Undzer Worṭ · 1946-08-02 · 20 (2.8.1946) · p. Seite 7

FRAJTIK, 2. AUGUST 1946 אונחער ווארט ZAJT 7 ia&otinsUL - cu zap» 6-in feccaft In di teg ״bejn hamcorim", fun 17 tog :n tair.u.: biz 9 tcg in aw, farcejAnr di jidisze gesziAtc ntercre farlustn fun nacjonaln Aarakter, welAe der gojrl hot azoj wi bekiwn basztimt dawkc ojf di dozike teg. Dos iz niszt nor in undzer alter gesriAte, nor ojA ict kumt es for, wi mit wunderlcAer cufelikajt. NoA die jorcajtn fun dr. Hercl uh Chailin NaAman Bialik, falt ojs in tamuz der jorcajt fun Zeejw Zabotynski. Erezt di eukunftike dojres, wein kenen objektiw opszacn di grojskejt fun dozikn wunderleAn kemfer far der nacjonaler ojflebung fun zajn Folk, wajl in zajn dor reibst iz er gewen sztark untergeszect culib politiszc mcjnungs-farszidnhajtn. Mit zajn brojzendn drang cum kamf far nacjonaler dcrlejzung, cu der wider- ^gebürt fun di jidisze kemferisze tradiejes fam folks-kowed un frajhajt, hot er gesztrebt cu szafn a nacjonal bawustzinikn dor, wos 201 fortzecn di tradiejes fun di heldisze kemfer far der jidiszer zelbstsztendikaje, wclAe hobn gekemft mit di Rojmer ojf di mojem fun Jeruszolajim. Zajn lebn iz gewen ejn lange kcjt fun kamf far der farwirklcAung fun zajne idejen, wajl ojf szrit un trit hot men im gelejgt awnej negef, niszt nor fun ojsn, nor ojA in der jidiszer madinc hot men im farszrign. A mencz, wclAcr hot bazict ales. wos nojtik iz a manhig fun a folk, — iz doA bajm lebn niszt derszact gewom, un zajne idejen zajncn batradu gewom far modne ojsterlisze un zajn cAter patriotizm iz fun a saA dcrklcrt gewom far a szowinizm. "Derfar hot men gekukt mit fardaait ojf di radikale mitlen, welAe er hot rekomendirt. Er iz gewen der, wos hot gehejsn hejln dem krankn jidiszn kerper durA a radikaler, geferlcAcr operaeje un niszt durA ojfhaltn dos lebn mit farszidene imfungen. Troc der umdankbarer baeijung cu im micad a saA politisze kegner, hot er ober niszt opgetrem fun zajne principn, wajl a Aue dem buntarn gajst hot er bazict dem wajtn kuk in der eukunft un mit zajn ojsergewenleAn oratoriszn talant hot er gewekt dos folk funm letarg, filndik di szrit fun onkumendn szturm. Wen er hot Engliszer komentator wegn Erec-Jisroejl- Problem. London. In cuzamenhang mit der late in E. J. szrajbt di ״Tribüne“ folgndes: Aic zet ojs wi far an ojfrajs. Wen London wet zieh niszt neraen energisz di incjatiw cu lezn di E. J.