Undzer Worṭ · 1946-08-02 · 20 (2.8.1946) · p. Seite 5

FRAJTIK, 2 AUGUST 1946 אונדזער ווארט ZAJ1' 5 תשעה באב אין דטר יידישטר געשיכמט די רויטער אליין האב: באותגדערם ר* העלדיש־ קיים אין אויסגעהאלשענקיים פי; ד■ יידן אין ירושלים. ווו זייער פיל־טער האט געציילש כלות 21.000 מאן. די פארמיי־ריישעניש; האבן אבער ווי־מער אנגעהאלטן. א דאנק וואס-ווי היששארי־ קער באהויפטן - ירושלים איו געפאלן 17 שאג אץ חודש תמוז. מיטיב האם שפארק הרוב נע־ טאכט די שמאט או; פארטיליקם אירע אייגוווינעד נישט שוינענדיק קייגזש, גאכדעם האבן י־ך די.יידן באפעהטיקם אדפן הר־הבית גישש אנגעמעגדיק• מימושעט פארשלאג, פריידויליק אונטערצוגענן דך. די דו" מער האבן נא־ נעליטן נרויסע פארלובם; מצד די ■ידישע קעטפער, אבער לסוף איז זיי נעלינגן » טאג- אין חודש אב אזנטערצדצ־בדען ד$ם בית הסקרש און אריינדריננן איטדיניק. וו■ עש ווערש איבערגעגעבן. איו דאשאלש געווע; א בוראדיק: בילד פון פייער. בלוט און עטייש. דאש בא־ שזיבנדע קראכן פון די פאלנדע געביידעט און ראש נעשריי פון די פאיצווייפלשע יידן וו* אוי־ פון רי יובלנדע חיפער האט ו־ך נעמדאנן די דויגזער האבן דיעד א טך יידן »ויטבע־ סארדעט און די איבעריקע פארקויפט פאר שקלאפן אויף פאדש־דענע וועלט פארקן. א טייל האט מען נעצוווננע; ווערן גלאדיאשארן און קעמפן אוין• ארענעש מיש ווילדע־היות צום פאר־ האט וועשפאסיאנוש פארקויפט צו* פרעטדע ווי אוין איועקנעשענקט צו ריימישע ועלנער. ראש א ו בעווען רער פוף פין רעד "דיעער שלובה וואט האם דך שוין מער גישט רעקאנט־ שרואירט. ד־ יידן לעבן פיון הי־נמיקן מאג צע* שפריים א־בער דער גאנצער וועלט און שטייען V אוים פארש־ירענע נגידות אזן פארפאלטננען. ערטט איצט הייבט אן פארווייקלעבט וזערן רער 000צ יעריקער טרוים פו; די צעשפרייפע יידן - ווידער צו שאפן א יידישע מלוכה און אנהייבן א נארעאל לעבן פון א .פאלק אין אייגענעם לאנרי א פ ה א נ ד ל ו נ ג אין צווישנצייש א־ז נעשטארבן דער רוימישער אישפעראטאר נער*! ן אין דער ני־ אויסנעוןעלשער איטפעראטאר וועספאם־אנום איו אוועק קי י ן תים באשטיטעגדיק אויף זיין ארט. ויין יון פיפדש. צי כאלאנערן ירושלים. פסח ציים יאר 70 האט זיך די באלאגערונג אננעהויבן. אין אנבל־ק פונט דראעגדן געפאר האבן ויך די יידן אין ירושלים פארא״ניקפ. אין קעם־ פנדיק עקשנותדיק טיטן עינא. פארשאפם אים נרויסע שאדגם. שימוש האט נעווארפן א מעכטיקע ארמי• פון 80.000 רויסעד אויף ירושלים. ווו עם האט דאטאלש געהערשט הוננער אין עפידעסיעס ח יס ט א ר' ש ע כע האבן ויך געראפעוועט פון דער שת־צהאיננליל, קאנצענכרירט אין ירושלים. א גרוישע ניט בא־ פעשט־קטע שמאט. און האבן זיך גענרי־ש אוים־ צונעמען א קאמך׳ אויף לענן אוץ טוים. אין שמאט אבער האבן זיך אנגעהויבן רייבונגען צווישן די אנהענגער פון קריג און די פאציפיס־ טן, וועלכע האבן דערפיחש צו בלוטיקע קאפפן אין די דאזיקע קאספן ייינען געפאלן א סך פון די כעכטע זו! פון,פאלק. נאכן כייקוטען די פר" דנם פארם", האם ויך או־ך די קאטפס פארט־י צעשפאלטן אויף