Undzer Worṭ · 1946-08-09 · 21 (9.8.1946) · p. Seite 6

ZAJT 6 אונדזער ווארט FRAJTIK, S. AUGUST 1946 מ״ר ד.* פעיל דעפוטי דירעקטאר אוגררא. מעאם .176 אונדזער דירעקמאר מ״ר פערל, קוסם אמס צו ארבעטג ביי זייער שווערע באדינגוננעג. משום כסה ’טעמים... גישם שטענדיק קעג טענ חרב־ פירג, מאם מעב וויל. ער קענ נום די נ:יטנ פונ זיינע כרידער יית. באמים זיך נאכצוקוסעג זיי־ ערע וזזנטשג אינ ראסעג סוב די עקזיססירנדע מענלעכקייסס שמג נאלד א־נ אנפאנג פוג זיינ אנקוטעג האט זיך דערפילם אג אלגעמיינע פאר־ בעסערונג, ער האם נעסאכם נעוויכע באם־וגגענ, זועלכע ד,אבנ געבראכט פאזיטיווע רעזולטאפג. מ״ר פערל האט נישט קייג קליינעם חלק ביים פארזארע די קינדער אויף אפרו, אדפג קורארט קיסינגעג או: זארגם פאר ווייטערע שרים איג דער הינזיכם פוג קוראציע פאר קראנקע, וועלכע וועלג שויג גי גאענטפמע טעג אנגעמענ רעאלע פארפעב. זייער פיל טי אוב ענערניע ניט אפ דער ה־ דירעקטאר, ביים זארגג פאר די קבוצים. שפענדיק גרייט צום אינטערמענירג, איב די גוי־ טיקע פאלנ פיט נוטע רעזולטאטנ. פיר קענעג האפנ, או אדך אייך• ווייפער וועם רעד דירעקטאו פ״ר דוד פערל שסייג אמך דער זואך פוג אונדזערע איגפעועסג. ח, ג־ד. די פרייהייטס קעמפער ־ המשך פון זייט 4 3-6 די ידיעה האם געפאבט א שוועק איינדרוק אויפן געטא, אבער דאם האם נארנישם גירש־ טערט אין דער ווייטערדיקער מעמיקייט פון.זאב. ארנאניזאציע נאד אופנעקערט. עם איו נליין- פארנעקיפען א ווערבירונגם אקציע פאר ד* ארגאניואציע רייען פארשטארקן די טעטיקיים און פארזיכטיקי־ט. ־ די "זאב" ארגאניואציע אין טשענסטאכאוו איו געווען טעט־ק אויף. אלע געביטן• ארנאניזיזרם גרופן און די באוואפנט און אוועקגעשיקט אין די זועלרעד, ארגאניזירט קלענערע און נרעסעדע אקציעם אויסערהאלב דעם נעטא. פראדוצירט אפוניציע צו באוואסענען די .ואב- פיטנלידער און נעליפערט אמוניציע פאר די קעפפער אין די וועלדער, באקעטפט די שעדלעכע עלעמענטן אינעם קליינעם געטא און ווען דאס איו נויטיק נעווען אויך ויי אראפנעשמענקם פון דעם הארי- ואגם. די קוזמענדאנפור פון טשענסטאבאווער "זאב“ איו געשטאנען אויף דער וואך ביו דער לעצטער פינום. ביי דער ליקווידאציע פון קליי- נעם געטא אח דעם 27 יוני 1943 פארנעקומענ א בלוט־קע און העפטיקע שלאכם. די קאטענדאנ־־ פן פון דער טשענסטאבאווער יירישער קאפפם ארגאניזאציע זענען פון זייערע קאמפס פלענער נישט אפנעםרעסן און פיט א העלדישן טוים ויי- נען געפאלן די קאפענדאנמן; פייימעק. שמעון און יאסעק קאנטאר. אווי האם די קאפענדאנטור פון טשענסטא־ כאווער "ואב" ארנאניזאציע נעקעמפט און העל־ דיש געפאלן פאר דער אידיי פון דער ווידער־ שטאנדם באוועגונג. פון שארית החורבן ער איו אונדזער וועג־ווייזער. אונדוער מדריך און דערציער, ער, דער ישוב האם אוגדו נעלערנט נישם אזועקגעבן דאם לעבן אופזיסט. גאר טיט שמאלץ אזן ווירדע סארטיי־' טיקן׳, נישט נאר זיך, נאד דעם כבוד פוגם גאנצן "דישן פאלק ביו צום לעצמן אטעם צוג. דערי־ בער םאר,אנגען פיר אויך פון אים קאנסעק־ וועגטקייט, אויסגערעכנסקייפ און פאראנטווארט־ לעכקיים פאר זייערע־אונדזער מעשים. מיר קע־ נען נישט קיץ מייל אדער גרופע אין ישוב. פיר קענען איין ישוב. א געאייניקפן אין קאסם פאר דערגרייבן אודזערע אוטשפרייטבאדע רעכם אמך ארץ־ישיאל. און