-frage, wet forkumen an algemajner ojsbruch fun masn hunger-sztrajkn, demonstraejes, un gewalttatn. Az di Jidn zajnen niszt batojbt gewom fun der lecter mlliteriszer akcje Iz klar az farkert, di akcje hot arojsgerufn a sztlmung, wos dennont di sztimung fun di englender in jor 1940. Ed jidn zajnen ful mit festn mut. ZeJ machn zieh niszt kajn iluzjes un di junge menczn hobn niszt kajn mojre fam tojt. Di flmdike perzenlechkajten fun der ״Hagan?“ zajnen kimat als fraj, un di organizaeje iz faktlsz niszt barirt. Di firer fun der ..Hagana•■ derklem, az zejer niszt-aktiwkejt derklert zieh dermit, wos zej hobn bakumen informaejes, az di mUiter-lajt grejtn zieh wider machn an akcje. geredt, hot men orojsgefilt, wi di gance jidisze tragedje lastet ojf zajne plejces un wi a mamc wil ratewen ir ejgn kind fun di lapes fun a bejzer Aaje, wos warft ziA ojf im, azoj hot er mit hejser temperamentfuler libe gewolt ratewen zajne brider Jidn fun di blutike negl fun der onkumender katastrofe. Dos iz ge^en zajn plan fun a fuler un szneler likwidaeje fun goles. Hajnt s jor noch zajn tojt em mir dem ondenk fun der grojser, zeltencr jidiszer perzcnlcAkajt, welAe hot ziA gencleA gesztelt in reszus furv undzer nacjonaln renesans. R—n. Es szpilt kajn role nlt, ojb dos iz emes oder niszt — di Jidn glojbn in dem. Wi es derklem dl jidisze flrer iz es niszt cu bawundera, wen men nemt niszt in acht di biz jectike farwaltung fun Palestine. In dl jidisze krajzn wert batracht di frage fun ciwller nit-gehorchzamkejt. Di farwaltung fun land halt ober wajter ir politik fun nodl-sztochn kegn der jidlszer bafelkerung, der ojsgang farbot herszt in ganen land, di arestirte wem noch gehaltn. Mit a kurcer cajt curik hot dos millter gericht farmiszpet di alte jidisze kabaret-zngerin Sofie Toker far an antl britiszer satire, ojf cwelf chadoszim tflse. Es iz klor, az der szolem in E. J. wet niszt bilik gekojft wem. Es muz wos szneler ongenumen wem mitlen dl frage cu lezn. Di cajt wos s’ 12 geblibn ken gicher gerechnt wem ln szoen, ejder in teg. Es iz nojtik an akcje fun der reginmg un niszt fun di militer-lajt. fun di alte kolonial-baamte. Di altematiwe 12 a grojse tragedje. (״Undzer Weg“ 421 ewiszn andern gefodert dos bazajtikn fun land di jidisze plcjtim, wi ojeh dos hagrenen di recht fun di Szwedisze Jidn. Jidn in Ungarn. Als baszuldikte in mitbatejlikn zieh in di lecte anti-jdisze pagroraen in Ungarn, zajnen arestirt gewom fll hojciie policejkaamtc, welche hobn zieh arojsgewixn als tetike xnitglider fun der ungariszer naci- 70-joriker jnbileum fun Lejb Jofe. Jeruszolaim. Do iz gefajert gewom der 70jOTiker geburts-Jog fun dichter Lejb Jote. Di fajerung hot ajngeordnt di Jid. Agenc un der Keren-Hajesod. Lejb Jofe's lebn iz a lange kejt fun ge2ang un arbet far der bafrajung fun folk. ACHTUNG!!! DonersrilP, dem 8. ojgust, wert ojlgeflrr in Bomberger Lager Teater unter det Rezi fun Sr. Zinsiteln 200 OOO.