פארשייען פין טעסיקע אי! עין* שטרעטע א. ג. קנאים. תדעה באב וועיט נאטראכט אלס פאטא־ לער טאג אין רער געשיכטע פו; יידישן פאלק, אלם נרעשטער און שו־רערלעבשטער נאצ-אגאלער אומגליק-ביז דער הימלער קאטאסטדאפע-איז רער הורבן בית שני, איוך גלייכציימיק דער אוב־ מערגאנג פון דער יידישע שלובה אוןדער אנהווב פון אונדזער לאנגן גלות. ויעלכער רויערש ביון דאש איו געווען אין די זעבציקער-יארן פוץ ערשטן יארהונדערט. ווען יהודה, צונלייך שיט אלע לעגדער ביים מיטללענדישן •ם, האט ז־ך נעפונען אונטער רער הערשאפט פון די רויטישע שטאטהאלטער. וואש האבן שטארק אונטערדריקט די יידן. געפרעכט פון זיי א םאך שטייערן און דערגידריקט זייערע רעליניעזע און נאציאנאלע געפילן. דאמאלט האט נעפלאצט דאם נעחלד פון יידיש! פאלק און פון די אריטספע פאלקס טאשן האט זיך אוישגעבילדעט א פאטריאטישע אויפשמאנדס־פא־מיי, וועלכע האט באשלאסן אג־ צוהויבן א קאטף קעגן די אונטערדריקער. בבדי אפצורייסן דך פון דער תיטישער אימפעריע, א צווייהער מיייל אבער, וואס האט דך געשיבטעט הי־פטזעשלעך פון די פארמעגלעכערע קלאסן איו געווען קעג; אויפששאנד. דער ראמאלסריקער רויסישער איטפעראטאר נעדאן, הערנדיק ויענן אויפשטאנד אין יהודה האם ארוישנעשיקט דעם בעשטן פון וייגע קרעם פירעד וועספאסיאנוםן, איינצושטיל; די מרידה. וועשפאשיאנום האט טיט אן ארמיי פון 00,000 מאן אמענריפן דעם גליל, וועלכן ער האט געטווט חרברייון אויפן וועג ק״ן ירושלים.די דאזיקע אקציע איו איב געלומען הויפטועכלעך צוליב דער דוואכקייט פון יידישן אגפירער יוסף בן מתתיהו וועלכער איו. געווען א סימפאטיקער פון ד• רויטער און האט אבגעש־־ רעטן. ביי רער פעשטונג יודפת האבן נער,אט די דו־טער א שווערן קאמף טיט די יידישע פאדטיי־ ריקער אבער אייך ד האבן די נענוטע! א דאנק וועספאשיאנום האט זיך נעגרייט צום מארש אויך- ירושלים. גלייכצייט־ק. האבן זיך די יידן. וועל־ אבל הה! רבן — תשעה באב א ■כה ישנה בדר העיר רבתי עם, היתה באלמנה. רבתי בנויים שדתי במדינות היתה לסם. 2 מ תבכה כלילה ודמעתה על לחיה. אין לה מנהם .מכל״אוהגיה; בל־רעיה בגדו בה, היו לה לאויבים. J לתה יהודה מעני וטרב עבודה, היא ישבה בגויים לא מצאה סנוח, בל רדפיה השיגוה בין המצרים. ת רבי ציון אבלות טבלי באי מועד. בל־שערית שומטים, כהניה נאנחים. בתולותיה נוגות וודא מר לה. ( יצא ם! בת־ ציון כל־ הדרה; היו שריה כאילים לא־ מצאו מרעה וילבו [ נרה ירושלים יטי עניה וטרוד־ה. בל טחסדיה אשר היו מים■ קרם, בנפול עטה ייד־צר ואין עתר לה. ראו^ צ,*ם שחקו על־טשבתיה. ל אלה אני בוניה, עיני עיני ירדה מים. כ• רחק סמני סנהש. משיב נפשי; היו בני שוממים בי גבר אויב. ד עיר יירישער ק דיג (פראגטענט) דער הויפטטאג פעדאג האט ווירקלעך נע־ ווופט וואט ער מים, ער' האט רעש הויפש־פלאן פוג טעטפל (בית המקדש, נום נעקענט. ער האט געוווסט אז אויף רעם ארם. אע דעם רתם טיט דער גאלד־ ארומנעוויטטער פענצטער ־ עפענונג ווערג צוזאםענגעקל־כן די האלץ־טעננעם וועלכע די יידן, תן די ירושלים ב־רגער, וו־ די עולי־רנל ברענגעג