Undzer Worṭ · 1946-08-09 · 21 (9.8.1946) · p. Seite 5

FRAJTIK, 9. AUGUST 1946 אונדזער ווארט דעם 9־טן יוג־ אי1 א קאפוילישער יום־טוב. וואם די פדלישע פדערים פארם" האט נעכאכם פאר איר יוש־־טוב און פאראדירם דעם מאס &גווי זוי די פדערים פארם־י האם דך געשפאלטן איצט פאקמיש איך זידיי מייל;. האט מיקאלאיטשיק ארדשגעלאום א רוף צ? וייגע נאנפאלנער, זיי ואלן דעם זוגטיק נישט פאראדירן-האבן זיך גלייך ארויפגעלאזם די באנדעם צו טעראריזיק די פויערים אין די דערפעד, זיי ואלן זיך ניט דערוזעק ארויסצוקוםען אויף די ווענן. אט די באגדעם איו שווער אדשצוראטן, מהמה או מען ראמט אויש איין נעסט זייערם. יאווען דך נייע סעגטשן, אריינגעשיקט פון אוים־ לאגד. אפילו צווישן די פוילישע רעפאטריאנטן, וואש קערן זיך היינם אום פון סאוויעטן־פאר־ נאנד. געפינען דך אווינע פארשטעלכע דיווערכאנטן איו אט די באגד־טן וי־נען די לעבמע חד¬ שים געזוארן סער אקמיוו ווי פריער. עם קען זיין דערפאר, זואס אז דער וועטער איו לינדער, און בפרט אין זוטער. איז ז־י לייכטער אגצופירן זייער איבעם-ויי קענען זיך בעסער באהאלטן או; באוועגן. און עם קען ויין דערפאר. וואס די ציים נייטבום רעפערענחם. און דער פאליטישער קאמף ווערט פארשטארקט. קוטם דער דחק פון דרויסן איויף די באנדיטן, ויי ואלן וועד; סעד "אקםיוו". וואט די סיבה זאל ניט זיין, דער חודש מאי איו נעווען א חודש פון פארבר־ימערטן און פאר־ נרעסערמן טעראר. די מענטשן. וואם זלגען פארן הודש דערמארדעט געווארן, גחיכן אין דאל איבער הוגדערט. «וישן ויי נאמירלעך. א צאל יידן. עם טערקם ויך א טענדענץ צו טאחץ שאוויעטישע מענטש ן טיטן געראנק צו שאפן אדער א פאליטישן קריוים «וישן זוארסע און מאסקווע, אדער פראוואצירן די רויבע ארם־י ויך אריינגוסישן אין פוילגים קאטף טיט די באני דימן. און וועט באווייזך דער וועלט. אז "פוילן ווערם יאהערשם פון רוסן." בעת איך .בין געווען איו געווען א פאל פון א יוגגך שאוויעטישן טאיאר. וואט איו נעפאדן את־ים טיט דץ פדוי און קליין ק נד, זיינען אנגעפאלן די באנד־טן און אלע דריי ברוטאל דערםארדעט. פארן יעלבן חודש מאי האט די פזילישע דעגירוגג געכאפט און אוטנענראים עטזעכע טויזנם אט ד' באנדיטן־אבער קיין סוף פון די באנדיטן ועט זיך נים, און דאם שאפס א נעפיל פון אוטויכערקייט אין לאגד. איך האב מורא, אז דער באגדיטיזם וועט אנהאלמן, אין א נרעשערער־ אדער קלענערער פארם, כל ומך דער «־להנעים שפיל אין דער זועלט־ פאליטיק וועט אנתאלטן. דער העבט« שפעקט פון קאגס כל זמן עגגלאנד האלט אויף די אנדערש ארטיי-צי יא באוואפנט צי ניט, צי אפילו יא דעטאביליזירט צי ניט, כל זם; די אנ־ דערש שאלדאטן, וזאס אפילו ד־ עגגלישע פרע־ סע שרייבט, אז א נרוישע צאל פון ויי האבן נע־ דינם ביי היטלערן קענן אונרז, ווערן.