a improwizlrter tribune — ojf a last-ojto — hobn gewunczn di kinder a rujikn un gutn farwajln di opru cajt — der UNRRA direkter Mr.Pearl, cuzogndik cu dlnen mit alem nojtikn far der ticherung fun ongenemen ferien. Der pre- *es h. Wejnife bot farszpxochn ax der komitet wet lenken zejer gance ojfmerkzamkajt far dem wojl fun di kinder un lesof hot der sdmpaUszer h. Proweller — der Patron — farzichert saj di eitern, saj dl kinder, az er wet mit a foterleeher zorg achtung gehn.ojf di kinder un wet *ich hamijen zej sichern di faräinte gut« un ongeneme ru. Er bet ale farinteresirte niszt blajbn fun der wajtn, mitbelfn mit alem meglechn un öfter kumen mit bazuchn. Di kinder hobn farnumen zejere plecer ojf dl last ojtos. Jedn kind iz fartejlt geworn szokolad (fun UNRRA un fun Joint), un unter di klangen fun Hatikwa fatlozn di kinder dem lager baglejt fun dem eolrajehn lager ojlom, mit hilchike ״Szalom“ ojsrufn. . Frajtik ownt hot di lokale cijonistisze organizaeje färbet» cu zieh ojf fl tradicjoneln ״Ojneg Szabes“. Es hot •zieh cuzamengeklibn Di mosgebnde instanen, darfn zieh farintcresirn mir zej un mithelfn ojsbojen a waszrojm, in welchn zej nojtikn zieh zejer. Es iz a frage fun 3 biz 4 tojzrrt RAI. Biz /ect rauzn zieh 58 man waszn in 3 wasz szisien. (Wi ich wer gewor zajnen in der doziker frage szojn epgenumen geworn di nojtike szrit!) An interesanle devszajnung iz dort der fal mit jungn, ZEEW Czerfeasfei, a bocbsr fun 12 jor, welcher hot mit a feutcet cajt curife durdipemacht — ojfn ejgenem far lang — di operaeje fun ״bris mile". A kreftiker fingt, er fict ojs ale arbetn glajch mit zajne eitere chawejrim. Zajn fotei Mejer Czerkaski derfiit di fliditn fun an agronom mit gcojs derfolg. Di, welche hobn eugele/gk a hanf cu der grindüng un ekzistenc fun di kibucim, kenen hobn di fulste. satisfakcjc, ׳ eufeufendife zieh .cu dl frurfitn fun zejer arbet. Deriber ligt ojf di her» Endzweig, Rab. Spiro, Tenenbaum un Krut-der chojw cu baszeflikn zieh mit der lejzung fun di Problemen, wos di lajter fun di kibucim hobn arojsgerukt un gehn dem sztojs, az zej zoh po■: zitiw derlejdikt wem. Ch. G. optejlung, wu 8' wem ojsgearbet klejne wann es, far di kinder fun undzer lager. Biz ject zajnen in der szul baszeftikt 114 sziler, welche lernen zieh zejer flajsik. 8' iz ojeh farhan a teoretiszer kurs far elektrotechniker, gelajtet durchn h' Orensztajn. Lojt di derklerungen fun h’ Wejner, wet di szul'biz 4 wochn lmsztand zajn ojfcunemen 500 sziler. Specjele ojfmerkzamkajt wert gelejgt ojfn boj-wezn un ojsarbetung fun wojn-barokn, welche wem ibertransportirfc wem kajn Erec-Jisroejl. Zej hofn mitcunem ale maszin-ajnrichtungen kajn E. J. wen der kibuc wet ojle zajn. Badankendlk di ch1 ch׳ wajner un Cwi, hob ich falozn di gegnd in an ajndruksfuler sztimung. Es iz wert cu bamerkn, az aza werk wi S' hot geszafn der eszwege’r Pachach, tun produktiwlzacje fun dl masn far undzer eukunftik lebn in E. J. iz wirklech a grojse dergrejehung, un di organizatorn fun der doziker untememung fardinen di geherike onerkenung far zejer mljfuler lajstung. Ich wincz zej derfolg In zejer wajterdiker nuclecher tetikajt. Frajberg Elijezer, Bayreuth. lager-szpigl a hibszer ojlcm, welcher hot zieh gut farwajlt baj a glezl bir un andere ״matamim". Es hobn gereckt mejinjonej dejojme di chawejrim Wagenfisz un Dessau un dan hat zieh der ojlem farwajlt zingenäik hebxejisze un jidisze licken. Der bajanist ph. Goldman hot gelungen gewajlt di farzamlte ojsfirndik ojf zajn Instrument farszejdene muzikalisze popuris un gezang numern mit ejgener baglejtung in farszejdene szprachn. Cum snf hot der ch. Jungsztejn Ina kurcer form ibetgegebn di badajtung fan ״tiszo beow“ analogirndik zi