— (Do■ giojie Oewin«) fun Sr. Alejchem lidisze Dramatisze Studja Bamberg Schwabach Frajtik dem 19 Juli 12 forgekumen in Schwabach a fajerlecHfe akademje. Der zal 12 gewen prachtful dekorirt. Baj di bilder fun Dr. Hercl un Chaim Nachmon Blalik iz gesztanen wach fun Sportler. Mit re ג es zajnen ojfgetretn di Ch. Ch. Wien, Majerowicz un Bronsztejn. Di fajerung iz adurch imposant. Tikn toes: Lojt an angegebener durch undz jedije in nr. 15 wegn iarchapn durch der Hagana di 5 englisze oficim, beseren mir ojs, lojt der richtiker bamerkung fun ״Haszomer Hacair“ nr. 4 az dl farchapung iz forgekumen niszt durch der Hagana, nor durchn ״Irgun Cwai Leumi". . Redacje. Forike woch hot der radjo fun der jidiszer Jidn in Szweän. widersztands-bawegung-opgegebn instrukep. n. In Szwedn iz di teg opgehaltn gejes wegn onnemen mosmitlen kegn a najer; worn a kottferenc fun der szwediszer naciakcje funm mill ter. / partej. In ire ongenumenc rezolocjes wert Atlant■fae (idisze■ fasUfes דער ארום־קער עו,ם איו שיבור אין ק־ינער פון ויי וזייטם יואם אין א טינום ארום ם־דעריוארם ז,'• אי־ האב מייגע טאלדאפן געגעבן א באפעל האלמן די נראגאטן גר־יש און א.ייןי. נדי•; ציינו י ויי שליידערן אי; דער שכיב אריי. דורך די פענש־ שער. פריער.ווי יוייט מענלעך. נישש שישן. ורעש זיך וועד אנשרעפן אוים; ותג איו פיש דעט שטילעם. אבעט ששיל. בבדי עש ואל פאר .י" אנקוטען אלץ פלוצלונג. דאן וועש עם נעלוננען. פארן הויז רר״ם זיך ארזם אויף דער ידאך א דייששישער סאלדאם. ער האם טיך נישש נע־ זען דאקענן איך אים זי־ער נום. כ־יוארט אויף א שאסענם ער זאל גוקומען נענשער. ווען ער איו שוץ דא הארס נעבן סיר נרשם באפערקנדיק •פיך הויבט ער זיך אן אויסצודרייען, און פארקירעוועם אויף צורילך מים איין שפרונג כין איך נעבן איש און האלם אים כ"^ האלח. אריינששופגדיק א שמאמע אין מדל, האב איך אים געבונדן, און צונעמטן איש סיגעויער. אויף מיין חאוגק זיינען גווי* סאלדאשן צו נעקוטען. איש אוועק־געשלעפם א כיסל ווייסער און איש אפנעפארכ^יקם* דער מאסענם אח אנגע־ קוסען דער סשאראשפע אין שטוב האלם א רעדע, באגריסנדיק די השובע געסם האם ער געוואונמשן נליק ראס יינגע פארל. אלע זיינען געווען פארטשען סימן אוישהערן די רעדע. זייערע פנים עד זיינען געווען פארוישלם פון היץ. די די— ששן. מידע -פון שאנגן, האבן פון זיך אר^פנע־ ווארפן די רעקלעך. -איך ניב א גייכן: זיינען אלע גדיים?