געהאלטן צוזאטען אין איין קאלעקטיוו, און כל זמן נענע־ ראל אנדערם פארם ארוס פראנק או; פריי טיט ריזיקע קאפיטאלן ארוט דך, וועלן זיין גענוג די־ ווערסאנטן אויפצותאלטן א טעראר אין פו־לן. טען דארף אבער ניט טיינען, אז אין דעם דאזיגן מעראר ליגם א געפאר פארן עצם רע־ ושים אין פוילן־אדער אז עש איו בכלל דא א מענלעכקייט, או עש ואל אויפקוטען א נייער רעזש־ם אין פו־לן. פוילן איו אווי נאענט צוש שאוויעטן־פארד באנד. און דורך פוילן נייען די קאטוניקאציעס «וישן סאוויעם־פארבאנד און דייטעלאנד, אווי או אפילו לויטן אינטערנאליאנאל; אפטאך תאט דער סאודעםן־פארבאנד א רעכט זיך אריינמ־ מישן א_ין פוילן, ניט צו דערלאזן א געפאר צו אירע ״קאטוגיקאציע ליניעס" — פוגקט ווי מיד האלט; אן פיליטער אין געוויסע ס־ילן פון אייראפע כדי צו וינער! קאטוניקאציע־ליניעם פאר אוגדזער אקופאציע ארטיי אין אנדערע טיילן פון אייראפע. נאך א דעטאל, א גענאטיווער, זע איך איצט אין פוילן סער ווי פריער, און דאם איז, וואט א ה־פשער טייל פון אפאראט פון דער נייער פוילן לעט נאך אלץ אין ח הענט פון עלעטענטן פץ אלטן פוילן־נאר ויענן דעם זועט פיר אוישקומען צו ריידן ביים כאטראכטן די לאנע פון די יידך היינט *'י שוילן. פון דער יידיש ט ר פר עם ע ענדישן ים און דעם פערסישן אויסגוס, טיטן אויסנאם פון דער נישם גרוישער "י י ר י ש ע ר ט ע ר י מ א ר י ע. ווייטער ברייננט ליסאווסקי א ציטאט פון דער ,פאלעשט״ן פאסט", אין ויעל־ נער עם שרייבט זיך "אין דער דאזיקער פעדע־ ראטיווער מלוכה ני־ט אדיין א חוץ שירע. או־ך א טי־ל ארץ־־עראל, דאן ווען די צוו יי ט ע טייל פון ארץ־ישראל זאל געגעבן ווערן צו די י •דך. זעלבסטפארשמעגד־ לעך, אז דערפון קען טען נישט דרינגען. אז ד־ סאוויעטן זי־נען משכים צום טיילונבם־פלאן פון א״י «וישן אראבער און •ירן, נאכרער שמעלן ז־ך רי סאוויעט; קעגן דער-שאפונג פון מא גרד־ סע טירע׳,. וואס ואל אר־־ננעסען אין דך או־ך א טייל א׳יי. בלוין דער פאקט אל ין, אז אין דער "איווועסיא" רערם דך וועגן "•ירישע מערי־ מאריע־ אין א״י. און וועגן אוועקנעבן א-טייל א״י. צו די יידן. נישט אנעטענריק דערבי• קיין נענאט־ווע שטעלוננ, איו זוייזט אויש נישם קיין צופאל, און דאס כאשטעמיקט וווייניקפטנם דעם געדאנק אז די סאוויעטן האבן נאד נישט קעגך אונדזערע פאדערוננען. עם קוטט צום אויסררוק די נייע סאוויעמי־ שע אויפאשונג כנגע דער עגוישטענץ־בארעכפי־ קדבג פון די סלזכות אין נאענטן מזרה. אין "נא־ ווא־ע וורעטיא" (.05.4 שרייבט ק. שעריאשין ווענן אפמאך ענגלאנד - עבר הירדן: ווי אן אראבישע פירשטנטום נעהערט עבר־ה־רדן צו ר קינסטלעך געשאפעגע טערימאריעם, אנטשטא־ נענג אין נאענטן מזרת אלם רעזולמאט פון פארשיירענע איספעריאליסטישע קאמב־נא«עם" - פרעגט זיך א פראגע: זועלכע זיינען די קינסט־ לעכע שאפינגען? זייגען עם נישט די נייע ארא־ כישע פלוכות וואם זיינען אנטשטאנע! אין לעי צייט פון נאך דער ערשסער ויעלם טלחמה? און צו דארפן מיד גישט זעען אץ דער דאזיקער אויפפאסענ קודם כל א נייע ריכטונג אין רעד סאוויעטישער פאל־מיק׳ו שיאונמערליגט נישט ק־ין מוייפל, אז די א״י פראגע קעןווערן אן אביעקם פון שמרייטן «דשן ד• נחיכמאכטן. אווי ווי גריכנלאגר, איראן א״אג, אבער וועלכע עם ואלן נישט ויין, די אויסרעב־ נונגען פון די גחיסטאכטן, א