Undzer Worṭ · 1946-08-02 · 20 (2.8.1946) · p. Seite 6

ZAJT 6 אונרזער ווארט FRAJTIK, 2. AUGUST 1946 ראלישע פארקחפלועען, אמךיוועלכע די ראטען פון א צ״טוגנס־ארטיקל דערלדבן גישט אפצז־ שטעלן זיך, עווענטועל פיר מעלן זיך גא ך צו יגם אופקערן, אבער איך מאך דא אויפטערק־ זאם אמף די, לויט מיין פייגוגג הרפס פלאנן פון אזגחער יוגנט. זעלבסטפארשטענדלעך, גו אלעם ערשם טוו רערווייטערט וועד; די הדפם הינד. פון דעם אלעם בייזן די זדיפאפלאויקייט ד־ה א געמגהער באדן אונטער די פים און א גארמאלע נעזעל־ שאפט וועלן שנעל דאטעווען די סיטואציע. אבער ביו רער ציים, מוזן פיר אונדזערע יוגנטלעכע אומבאדינגט סעפארירן פון די עלטערע אין די לאגערן און ארייננעבן ויי אין די קבוצים. די דערפארונג פון די קבוצים חאבן אוגדו נעוויון, וואם פארא וויכטיקע ראל די אויבגדערטאנטע שפילן אין דער געוונט־פאכונג פון אוגדזער גע־ ועלשאפט. דארטוזערט די יועם געלערנט גדיים" טוטיקייט, אפפערוויליקייט, פעחענלעכעפאר־ אנפווארטלעכק״ט, •אונסערוו־ארפן ויך די געועצן פון דער געזעלשאפט, מים איין ווארט, געפונען זיין פעחענלעך גליק אינם גליק פון כלל און דערציונגס פראבלעמ׳גן דענקען ויענן ארבעט. ארבעט טוו צוריק באקו־ יאר האבן אפנעשוואכט די צוים פון נעזעל־ טען דעם שעפערישן אינהאלט און גא ד דורך שאפפלעכע טאראל און קאלעקטיווער פאראנט־ ארבעט קען דער מענטש 'דערנרייכן די הויכע ווארטלעכקייט. די ספרוקטור פין אונדזער כלל לעבן אזנטערשיירעם ויך נרוגטלעך פון אגדערע פעלקער טיט א סטאבילן סלוכזז לעכן און טל ובד, אפאראט, ווייל ביי אוגדו שטיצט זיך אלעס אמף נוטוויליקייט, אווי ווי טיר באזיצן גישט קיץ פאליציי און טיליטער, וואם ואלן צוויגגעץ די בירגער אויפצופירן זייער בירנער־ לעכע פליכם לצבי דעם פאלק, גריננשעצט זיך יעדער יחיד וייגע עלעטענמארע פליבםן. אוגחער יחיד פילט ויד טאקע נישט נעבונדן טיט קיין שום פרינציפן און געזעצן, וועלכע פארפליבטן אים אלם טיטגליד פון כלל. אין דערזעלבער ציים, ווען ער האט אפפטאל נאנץ ערנכטע טענות אזן תביעות צים כלל, בעת ער גויטיקט זיך אין וועלכער נישם איי חילף פון דער נע- זעלשאפט, געפינט ער נישט פאר נויטיק אליין זיין פדאיק זיין לעכן שפעלן אין ק$ן פאר אוא גליק וואם טער קבוצים עם ווערן גענרינדעט, וואם טער יוננטלעכע זוערן אין זיי ארייגנעצוינן אלץ סער האפנונג האבן מיד גארמאליזירנ א1נ־ חער פאלקם לעבן. די או־פגאבע פון די עלפערע איו פיטהעלפן סיט אלע כוחות דער יוגנט קוסען אויפן ריכטיקן וועג, עפעש דעם כלל.געבן. עם האבן אייך אן ארט אפטע שענדלעכע האנדלוננען אמף אייגענער האנט פון יחידים, וואס שאר וייערע טעשים טאכט 6 שוועדע יאר 'םעןפאראנםווארטלעך דעם כלל. און ליידער ביז יעצט אומבאשםראפטנאר. עם ויינק נאך דא פיל. פיל אנדערע טא־ דרגות פון זיין נאשט־מונג אלם דער בתיר הי¬ צירה, ויי דארך טען ברענגען צו דער איבעוציי־ גונג, אז טיטאר נישם ויין ק־ין פאראזיטן אויפן קערפער פון דער געועלשאפט. 