יעדער אקט פון באזונדערע גרופן, וועלכער שטייס ניט אין איינקלאננ מיפן גאנצן פלאן פון דער העלדישער ״הגנה” - איו א פארברעכן. "אונחער ווארט“ איך רעכנ נעמלעך. אז מען בארארפם אפגעבג טער ארט פאר ידיעות פוג דער ותלם, באן-ש איך פיל, אז עם קעג אוועקנעסעג פלאץ. זזקלנער איו באשטימט פאר ארפיקלעג פוג בא־ דויטנדן ווערם, איך וואלט נער נ געזעג א רובריק א. נ. "דאם שווארצע בזך אינ זועלכער עם ואל קוטעג צום אויסדריק די שווערע איבערלעבענישג אוב דערצ״לוגנעג פוג די גרויזאמע הימלער 3ייםנ וזעלבע ואלן דינעג פאר א באשולדיקוגג מאם דערפאנם דער גאגצער מעלם. ווי עם האט נע־ ליפג אוב וואם פארא גהינום דאם יידנטום א־ג צענפראל אייראפע האט פיטגעטאכט. איך בינ אויך ביי דער טייטנג אז• די ציי־ מונג דארך האכג א רונריק "שפועסג מים ליינער", וראם איו אג אלגעפיינע דערשיינונג, וואו עם ואל אמך א צוגעננלעך פארשטענדלעבג אויפג צוגעט־ ראנג ווערנ רעט- עעזער אפהאנדלוננעג איבער טאג טעגלעכע געשעענישנ. דאם זייי־געב אייניקע פיג פיינע באפערקוג־ נעג. די ציים אוב דער שטה דערלויבנ פיר נישט זיך אויטפירלעכער גו באפאסג, ווי ווערמפזל געשעצט די ציימונג "אונחער ווארט־י איו ביי טיר, עם וועט געגוג זייג צו דערטאנעג אז איך דערווארט טיט אופגעדולר דאם דערשיינען פון דער נעכסטער אויסגאבע. עס איו א זעלבסטסארשטענדלעכקיים, אז איך ביב זייער שמאלץ, מאם די נרעסע גאל פוג דעם פייאיקג פערסאנאל פוג "אונחער מארם“ זייגעג פיפגלידער פון אונחער לאנער נעזעל־ איך בדג דעם קאפ פאר ויי. פאר ויי- ער שייגעם, לעבהאפטן גייסטיקג ווערק אוג ווינטש, "אונדזער ווארט" פיל רערפאלג אזג ג1ויםנ סזק־ דוד ב. פערל דעפלפ. דירעקטאר לאנעד באסבערג אוגרא טעאם .176 ח ר י ו ת! טעראר אקט, מאם איו דורכנעפירט געווארן דורך דעם "ארנון צבאי לאומי", דער לעצטער אקט פון אמפר״סן א בגין פיט אומשולדיקע מענטשן, צווישן ו" אויך אסך יידן איו ווייט ניט קוין בארעכמיקטער. דאם איו א צוועקלאזער און זינלאזער אקט, וועלכער ניט בלוח מאס ער ברעננט ניט קיין נוצן רעט אל־ געטיינעם נערעכטן קאפך, נאד פארקערט, ניט קיין נערעבטע סעטאדן ברענגען שארן דעד אל־ 'נעמיינער ואך. דעד "תמות נפש־ עם פלשתים" איז נאך ווייס ניט אזיפן ארט. נאך נים אלע מיטלען, וועלכע נעפינען זיך אין אונדזער רשות זיינען שוין נעווארן אזיסגענוצט. צום נאנצן ישוב זיינען געזוענדעט די אוינן טיין טיינונג וועגן DB PEARL nmuff 0>frEc*p* איך באטראכט "אונחער ווארפד פאר אן אמסגעצ״כנטער צייטוגב וועלכע קען מיט דער־ פאלג פאררעכנט מערן פאר איינערפון די בעם־ טע. איר צחאמענשטעל און אויפוואל פון אד- טיקלען און ידיעות האם א הויכע אינטעלעק־ מועלע אזן קולטירעלע גרונדלאגע, עם איו צו באמאונדערן, מאם ביי די עק־ זיממירגדע שוועריקייטן טיט וזעלכע פען טרעפט זיך אן דא אין דיימשלאנד. ואל דערשייבען אזא -אגנענעמע פארן אויג-צייטונג, מאם איו איג־ האלפסרייך און טראגט אונפער דעם לעזער 8 קוואל פון די נייעסטע ידיעות, אעפארמאציעם און אריכטיקע אפשפיגלוגג פון פזלסירנדן טאג־ טעגלעכן לעבן. די ארויםנעבער פון "אינדזער ווארם" צמא־ מען טיט זייער גאגצן געהילפם־פערסאגאל אנגעש־ לאם! אמך די פעכנישע אויםפיר<, מערן שטארק געשעצט און נעאכטעט פאר זייער הערלעכער דיגסם ביים אונטערטראנן דעם לעזער אזא נוטע &ונ .