mit der hajntiker cajt un umsztendn. Zejer gelungene Ojneg Szabesn ordnt ajn jedn frajtik cu nachts der kombatantn farband P. CH. CH., welche cejchenen zieh ojs mit zejer fiUarbigkajt un litcrariszn inhalt, specjel nochn onkumen fun fejikn ch' Jakow-Josman adank welchn di arbet hot zieh awehgesztelt ojf a geherikn niwo. Di woch fun ״Tiszo beow" iz baj undz durchgegangen untern a szwern ajndruk fun trojer, s' iz nemiech gesztorbn noch szwere lajdn di lagerajnwojnerin, die junge froj Sara Winer. A grojset ojiam hot zi baglajt cu Ir Ejbiker Ru. Bajm ofenem kejwer hot maspid gewen der raw Chaskl Lipszic Haibersztam, wemens werter es hobn ojf di on-. weznde gemacht a sztarkn rojszem. Chaim Goldzamd Hachszara kibuc ״CHofeje Chaim11 In Altkrojzen In der szejner gebifgiker gegnd fun der ״Frenkiszer Szwejc“ geflnt zieh der hachszara kibuc fun Poalej Agudas Jisroejl. Dos iz a musterhafte hachszara nit nor in wirtszaftlechn famem, was di chawejrim fun kibuc sztejen niszt op fun kibucim fun andere organizaejes, nor ojeh in gajstikri hinzicht, in dem ojsblldn zieh in a kolek-! tiwn briderlechn lebn. Herlech iz di'hersznde tife zorgfelikajt fun di chawejrim, iberhojbt fun menaejl hakibuc un machsan. Ot cum bajszpil iz di teg fun maln wajln, krank geworn a chawerte fun kibuc. Mit foterleeher zorg iz far der chawerte bazorgt geworn a dokter fun a wajtn dort, als chawejrim hot dos kajn ru niszt gegebn. Ich bin ongekumen frajtik famacht, wen di chawejrim hobn zieh gcgiejt oum Szabes. Es warfn zieh in di ojgn farszejdene lozungen wos hengen ojf di went un der Jizkortowl far di umgekumene 8 miljon Jidn unter welchn s’ brent a ״Ner tomid". Der doziker towl dermont dich in dajne flichtn .. legabe dajne umgekumene brider un folk. Es hert zieh dos kol fun ״Lechu neranno 1’ Szem, norijo 1' cur iszejnu..ober baj dir in gedank sztelt zieh for ״lechuwe niwne", wajl der ״Cur Jeszuejnu“ Art undz arojs fun undzer leetn geszichte-plog uh caar cum antgiltlkn nacjonaln kijum. Di szejn-klingendike teuer fun chazn dermuntern, un gisn arajn in di farmaterte gemiter undzere fll geule-hofnung. Du fargest in ganen az du bist ojf der doziker blutiker erd, un es ducht zieh dir az geflnst zieh in a ״gerer sztibl“ ojf dl Nalewkes 19, oder in Modzicer rebn’s klojz in Warsze. Szpeter zecn rieh ale chawejrim ojs cum tradicjoneln Szabes-tisz, baj welchn zej farbrengen in a gemitlech religjezer sztimung, Cumorgns, noch mitog iz fotgekumen a ״sicha‘‘ mitn ontejl fun E. J.-gast ch' Breuer Elijezer, welcher dermont wegn achrajes' fun Ceirej Agudas Jisroel-bawegung fam religjezn ojfboj un bazecung fun land. Es redt ojeh derszrajber fun dlszures, welcher sztrajeht unter di badajtung fun der religjezer alija kajn E. J. Der prezes fun Agudas Jisroejl in Bamberg, r’ Jakow-Jehoszua Wizer, redt wegn bund ewiszn undzer historiszer fargangenhajt mit hajntiker läge. Er dankt ojeh dem ch’ Pinehes Fajnsztat far zajn ibergegebener arbet fam ojfdlj fun kibuc. Zuntik fri, zajnen ale chawejrim baj zejer arbet in feld, fortzeendik di produktiwe arbet fam eukunftikn lebn in E. J. Fiterman. Achtung bialistoker! Dem 16. d. m. falt ojs di 3 jorcajt fun der blutiker likwidaeje fun bialistoker geto. Dem tog wert ajngeordnt » trojer akademje far di gefalette kdojszim, in teater-zal fun lager. Onfang pinktlech 4 noch mitog. Ale bialistoker wem gebet» kumen ojf der akademje cu baern dem ondenk fun di gefalene. Achtung! Di anonslrte forsztelung 200.000 fun Szolem Alejchem ojf dem 8. augnst, muz culib technisze sibes — niszt ophengike fun undz — opgclcjgt wem. Der tog fun der premiere wet gemoldn wem in der prese. Jidisze Dram. Studie lager Bamberg. A bazuch in der fach-szul fun ״Pachach" in Eszwege