2) רער עגאאיום אין היפער עטפפיגדלעב־ קייט ביי אונחער יוננם.זיי זעען אין יעדן א"־ נעם א פיינט און א נישט פארנינער. נישט זעענדיק די אייגעגע שלעכטע זיימן, פארשרייעג ויי יעדן איינעם, וואם פרוווט טאכן, וועלכע נישט איז באטערקונג, אפטט$ל זייער ריכטיקע או; אויפן ארט אן קיין שום זייטיקע בייוע בינות. טרעפט, אז אזא באטערקונג מאכט א נוי, דאן איי ער אוטבאדינגט "אן אנטיסעמיט,־, איו ער א ייד - איו ער פחם אווי א רשע (און מידארך אויספארשן זיין געיעלשאפטלעכע פאר־ נאגגענחייט). די דאזיקע סענטשן באמראכמן גאר פאר אוטדערלאזבאר אויסצוהערן א טיינזנג פון אנדערע, זועגן זיך. ראם איו דער רעזולטאט פון עגנן עגאאיזם באקוטענעם פון 3) קאלעקטיווע פאראנטווארטלעכקיים. די s פייערלעבע דערעפנונג פון פארטיזאנער־קבוץ אין מארבורג ניט איבער א לענעדיקן גרוס פון ארץ־ישראל פין וואנען ער איו טיט אי־גיקע פעג צוריקגע־ דאביי רערציילט אבראטאוזיץ פון די לע3־ טע געשענישן אין ארץ און רערקלערט, או דער ישוב לאום זיך נישט דערשימערן דורבן עננלישן טעראר אזן איו דעצידירם טיט אלע פימלען פארצוזעצן דעש קאטך פאר א פרייער עליה פון די שארית־הפליטה, נאך דער באנרי־ סונג פון ם־־ר שזאנקיר(אוגדרא־הויפט־קווארמיר, וויסבאדן ) שלי5ט דער פארזיבנדער פו; יידיש! הילפם־קאטיפעט אין טארבורג, הי אפקאר בער" גער די פייעחגג און דאנקט רער אוברדא און די יידישע הילפם־ארגאניזאציעם "חשא־נט" אדן "דזשואיש רעליעף" פאר זייער טיטהילף ביים גרינלן רעם קבוץ. אונדזער נעגגווארט: די יירישע פארטיזאנער, וועלכע האבן געקעמפט אויף די רופישע פראנטן זוילן לעינק לאנדווירטשאפט, ווייל ויי נייק קיין ארץ־ישראל בכדי צו בויען דאס לאגד, טיטן טאטענט אבער, וזק טיוועם ויי שטערץ אין זייער אויפבוי־ארבעט, וועלן זיי טוזן אויספזישן ראם אקער־א־יון אויף כלי־זין. אין נאטען פון .יורישן רעליעף־יוניט־ (עננלאנח באגריסט מים ם. כארבעק, וועלכע זאנט אז זי גלו.יבט ,אז בקרוב וועלן פאר" שוזינדן די טיספארשטענדנישן צוו־שן עננלישן און "דישן פאלק און די יירישע פארטיזאנער וועלן זיין דער אוואגגארד פאר פרידלעבן אוי&בוי פון ארץ־ישראל. נאך דעד באגריסונג פון לאגד־ ראט ד״ר עקעל,*באקיםמ דאם ווארט רעד אטע" ריקאנישער משאפליין ם. אבראטאוויץ, וועלכער רער בלוטיקער תשעה באב אין םקאחשיסקא ווערק־דירעקטאר בראש, כדי אפצוקלמבן געזוג־ טערע טענטשן צו דער או בעט. סיר האבן אבער נעוואזםט, אז רא אין ווערק וועלן מ־ר לאנג גישט ארבעטן, ווייל ד־ רויטע־ארמיי גע־ פינט זיך שזין 30 ק״ט פונדאגען. יראך האם יערער געוואלם בלייבן אין לאגער אק נישט גי׳ין אויפן שש־־פלאץ. ר־ כעלעקציע איו גע* גאגגען; אייגע אהער, און אנדערע אחין צום שיס־פלאץ. די וועלכע טיהאט נעשיקט אויף יענער זייט טויער, האבן געוואושט, אז זיי נייק צום טויט. סיר האבן צוגעקוקט ,ווי פון ווערק "א" האט סען עקספארטירט אוימאם, פול