אינטערעסאנטע צייטונב זייעדיק אווי ענפוזיאסטיש געשטימט איבער אונדזער ווארט קעג איך. זיך כלל גישט נעטענ קריסיקירג, דאך נלויב איך. אז פיינע באמערקוג־ געג אדער עצות וזענג וויימערער פארפולקאסזנג פונ דעד צייטונג, וועלג קייג שארג גישט ברענגעני "• "׳"־'™ מער א 1-1 טיט אוננעהויערן אינטערעס אוץ פיט נישט מ״גיקער יראת הכבוד, פאלנן פיר — שארית־ הפליטה - נאך יעדע געשעעגיש אין ארץ־ ישראל. טיר זיינען בח גאר געשפאנט, מען דעי ישוב שטיים אץ קאטם און פיר זיינען גליקלעך און שמאלץ מים זייערע דערג^יכיגגען. אונדזער נער,ער איו אנגעשמרענגט און כאפט אזיף טיט א ה״ליקן ציטער אלץ מאם דערגייט צו אונח פון אונחער לאנר, סיר לעבן פיט אלע טאטענפן פון צער און פרייר טיט אונדזערע העלדישע ברירער אין לאגד פון אונחער צוקונפט. פיר האלמן, אז יערער זייער באמעגונג און פאט איו אויסגערעכנם אויף צו ברעננען נוצן רעם ישוב און דעם "דישן פאלק, מייל פיר האבן מך איבערצ״גט דערץ, יעדער זייער אקציע ווערט פון אוגדו אונטערשמיצט.מייל פיר זייבען זיכער אץ ז״ער גערעכמיקייט און צוועקפעסיקייט און טיר זיינען שטענדיק בערייט אויף מיעד רוך צו מארפן זיך אץ קאמך פאר דעד הייליקער איד" פון ודדער־או־פלעכן ראם יירישע פאלק. אונדזער' יוגנט דרינגט אלץ טער דורך אלע, ניט נעקוקט אמך די סכנות נפשות־דיקע שמערונגען. דער ישוב טיט זיינע מעשים, האט באוויזן, אז פען מוז צו אים האבן רעם פולסטן צוטרוי, .ער וועט קיינמאל אונחער קאמף, נישם נאד נישט אמפנעבן.נאד להיפוך: מים דער נרעסטער ענערגיע און מסירת נפש - גישט שוינענריק זייער בלום און לעגן - דערפירן דעש קאסף ביו. צום אנטנילטיקן נצחון. דאס האבן אונדז באוויזן די חיילים פון דער יידישער בריגאדע, בעת דעד מלחמה, דאם באווייזן ויי נאך דעד מלחמה, נעפענדיק אמך זיך די פיסיע פון רא־ טעווען דאם ביסל איבערגעבליבענע יידן פון רעם טשונה־דיקן בלוט־באד און דמם באוו״ון ויי אמך ווייטער - אפזאגנדיק זיך פון צו גיין א ה״ם צו זייערע פאמיליעס, עלטערן, פרויען און קיגרער, ומיל ויי פילן די אחריות, רעם נעבאם פון דעד שעה, ויי פילן, אז דוקא יעצם זייגען ויי נויטיק, מייל עם רופט זי' די שטים פון פאלק - פארצו־ זעצן דע□ קאטם פארידער דערל״זונג פון ישראל. פיר האבן זיך צוגעהערם צו זייער שטום, צו דער פאקמישער שמים פון "קול ישראל", פיר האבן נאכנעפאלנט אלע זייערע פארטעסטזננען און אין וואגיקע, דעצידירנדע פאסענטן האם זיך געוואלט שפיין פיט ויי צוזאמען און מיטמאכן רעם נישט גלייכן קאפף פון אן אונטערדריקט פאלק, - וועלכעם זוכט זיין תיקון אין זיין איי- נענער חיים - פיט דעם כלוטרשט "דעפאקרא־ מישן" עמלק, פיט דעם'תנך פאלק, מעלכעם האם אננעמארפן - דוקא דעם געפלאגפן "דישן *פאלק - א שמערע מלחמה פאר זיין קיום. פיר האבן אלץ אקצעפמירט, פיט אלעס מסכי־ם נעווען און אונטערשטיצט, נישט זו״ל פיר האבן זיי באטראכם פאר געפלעכע פעגטשן, צו־ ליב דעד ה״ליקייט פון קאמפסציל. נאר מייל פיר האבן פעסמגעשמעלט די ריכטיקייט און די < נערעכטיק״ט פון זייערע מעשים, ביון לעצמן Dos jidisze lebn in Selb Selb 12 a sztetl wos ligt hart baj der Czechoslowakiszer grenec.' In sztetl lebn 70 Jidn, cwlszn zej a mejdele fun 3 j., welche iz gewen ojsbahaltn baj kristn ln Pojln. Lectns zajnen forgekumen waln