פאקט איז, אז אונדוער גורל איו נישט אפהענניק אין גומן א רע ר שלעכמן ווילן פון איין מלוכה. אין דער א״י פראנע זייגען פאראינטערעסירט א סך נחי־ סע און שטארקע פאקבארן. און עש איו שמארק «וייפלהאפט אויב די אלע פאקפארן וועלן קו¬ טע; צו א הסכם רוקא קענן אונדזערע אינטע־ "יא און "ניין אין- חסלאנדם שטעלונג צו א אייפב שכל, אז די פאזיטיווע שטעלונג פוג די יירג צום בארכם פוג רער אוישפארשונגש־קאטים־ע, אגטשפרעכט נישט דעם כילד, פו ג אג אלנעטיי־ געש אויפשטאנד קיזנג דעי בד־טישער סאנדאטנ־ מאכם איג נאנצג גאענטנ פורח, די דאזיקע הש¬ ערה באשטלם־קט זיך אויך דערגדט, וואש די שא־ וו־עטישע צייטוגנעב ד׳אבנ. זייגער צייט, פארע־ פנטלעכט ידיעות, 11עננ דער טעראר־שט־שער טע־ טיק־יט, וואם איו געווענדעט קעגנ די בר־ט־שע צילג א*נ א״י, וועלכע' זיינענ ווי באווושט אר־ נאגןדרט געווארג דורך יידן. רוסלאנד שמעלט דך אנטקעננ טיט דער ניאנצער שטארק״ט אוג אויף א פחנציפיעלג אופנ דער ל־יזונג פונ דער א״י פראגע (אזוי ווי זי איו קענג דער לייזונג פוג אנדערע אינמערנאניאנאלע פראבלעטעג) אנ דער באטייליקונג פינ ראטנפארבאנד. דער ראטג־ פארבאנד א ז קעננ יערער לייזונג, זואס דער־ לאוט עננליש טילימער, אדער ענגלישע באזעם א־נ גישם ווייטער שכנות פוג זיינע גרענעצס אוב דערפאר, וואם ר אראבער פאדערג איצט איג דער, ארער אג אנרערער פארם, זעלבסט־ שטענחק״ט אוג ראם ארו־סציענ ראם בריטישע טיליטער פיג זייערע לענרער, שעכקט די סאודע־ טיעע פרעסע אווי פיל אדפטערקזאסקייט די אראבישע פראטעשטן. "ארץ־ישראל האט א גחיסע כטיאבענישע באדייפונג פאר גרוים־בחטאנ״ע. שפעציעל איצט אין דער צייט פון די אונטעהאנדלונגען פיט עגיפטן, און דינם אלם וויכטיקספע בריטישע באוע אין נאענמן טורח״. - שרייבם "איזוועם־ טיאי׳, און דאס ווייזט אויש איו דער אויסגאגנים פונקט פונים שאוויעטישן צוגאנג צו רעם א״י פראבלעם און גישם די י־דישע ארער אראב־שע פראגע. אבער דערפץ איי נ־שם נעררוננען, אז דער ראמנפאריאנד יועם זיץ קענן א נאציאנא־ לער היים, אדער אפילו קענן יידישער זעלכסם־ שטענדיק־יש אין איי, אויב ראש ויעט נאר נישט ויין אין סתירה צו רער שאוויעפישער פאליטיק. שיאיו ז־יער אינכערעשאנם, אז אין ויין ארטיקל אין רער "א־ווועשטיא" ווענן "רער לאנע אין נאענשן מזרח" רעדט פ. לישאווסקי ווענן "י י ד י ש ע ר טע־ ר י ט א ר י ע", "רער לאנדאגער אפטאך («דש; עט־ר אנדולא און רער עננלישער רעגירוגג). איו בלוין רער ערשטער שטאפל אין וער פארווירק־ לעמנג פון א ברייטל פלאן צו שאפן אונטערן עננל־שן פ־אטעקטאראט, א'נרויסע אראכישע פעדעראטיווע מליבה, וואט ואל זיך אדששפריישן אויף רער גאנצער מערימאריע צוו־שן דעסמיטל־ וואם אמאל ערגער אין פוילך ויאש זוערט אננעפירט פון רער געוועזענער לאג־ דאנער רעגירוגג; און די "כאכינם", א באנדע ארגאנידרט פו; א טרויעריק גארימטן קו־רנעל דאמבראוושקי. וואס האט נערינט די נאצים בעת רער אקיפאציע פון פי־לן. און הי־גט דינט ער אונדו-אוגחער אקופאציע־ארם" אין ד־יטשלאגד. וואו ער איו רער