נעפאקטע טיט צום טויט פאראורמיילטע אוטשולדיקע טעג־ טשן. די מענטשן, וועלכע האבג געארבעט ביים קבר האבג איבערגענעבג, אז אחוץ אלע דעד" שאסענע האט מעג אזיך 600 מענטשג באגראבג האלב לעבעדיקע אוב די ערד האט זיך א־בער זי׳ געהויבג. אויך סייג ברודער נתב זועלכער איו צו יע־ נער צייט קראגק געווק האב איך דאמאלם פארלוירן, דעד דאזיקער טוראדיקער תשעה כאב יועט א״כיק בלייבן אין זברון די איבערגעבליבענע טקארושיפקער ״דן. ■ שענדלעך האבן זיך אויפגעפירט די איבער־ געבליבענע יידישע סאליציאנטן און סאניטארן, יועלכע האבן נעהאלפן די דייטשן אץ זייער שענדלעבער ארבעט. ויי האבן געטריבן די "דך צום מאכן קבר, וועלבער איז געווען צוגענרייט אויפן שיס־פלאץ. ווי מ־ניט אינער, געפונק זיף אייניקע פון די דאזיקע לייט, היינטצוטאג אין לאנדסבערגער לאנער. סיאיז כדאי אז די יידישע יורידישע ארגאנען זא;ן זיך פאראינמערעשירן טיט די שקאחשיסקער מנוולים וואם זיינען נאך נעבליבן ביים לעבז. . 1 ׳ שלשה אפפע?׳ ראם איז געווען אין סקאזשיסקא, שבת, ערב תשעה באב 1944. די העפטלינגע האבן זיך געפונען ב״ דעד ארבעט אין ווערק "C״. די שישער". וואם האם זיך דערטראגן פון לאנער האם עדות געואנט, אז עם פאפירט עפעש נייעם, וואם וועט אויך אונה נישט אויטט״דן, קומעג־ דיק אמפדערנאנט סון רער ארבעט, אץ די בא" ראקן, האבג מיו ק״נ ברוים שויג נישם באקוטעג. אויף טארגנן זינמיק האם זיך .עפעס" גענריים. די פינצטערע נאכט איז געוועג א שרעק־ לעכע, אלע ד,אבנ איני נרוים פחד געצימערט פארג טארגנ. נלויז די "דישע פאליציי, וועלכע האם א נישש קליינעם חלק אין די טידאדיקע עניים, טיט וועלכע ם־האט געפייניקט ד׳ פאר־ טאטערטע, אויםנעהוננערמע העפטליגנק, האל" מנדיק ויי אין דעד בלאטע, אדער שניי שעהין לאנג, פאר פארשפעטיקן עטלעבע טינוט צו רער ארבעט - ז" די דאזיקע מנוולים האבן געוואיסט וואס עם נריים זיך און אין דער זעלבער נאכם זיינען ויי צוואטען טיט זייערע פרויען און קיג־ דעד. טיטן בלומיקן "דישן מערדער דעס קא־ טענדאנט א־יזבערג אין רער שפיץ, אנטלאפ■ דורכן נרויפן וואלד, איבעררייפנריק די שמאכל דראטן. 5 אז״גער האט טעג געה״סג אלע אמס־ שטעלג [זיך אזיפן המך פון לאגער אונסער דעד דראונג פון טויט שטראף. עם איו אנגעקוטק א גרויפע טחנה רוצחים, וועלכע האבן אחטגעריג־ געריגנלט דעם לאגער, ווי אייך נעהיטן דעם אפע־ נעם דורכנאגג, חרך זועלכן רי י־דישע פאליצ־ יאנטן ויינק אנטלאפן, צוערשט האט שען אחים" געשלעפט די קראנקע פו! רעוויר. סיט פאר־ טרוקנטער הויט באצויגענע כיינער, תאלב לעבע־ דיקע האט מען זיי געשלעפט צום שים פלאץ. באגד איז אעעקוטען א גרופע־דייטשן טיטן אין האלצהאוזען, 12 קילאטעטער סון טאו־ בורג, האט רער יידישער הילפם־קאטיפעט באי קוסען א גום, אין וועלכן עם וייגע! בעזעצט נעווארן א גרופע יידן. וועלכע זייגען אנגעקוסק טיט די לעצטע טראנספארטן פון רופלאנד. דעד גרעסטער מייל פון די אנגעקוטענע