cu a komltet, ln welchn 5’ zajnen gewejlt gewom £01־ gende perzonen: Prezes: Hauer Mosze. Wice-prezes: Rosencwajg Szmuel. Mitglieder: Cukerman He- Web, Rapaport Liebs, un Zilberman Jicchab. Rewlzjons komisje: Wajsfelner Gustaw un Kaminski Roman. Chawejrim getlcht: Rafalowicz Mosze, Zilberman Henleb,־ Rolnlcbl un Lebowlez Mosze. Kultur komisje': Rozencwajg, Kaminski, un froj Relalowicz. Der lokal lunm bomltet geflnt zieh in a wile fun a ״nael-gadol:‘, szejn ajngeordnt, ojsgepuct mit bloj-wajse fener un mit bilder fun di gedole-amejnu. Dl kultur arbet unterllgt der cijon. org., welche walzt arojs zejer a sztarke tetikajt. Es zajnen gegrindet gewom kursn far hebreis2e un englisze szprachn 'wl ojeh a szofer kurs. Di kursn wem bazucht mit grojs derfolg. Ojeh a leze-zal sztejt cu larflgung lar der bafelkerung, wu es geflnen zieh jidisze un hebreisze bicher un cajtungen. In farwajlungs-zal kumt for jede woch an ״oneg szabat". Der sport-klub ״Kadima“, welcher 12 baj undz tetib, anthalt larszidene opewejgungen, •wl:• fus-bal, nec-bal, ping-pong, tenis, szwlm-skcje un lajcht-atletib. Es kumen for farmestungen mit ale szchejnesdibe manszaftn.' Der komitet hot ojeh ejne lun di wicht^ste ojfgabn durchcuflm bajm ibememen di transportn mit plejtim, welche kumen fun Czechoslowakaj un Pojln hungerik un ojgematert. Sz. R-G. (P. S. Der komitet meg zieh ojeh abisl mer farinteresim mit di ajngeszparte Jidn, wenigstns larsztendlkn zejere nonte blchdej cu kenen interwenim far zej un a meglechkajt ojf dem iz do... Rot N.) Trojer akademie cum 3 lortog tun llkwidacje fun geto In Zagleble Montik dem 29 Juli 12 in Bayreuth’er gemajnde hojz forgekumen a trojer akademie cum 3 Jortog fun llkwidacje fun Zaglebier getc\, un szojderlecher dermordung fun undzere brider durch di dajezisze merder. Di gance Jidisze bafelkerung fun Bayreuth hot zieh cenojfgezamlt ln ernster sztlmung cu baem dl kdojszim. Der zal iz gewen specjel dekorirt un ibern simboliszn kejwer hot zieh gefunen der ״Izkor“ ojfszrift fun di umgekumene 6 miljon Jidn. H’ Wekslberg ladt ajn ln prezldjum forsztejer fun Jid. Komitet, UNRRA sport-klub ״Hapoel“ un forsztejer fun der jidiszer prese. Noch der gemachter hazkore, wern gehaltn gelegnhajts-redes durch h' h’ Wekslberg, Fejge, un Enzl. Es 12 dan opgehaltn gewom a koncert-tejl, welcher 12 gesztanen ojf a geherik hojehn niwa. C. a. hot undz di Jüngste Krisle Fejge mehane gewen mit recitim a gelegnhajts-ferz, un h’Zemel hot ojsgeflrt ejnike munern fun Mozart un Kol- Nidrej. Di iberike axtistlsze tejl, hobn ojsgehrt di amatorn fun ״Dror“ krajz, welche hobn in fll recitacje un gezang numern arojsgewizn musterhaftn talant, wemdik balojnt durch di cuszojer mit hilchike aplodismentn. Di fajerlechkajt iz dergenct geworn mit a rede fun E. J.-szolijach ch־ Berdiczewski. Gustaw Grosz, Bayreuth.