צו שלעפג בעתנ יים־טוב פוג האלג־ קלייבג. דעם קעננער דאדף סענ עגערניש אפ־ ששויסג. ער האש זיך געהייטג ארויפדערלאנגען די פאקלעג. ווארפם אוג שריים' :ד,עפ ד,עפ אונו ניב נאך אייגעם. אוב ויי האבג גער,ערם קראצנ ויינע נעגענלטע שיך אזין• די שיל־נ. וי- האבג אויסגעהאלטנ הארמגעקיג. נעבויגג ויי הא:נ נע־ קרעכצט פוג דערווארט־נג... -א5נ ענדלעך איו געקוטעג דער נעשריי פןג אינעווייניק אוג איצם דדך. אלץ מער, אלץ דיקערער חיך, אוב איצט האט פעדאג יאפו־לג דעם ליימער א הער! דער לייטער איו געווענ קורץ ער האש אים אויף דער שילדקרעס געשטעלש. ער קלעטערט ארזיף, דעך לייטער וואקלט דך ווילר, אבער די אונטער די שילדג האבג נעהאלטג פעפט אוג דורבג רויך אוג חרכג פענצטער האט דער הויפטטאנ פעדאנ אריינגעקלעפערט אינע־ ווייניק. ער איו אריינגעשפרוגנעג אינטיטג פוג רויך אונ געשריי. אזיפנערישג די ר־גלעג פוב בו" ער צוריק. אינ דער עפענונג תאם דך באוויונ 1״נ פארשוואדצט אוג פארקריטט נעז־בם. אוב ווי רעד פו־ער האט פריער ארויסגעשפיננ איג אג אוטגלדבלעך קורצער צייט, איסנלדבלעך פיל מעגטשג, אווי האם ער איצט ארייננעשלוננעג אין אייג אויגנבליק די מאנשאפט פיג פעדאג, אייגש. פופציק, אוב איצט הונדערט. דאם טעטפל־הויו איו אינעווייניק נעוועג איננאנצג פארלייגט טיט צעדער באלקנש. רער , זוסער איו געווענ א הי־סער ראש ד,אלץ םר.יקנ. עם איו שוע מעד ק־ינ רויך גישש נעוועג. שייג זיינעג עט פלאטעג או נ א־ידער סעג האט נזם הוילע הענט ארוטנעטענ דעם סויער? אבער ויי האבג שופנווייויק געפארעטט די שילדג איבער וייערע קעפ. אויספילנדיק דעם באפעל אע ויי־ נענ נאגאנגענ פאראייס. דערשמוינלעך איז מך תעג ראש. וואט פעדאג האט גישט כאפוילנ אנ־ נרייפנ דעם טויער, נאר דאס ארם לעקם, וואו עם האט זיך געפוגעג די טיט גאלד ארוטגע־ זויטטע פענצמערעפגונג. ויי ויינעג גענאנגעג אלץ פאראוים. איצם זי־נעג די געווענ ביים סזיער, די פאדערשטע זי־געג שוע געשפאנענ צונעקלעמט צום טויער אוני פלוצלעג איו געשעג עפעם אזוינס. וואס די ערשטע קא־ארמע פוג דער "פעפטער". וואס איו שוע צו אלעס נעוועג געווויגט, האט נאך ק״נ־ טאל גישש נעזענ. דער הויפטטאנ פעדאג, שוועד איג דיג אויסשטאטונג, האט זיך אחיפגעכאפט אויף דעם שילד פ1נ לעצטנ גליד, טיט די נע־ נענלטע שם־וול אינער די קראכנדע שילדו מים ברייטצעשפעלשע שים האט ער זיך באוועגט פאראוים. ער איו נישט געפאלנ, ביי הערקולעם. ער האט אי־ננעהאלטג די נלייכנעוויכט, איג איע האנש האלט ער א פייער־פאקל, אוג איצט שליידערט ער אים, דורך רער נאלד ארוטנע־ וויטטער עפענונג אריינ או נ שרייט! ניב גאך אייגעם. אוגדי סאלדאטג דערלאמעג אים ארויף פוג ד• נליענדיקע חורבות נאך איע פי־ער־פאקל או נ דאג נאך איינעם. ד■ אונטער די שילדג שטייעגדע. שוויצנדיק, צוזאטענגעפרעשט, מיש טי אויסהאלסנדיק, האנג נישט געוואוסט וואם עם קומט פאר אייעד דיערע קעפ: די האבג נאד געהערט זייער הויפטמאנ שרייענ: ניב נאף איי־ נעם אוג העם, העם, אבער ויי אווי יוד די, וועלבע האבג ארויפדערלאמט די פאקלעג, זיינענ געווענ איבערפזלט פוג א אומנעהדערער שפא־ גונג, וואט וועט.