בא" שטייט פון נעוועזענע פארטייאנער, וועלכע האבן געקעמפט או־פן רופישן פראנט. ♦ זונט־ק, כאי תטוז, איו פארנעקומען ח ש״ערלעכע דערעפנונג פון קבוץ, צו וועלכער עם זיינען געקזמען פארשטייער פון דער פילימער־ רענירונג, אונררא, דזשאינט, יידישע אנענץ, "ריעוער רעל-עף א”א ווי אויך איבער 400 "רן פון מארבורג און לאנדקרייז. די פ״ערונג האט דערעפנט דער רעואקטאר פון דעי ""דישער רונדשאו" ה, ישראל כלוטעג־ פעלד, וועלכער זאגט או הערצל האש פאראוים־ געזאנט אז "די ערשטע מעלן גיין די פארצוויי־ פלטע, נא ך!״ די ארעשע און צום סוף די דיי" כע״. 42 יאר נאך זיין טויט נייק טיר, די פאר" צזו״פלפטע און ארעטסטע אין דעד "וישער געשיכמע, אלם ל ע צ ט ע, הינטער אונדז בלייכט נאד א נית־עולם טיט אזנחערע 6 מי־ ליא; קברים פון די קדושים אין אייראפע, דעם מארש פון די פארצווייפלסטע קאן קיץ שום סאכט אין דעד ייעלט גישט אויפהאלטן. ראם דערעפגען פון פארטיזאנער־קבוץ - פירט איים רעדאקטאר בלומענפעלר - איו סיטבאליש פאר ד־ אנארטאלע לאנע, אי; וועלכער מיד נע׳ פינען זיך יעצט האט א געוואלסיקע נעגאטימע ווירקונג אויפן גייסטיקן א!ן מאראלישן צושטאנד פון די יידישע מאסן אין די לאגערן און נאכמער לאזש זיך פילן די אנארטאלקייט אויפן געביט פון דערציונג. די הויפטיאי־פגאבע פון דעד דערציונג -אויסבילד; זעם יח־ד|פארן זוירדיק; און נוצלע־ כן טיטנליר פון כלל - איי איג־ט א געגוג שמעדע. איך וו־ל דא באדיר; די פראנע פון דער רערוואקבענער מגנט, וועלכע האש שוין באקוטק די עלעמעגכארע נרונט רערציוגג און גו־ט־קט זיך אין דעד פארפולקאטונג, מעלכע ז• טין שעפ; פוץ דער געגעבענעד געועלשאפם. פון דער שניבה וואו דעד יוגנטלעבער בילדעש איים די גרוגטשכריכ• פון זיין כאראקטער, זיין מעלט $נ שויונג און זיין שטעל־נג צו פאדשידענע פראב־ אינדזער היינטקע סביבה באששייס פון פארשיוענע נעזעלשאפטלעכע שיכטן, פארש־דג־ ארטיקע בילחנג און אגשויונגק און ווי קליין עם אי! אונדוע שארית הפליטה, אזוי איז זי פארשידנארטיק אין איר צמאטעגשטעל, דערפאר קען זי נישט חנק אלם נוטער טורה דרך פארן יוננן נישט דערפארענעם יחיד, וועלכער איז נאך דו׳ אין זיינע אנשויונגען און זוכט א ר־כטיקן וועג און אן ערלעכע. יושרדיקע לעננס פארם. די ומדי קונג בון רער סביבה א״פן יהיר איו א קאלא" כאלע, נאר לי־רער גישט קיץ פאמטיווע. א גרע" סערן טייל פון אונדער געזעלשאפט כאראקטע־ ריזירט א נעוויפע גייכטיקע אפגעשטאנענק״ט, מעלכע איו א פועל מצא פון דער איבערגעלעב־ טער פארנאנגענהייט. אוגרזער בלל איו אין א זייער נרויסער מאס כאהערשט פון דעם גלות און צולעצט קאצעטפסי־ כאלאגיע. די דאזיקע קרעגקלעכע פםיכאלאגיע, מאם ם־ר האב; באקוטען א דאנק רעם לאנגן גלות לעב! האט שוץ נישט, ביי אונדזערע איצטיקע באריג" גוננען קיץ שים עקזיסטענץ נארעכטיקונג און פאסט מך ניטט צו די היינטיקע אין צוקונפטיקע לעבנש־באדערפענישן, ח ווירקליכק״ט או; דעד" פארונג האבן אזנח געוויזן, אז דער טייל מגנט, מאם איו באהערשש פון דעד דאמקער פסיכא־ לאניע, אי! ג״שט פייאיק צו ק"( גרויסע מעשים, יועלכע ואלן אויסדריקן איבערגעגעבגהייט און משירת נפש פארן כלל, פארן פאלק, איך מיל דא אגאליויר; דר" הדפט שטריכן, ספעציפישע פאר שארית הפליטה מגנט, אויף וועלכע טירארף מך כפעציעל אפשטעלן, כדי •אויסצובעםערן די געשאפענע פארקריפלוננק. 