*ns - איינם. צוו״. דד״. ם ר א א א ך! און'5 נראבאטן זיינען מים א״בפאל אר״גגעפלדנן _אפ־ לאדידנדיק" די רעדע. די לעבן־ געבליבענע ז״נען שמארק־ צע־ שופלשע געשפרונגקן פון די פענצטער. און ד• בהלה איו געווען א שרעקלעבע ו" האבן נעס״נם או שויוגטער סאלדאטן האבן די ארופגערעגדם. טיר האבן דך אין אויגנבליק א ווןןרף־נעפאן צו דער חחן־כלה. יעדער איינער פון אונדו האם דך אדסגעוויילם אן אפיגיר. נעבונדן איס. פארששופם ם׳ מדל און מארש פאראדס. די חברים פון אונסער דער בריק דינען פארועצונג אזיף דים 4 פעגלעך, נרעגענן דאש ייננע פאר. ודיל עש איו דא א ידיעה. אז ־יינם בי־נאכט האש חתונה אן אוקראינקע פון רארף מים א דיישזג איך הער חי גענעראל! אייעד באפעל וועם אדסגעפירט ווערף - האב איך נעענפערם. איך האב מיר צוגעקליבן צוועלף דוישע־ארפי־ער שאשע וווילע יאש; און מיש אזישאמאש; אין די הענם און האנט־גראגאטן אי, די שאזשן האבן מ־ר זיך געלאזט אויף "יאגד". די נאכם איז נעווען זייער א שייגע. די לכנה האם העל געשיינם. באלייככנדיק רעם גא בצי וועג. עס וואלם אודא• געווען בעסער ווען עס איו פינצטער. אבער עש האם אוגדו נישם אפנעהאלשן. מיד צעשיילן דך אין דר" גרופן צו פיר מאן. איך בין געגאננן דער פינפשער ביי מיין גרופע. מיר האב; באדארפם ארזסניין מים זיים־קע ויענן דאש דארף. אבסערמירן זזו ש איו אמליבסיקסטן אין פון יואגעט עם הערש דך מו־ זיק. דארם לוסט פאר זיכער ד• החונה, און פון דארם וועלן מיד קעגען בדענגען אלעס. די גרופן דארפן בלייבן שטיין פונדערוי״שנס, יערער איי־ געי אוגשער א בוים. איגטער א כאשע. מאשקירן ויך אוד מען ואל א־ם גישש באמערקן. - .איינער פון א נרופע ואל דך צושלייבן נענמער צום תויז, און אדף א שאס ואלן אלע איבעריקע צוקימען. ד׳ איבעריקע באפעלן ייעם איר באקומען אדפן ארם!... אלעס מוז נעמאכם ויערן בליץ־שגעל די ואלן דך גישש באווייזן אומקוקן וואם דא קיסם פאר... וועןי מיר זיינען דורך די דימיקע וועגלעך אראפגעקומען אונמערן בארג. האבן מיד שדן דערהערם פריילעכע קלאנגען פון איין הויו בי• דע ד בריק. דאס ליבם אין דער כאטע האם אלע־ סע פארבלענדעם די אדגן ניט ועענדיק וואם שום דך אויף דע ד נאש. ארם סאלדאשן ויינען געבליבן אזנטער דערבריק, איג געווארש אדף אונדזער סיננאל. איך מיש די איבעריקע פיר הא¬ בן ארוסנעשםעלם די כאפע יואו עם אי1 פאר־ נעקומען די חתונה. יעדער איינער פון אונדז האם זיך געששעלש אנטקזגן איין פענצשער. און ארייגגעקוקם אפיואיסנדיק א פאסנד; סאמענט. אינעוו־יגיק איו פריילעך. לוטפים די ד״כשן ד־נען נעווען שיבור און לאזן זיך וווילניין. אויך געבראבט א "צונג“ פויערן. מים אדאפגעלאזבע קעס. אין די צערייב* טע שטיבער. עס האם געוויזן ווי דאש "קולטז־ רעל־פאלק" האט דך נוקם געווען און געפראזועם שאדיטשישע ארג־עט איבער •וננע שיידלעך. אונדזערע טאלראט; קוקנדיק או־ף דעם פילם. האבן דערפילם רעם חפצות פון ערנבורנם ארמיקלען אייפגערעגש ביו נאד פוגם אבזריות פון די אקיפאנשן ז־ינען זי* אין דער מיגום גר־יט געיוען אל א :אפעל צעעפעפערן יעס שינא. . מען האם טאנבמאל אויר קאטישע טאמענטן געווחן וזי למשל: 2 דייפשן פירן א נענאנוועטע קו אויף א שמריק. אג אנדערער שלעפט א שד— עגדיק־ הזיר און דעד פערשער א צ ג. און הינער אונשער די ארעטט. ראש האבן שוין די ריימשן נישם געקעג׳ט איישהאלשן. ווייל אונדזערע געלעבשערש זיינען נעווען איו׳ הדך. אז זי• האבן -דאס נעהערט. דעב גרזיטן חוזק איבער די. און פליצים א שאש געטאן גלייך אין עקראן, און אים צעריטן. דאם האש ארוישגערופן נאך א נרעטערן נעלעבשער. רער שאס אויפן עקראן איו נעווען דער שימן אוד• תאנןנעזען. או; דאס טאקע איו נעויען אוג־זער ליבששע פארוויילונג. - און ווי אווי איך שימינאך חברים האבן א . צונב ” נעבראבם האם איר ניט גלהערשי.