הויפט פין פוילישן פאטראל. פאחואם מיר האלמן אים איו פונקט אזא סקאנ־ דאל. ווי פאחואט עם איו מעגלעך פאר איש אנצופיר; אין אונחער ואגע אין ד־יסשלאנר א שפקציעלע שולע פאר "דיווערםאנטן”־טעראר־םטן, וואם ווערן אויסגעלערגם וואט צו טאן און בא־ זארנט טיט אלעס נוימיגן, ווערן ויי אריינגע־ שטוגלט אין פדלן. אט די באנדעם מערן באזארגט אין אויש־ לאני טיט אלערליי געווערן-טען געפינט ביי ויי, בעתי טען כאפט די, ,פון אן אדטאטאטישן רע־ וואלווער ביו אן ארט־לעריע־ביקם, אלץ געטאבט אין ענגלאנר, און געלט פאימזזנן ויי קאלאשא־ לע סופעם 1 ויי ניבן אוים מאנאטלעך טיליאנען דאלאר אין פוילן-טאקע אץ ראלארן, וראם ווערן פון די ארייננעשטונלט. עם זייגען דא א ריי אינרירעקטע באווייזן, אז «דשן די דאדקע באגרעש או; דער לעגא־ לער אפאז־ציע אץ פדלן פון טיקאלאיטשיק א־ז דא אן אומפארמעלער בוגד. איך וואלט דא נע־ קענט פיל אננעבן, אבער אווי ווי עש איו ניט נוגע « אונדוער ענין, וועל איך בלויי נעבן דעם לעצם!פאקט. זיילען אלנעמיינע עקאנאטישע לאנע אץ בעסער געווארן פאר די זעקם הרשים, וואס איך בי! דארם ניט נעווען, איו די אלגעט־ינע פאליטישע לאגע אין דעסאלען ערנער געווארן - און פארקוקט ניט דעם או־סדרזק: רע־ וואס מיין איך מים רעם « ואגן? עם דינען פארא; «ויי עלעסעגטן א־ן׳דער פוילישער פאליטישער שיטזאציע: די אויסעדלע־ כע און די אינערלעבע. לאמיר נעטען די אינער־ לעבע לאגע בוערשש. עם הערשט א באנדיטיזם אץ פוילן. באג־ רעם באפאלן און מארד!. וואלט עם נעווען נאר דורכאדם באנדעם באנדיטן, ווי א טין רעזול־ טאט נאכן קרינ-וואם אפילו אין עננלאנד האבן ויך נענוסן באודיין אמעריקאנער׳האלד־אפס- וואלט דך די רענירונג טיט רעש לייבם נעקענט שפראווען. ־י באניעס, אץ אוישנעמישט מיש די באג־ באנדעם טערארישטן, וואם ווערן נעלם, געווער און פירערשאפט אץ אדסלאנר. אץ דער אשתין איו עש א טין אינטעחיענציע אין פדל[, אין א קלענערער פארם און פיט א ב־םל אן אנרער פנים ווי די אינמעחוענציע אין חסלאנד נאך דער אקטא־ בער־רעוואלוציע. אין תוך זיינען דא דרייערליי באנדעש: די "עג עם :עט־ וואש באששייש פון אפפאל פין פאר דער שלחם־ידיגער רעאקציע; די ״וו. 0”, באמש די עטעלונג פונט ראטנפארבאנד « דער א־י פראגע גופא איו נאך ביו ודינם נישם קלאר, דאך ווערט קלארער, אז ד• סאוויעטן גיבן « דער, א״י פראנע :׳•שט קיין קלענערע אע־ מערגאציאנאלע וויביקיים, זו■ אנדערע שטר"ט־ פאנן «ויש; ד׳ גרדם־טאבטן, ווי ליביע, גריכג־ לאבד און אנרערע. די סאוויעטן איו נישט אויף דער האנט, וואם נחים־ברימאגיע פרווום לי־ז; די פראגן פין נאענט; סורח, אליין, נישט אייג־ -לאדנדיק דערצו דעם ראטנפארבאגר. די דאדקע פערביטערונג האט געפיגעז איר שטארקן אויש־ דחק אי! צוואמעגהאנג, טיט רער אנולירונג פון מאנדאט איבער ענר־הירדן און טיטן שלישן טיט אים א נ״עם אפמאך. נאכן פארעפנטלעבן רעש באריבט פו! דער עגגליש־אטעריקאנישער קאם־־ עיע, האם דך די סאוויעט־שע פרעסע באסים צו באודיו;, או די גאנצע אראבישע וועלט, איו קעגן ר־ פארשלאגן