1) י דער ווידערגעפיל צו ארבעט. רער דאי ז־קער שמריך איז כאראקשערישטיש פאר א נאג־ צע ר" ייננטלעכע. ו" באנרינרן ראם טיט פאר" ש־דענע סאטימן. א־ינע זאגן, או ז" האב; שוץ גענוג נעארבעט אין די קאצעטן אמך■ די רייטשץ און יעצט ומלן ז" אפלעבן זייערע "עמלעכע" יאר נישש ארבעטנריק, אנרערע זאנן מידער, או מי ארפן איצט שמנען וייערע בוהות אמך להבא, יי וועלן קוטק קיץ א״י ווו מק זיי וועלן קוטע; קיץ א״י ווו ז" מעלן ״, י-»-!«"--י! "י י«י ר״בוננען אין רער "הגנה“ ויה ם.יז ראצמין* י 1 אפן. אמסלענדישע כעאבאכפער אין ירושלים 1עק פאר א צעשפליטערונג אין דעד "הנגה”, צולים דער רעזיגנאציע פץ קאטאנדיר פון דער "הגנה". די רעזיגנאציע א ז פארגעקומק נאך א שארפן ט״גוגגם־אויסכזיש טיט מערערע מעסיקע עלעסענ״ן. עם אי! נאשטיטט געווארן א נייער קאטאנדיר, וועלנעד מעט אונטערשטיצן די ט"" נוגג פון דיר. ווייצטאן מעגן זעלבסטהערשונג. ס׳שטייט זיי נישט אן... ירושלים, .7 ,27 פר. דעד הויפט־קאמיטעם פון דער אראבישער ליגע, איו זיך צינויפגעקוטען בכדי אנצוגעטען א שטעלוגג לגבי די נייע באש" לוטן פון דעד אגגלא־אםעריקאנישע קאםיפיע צו טיילן א״י. ח אראבער האבן דערקלערט, אז ז" מאח-ן אפ און מעלן ק״גסאל גישט אנערקענען יעדן פלאן וועלכערימעט פאחק די טיילוגג צו דעד פראגע מעגן דער צוקונפטיקער קאג־ פערענץ, האבן ד• אראבער דערקלערט דאם!״ מעלן זיך קיינמאל נישט זעק צום טיש טיט רי יידן, בבדי צ1 באטראכטן די ארץ־ישראל פראנע,י האנס! מאם קעגט איר פארלאנגען פון קאצעם׳ זעלבסשפארשטענדלעך, א־ דער דאמקער ווידערנעפיל צו ארבעט איז א פועל יוצא פון די אוט״עדטרעגלעבע ארבעכם באדינגוגגעץ, מאם די נאצים האבן א״ננעשטעלט אץ די לאגערן, און מעלכע האבג זיך מי בלי ספק גוט איינגענעסן אין די ב״נער, או; די ארבעט האט פאר ויי פאדלוירן יעדן טץ שעפערישן מן, ח או־פגאכע פין די פאראנטווארטלעכע גקעלשאפטלעכע דערציער איו או־פמ״זן דעי מגנט, אז ד־ אויבג־ דערטאנטע מאטימן פץ נישש ארבעטן דרינגק אחים פון א פא לשער און ליגנערישער קאנצעפ־ ציע, מאם האם דעם ציל בלמו צוצורעקן די צע־ פמלק״ט און דעטאראליזאציע, מאם די יוגנט האט כאקיטען אין די לאגערן, דערמיט ומל טען בלמו זיך אל״ן און אגרערע א״נר־ידן, אז די דאזיקע פאלשע, שערלעכע באציוגג צו ארנעם איו בלמו א "דבר שהזמן גרטא" און ווק מען מעט "רוזן", מעט מען ארבעטן. א־צש רק ז" •■׳דיספאג־רן מים א סך פר״ע צ״ט, ומלן!״ מך אפילו קיץ פאך גישט לערנק. ז" טוו טק דעד" קלערן די נאגצע שערלעכקייט פון אזא אופן