׳ - ער שרינקם אויב דאש איברי קע פונם נלאו. שים דך אן פון דער קעשענע אויף א ציישונג מאבארקע או; פארויבערט. ער שים אן אויך •עדן איינעם פון אוגדו. . הברה צ־נדן אן ד• "האלא־ וועשקעס". או; אינערן צימער פארציזן זיך וואל* קנדלעך ר1*ך. אוגדזער נאשאן אבראטאודשש, העלד פו; ראטן־פארבאנד ועצם פאר. זיין נאל־ דענער שטערן העננם זיך ששאלץ איבער דע ר לינקער דים פון ברוטט! — צו טארננם. נאכן באווייז; אונדזער פילם, רזפט טיך צו דער גענעראל. איך באקום א בא־ פעל. ציזאשען מים נאך 12 סאלדאטן דך לאזן אינם אנשקעגנאיבערדיקן, דורך די דייטשן אקו־ פירטן רארף. און אוסבאד־נגש. פאר יעדן פרייז. ברעננען א דייטשיש "צו»".או; ראש א לעבע־ דיקן, געוווגמש, אן אפיציר. און א יב עם איו די ד״טש־שע פאזיציע איו נעדען בי• א 300 סעשער פו, אוגד! - דערציי־ש נאטא; אב־ ראפאוייצט אץ וייער א לוטשיקער ששיטו». נא:; ערששן גלעזל - אונדוערע דינעץ געווע: א-יפן :ארג. די דיימש; - אנשקעגענאיבער א א טאל רימדן אוקראינישן רערפל. שימערע בע־ ראזקעס און קוטשעם דינען נעווען די גאשירלע־ בע ג־ענעץ צווישן אונח או; 1״. שיין א היבשע ציים יוי מיד פירן נישה קיץ אפעראציע. מען נים גישש קיץ שאש. געש־ם־ לעך. נלייך ווי• שיוואלט גארנישם געשען, לינם דך אונרזער מילימער צעשפריים או; יוארש אויף א כאפעל אנצוגרייפן. פאר יואט אזא כאפעל איו נרשם נעקושען. ווייס איך גישש. דאס איו שיץ זייער!אך - האט ער צונענעבן, מיינענדיק דערמים ר' גענעראלן פון פראנט. און אז רדשע־אדסייער לינן אוו שוען נאר־־ נישם — האלם מען דך דערווייל אוגשער מען טראבש־צו פארשידענע שטיקלעך או; שפיצלעך פאר; שונא. אט א ששיעער. האבן ויי איינמאל איינגעארדנש אין א ש־־נער;א:ש א קינא. או־פ־ נעהאננען א ליילעך. או־ף א בייט. אוועקנע־ ששעלם א פילם־אפאראש. רער עקראן א־ז נע־ האנגד פונקש אנטקייגנאיבער ד* דיי ששן אזו• אז ו- ואלן קענעז זע1• און וזע; איר וו״שש •ואם פארא פילשען מען האט די. די ד־ישש• געיויזן! האש אונטער־ געששראבן נאטאן אבראסאיוטש מים ספעציעלער מען האט געודזן זו• די דייטשן קומען אדיין אץ א רוס־ש ויארך.. ריגגלען עם ארים סיס מאשץ־געווער. רופן צענויף אלע איינוווינער טיט די קיגדער. אלעס מוז די; או*פ; פלאץ. פבלוברשט זוכן פארש־זאגער־קאטונישש;. און די איבריקע לאזן דך דערווייל איבער די שטינער. או; טען מראגם פץ דא־ש וואט ט־לאזם דך. אויף איי־ ניקע טענער פאלט דער גורל אז ויי דיגע; קא־ מדניבטן, ווערגדיק נלייך דערשאטן אויפן ארם. זייערע פרויען און קינדער רייסן דיך, מאבן גע־ וואלדן. ויי ווערן אליך דערשאטן. אונטער א האנל פו; קלעם צעלויפן דך ר* פארזאטלטע