פון ר<ר אויפארשונגם ־ קאטישיע. אונטער שר״ענדע קעפלעך (וואם ז־ינען א ועל־ כנה״ט, אץ דער סאוויעטישער פרעסע. פאר אדסלעג־ישע נייעם) האבן די .,פראזזדא” אזן "איזוועסשיא" טאנ־טענלעך פארעפענטלעכט ידיעות וועג; דער שטעלונג פו; די אראבער אין א"׳. אווי איו די סאוויעמישע פרעסע געווען פול פיט •ריעות ויענן דער שארפער קעגנערשאפם אי, ד• איבעחקע אראבישע לענדער קענן די פראפאזיציעש פון דער קאסיסיע:ויענן פראטעסט שבחיקי אין שיריע, עגיפטן, איראק, ווענן דעם «יאמענקום פון דער אראבישער־ליגע, וועלכע זועם באהאנדלען דעם כאריכט פו; דער אויש־ פארשוגנס־קאםישיע או״א. ראש איו דאש בילד, וואם ד־ סאוויעטן זעען איצט אין אראב־שן מורת, א יילד, וואם אנט־ שפרעכט די אדסרעכנעגען אץ צילן פון רער א־צט־קער שאוויעמישער פאליט־ק. טידארף «־ געבן. אי ר׳ סאוו־עטישע פרעשע האט איכער־ הדפם נישט דערכאנט, וועגן רער שטעלוע פו; די יידן צום באר־כט. בלוי! איין מאל האם די "איזוועסמיא" דערמאגט ד• יידן «ואשען מים די אראבער, בלוין בד• « באווייזן, או ביירע, שיי די יידן, ביי ד• אראכער שמרייכן אונטער, שרייבט ,איזוועשםיא׳,, אז די או־ספארשונגם קאט־סיע, האט נישט קיץ שום נעועצלעבע ארער מארא־ לישע רעכט צו פארנעטען דך, שיט דער א״י וועלכע מסקנות קע; מען פינדאנע! ארוים־ ציען? קידם בל דארף מען פארצ״בנען, אז ראש איו די שטענדיקע מאקט־ק. פץ דער שאודעטי־ שער אויסלעגדישער פאלימיק! דערטוטיקן ־יעדע אנטי איספעריאלישטישע שטעלונג און ספעציעל אין נאענטן אין מיטע־ן מורת. די סאוויעטן וואם .קוק; מיט אוטצופרידנה״ב אדף די פלענער אויש־ *ושטעלן א נחיסע אראבישע שלובה, וואש ואל ארומגעסען עבר־הירדן, איראק, שיריע, און לב־׳ נון, אונמער; ענגליש! פראטעקהוזראט. באגרישן זעלבסמפארשטענדלעך יעד; אנט־־יריטיש, ארוים־ מחט אי; ד־ דאזיקע לעגדער. עש איו נישם ק״ן «פאל, וראש ד־ סאודעטן ליעי נישב קיץ אבט אויף די ווענרוננען פון די אראבישע רעאקציאנערע פירער «ש ראטגפאר־ באנה די סאוויעשישע פ-עשע האט אפילו נ־שט געפוגען פאר נוימיק טיט איין ווארט צו דערמא־ נען וועגן די דאדקע פרא־סאודעמישע דעקלא־ ראציעס פון די אראבער, די שאוויעטן, האב; נישט גאר, נישט געינטפערט אדף דער ווענדונג פון די אראבישע מנהיגים גאר... האבן אפילו דערלדבט דעם אפפאר פו! 1800 יירישע טעם־לים פון רער שאוו־עטישער באועצונגס־ואגע (.יומעניען. נישט אינעדשעצנדיק די באדייבונג פון דאויקן פאקט, טוו טען אבער פעסששטעלן, אז רער וזז־ זיקער שחט האט א גחישע באדייטונג או: וויי־ ניקשטנם ווייוט וי די נ־שט קעגנערישע שטעלונג רעש. ק-־מע! פוג ד• שאודעטנ צו א-ינדו, נאוארנט פאחואש האט ח סאוויעטישע פ^עשע, שווייגנדיק חרפנעלאזש די שטעלוננ פונ די •ידנ «ש באריכט פוג דיר קאמיס־ע, איג רער זעלבער צ״ט. וועב וי האט זיך ברייט צעער־בנ וועג רער אראנישער רעאקציע? בלתי יספק, קענ מענ אע רעם נ־שט חג קייג פימג, אז עם האט א בער־ געוווענ אג אנטי צ־ונישטישע שטעלונג א*נ רער שאוויעטישער אויסערג־פאליטיק. גיכער לייגט דך (״רער פאניח ב 3 גאלדגערכ