איצט געשעג. דיער ערשטער, דיער הויפטמאג פעדאג. דער ליבלינג פוג דער א־מיי, וו־־שט!יבער תאם ער שוט, ויבער תעם עפעש ארוים פע דעם. ווען׳ ויי האבן געזונגען דאס ליד צום דריטן מאל. האט ויך באוו־ע דער קעגנער. דער מויער איו גארגישם נעוועג אווי קליע, ווי דאם האט דך געדוכם: אויף יעדג פאל איו ער געווענ גענוג נרדם, כדי אע »נ אוטגלויבלעך קורצעו־ צ־יט, ארויסשפייעג אג אוטגלוינלעבע סענגע יידג. די סאלדאמג הא:נ נעטוישט די שופלענ אויף שוץ־ שילדג אוג שווערדג. עם איו נעוועג משוכג ודי־ גיק פלאץ אוג וועד עם איו ארייננעשטוישג נע־ ווארג אע די ברעגענדע חורבות רעם איו גע¬ ווענ שוועד צו העלפנ.-״טכבי״1 חאנג געשרעג די יידב - "גיי אונטער, יהודה"! האבנ געשרינג די רויטער. עם איו נעוועג אג עכטער געפעכט. די יית האבג גישט נעליעם קייג אבט אויף דעם, וואש אויך פוג ויי דינעג אשאך ארייגגע־ פאלג איג די גליענדיקע חורבות. אע דיקע קנוילג האבב דיי באלאנערט ראש רויטישע פעלד־ צ"כנ. עם איו געפאלג דער צייבג־טרעגער, א צווייטער האט עם אונטערגעבאפם אוב באלד איו אויך ער נעפאלג. - "טכני״ו האננ נעשריננ ד־ "דג,וי׳ האבג דאם פעלד־צייבג טיט טריאומף ה־גטערנ סויער געבראכט. עט זיינעג אנגעקומענ רדמישע פארשטאר־ קערונגענ, צ־ם נאענטסשג ארוישפאל זיינעג נישט געקיטענ די יידג אווי ווייס, ווי דאם ער־ שטע מאל, אבער רער קליינער עויער האש אלץ ארויסגעשפיגג נייע מחנות. דער קעננער איו צוריקגקשטדשנ געווארג טיט צו ודיניק ענערגיע. פעדאנ האש באפו־לג צו בילרג א שילדקרעש. די פענששג זיינעג נעתק פארוואונדערט. דער מויער האט דך געהויבג ריזיק היין, די מאש־נענ האנג נישט געארנעט, ק־ע ארטילעריע איו אויך נישט נעוועג היגשער זיי. וואש וויל זייער ערשטער? ואלג ויי פיט די ...דעם אבדעדב מארגן האט דך דער־רוי׳ מישער הויפטטאן פעדאן מיט וייגע טענמשן נע־ לאזש צו די לעש און אויפרויםוגנם־ארבעטן. טען האט אוועקגעשארם אין א וייט די גליענדע חור¬ בות, מען נוינט דך, טען ארבעט, אז עם ואל זיך באקוטעך א ברייפער נלייבער וועג צום מד- ער צו. דער מיש נאלד־באשלאנער מייעד, איו געווען גישט גווים, שיף לינקם איבער אים אין דעך הויך אונוגעפער פון צוו" מענער האט זיך געפונען א קליינע טיט גאלד ארומנעזדמטע פעג־ צשער־עפענוננ. און ווייטער האכג די מויערג זיך געהויבג ווייס, ויזיק, אומדערשיטערלעך, אונשער־ בראכג נאד דורך א פאר קלייגע פענצטער אדף א דיער גרוישע הדך. די אויפרו־טונג־ארבעש איו געווענ א עסו־ ציקע, היים אוב שווערלעך, די יידג ד,אבנ דך נישט גערירט, קייג איינציקער פנים האט זיך נישט באוויזג אויבנ איג די עפנוננעג, דאם טויער איו געבליבג נעשלאסג, פעדאג האט זיך געערנערש. דא טוו עד אוג וייגע מענטש ן אוועקרויפעג פאר די יידג, וייעד שפוץ. טעג האט נעטורמלם שוד׳ צגדיק או נ טיט פארררום. פעדאג האט נעגעבג א באפעל צו זינגעג. ער אלי־נ האם געגעבנ דעם מאג טיט וייב קוואקענדיקער שטים, דאס גרא־ בע ליד פ.ינ דער פינפטער צענטוריע! צו וואט איו אונדזער פינפטע נום 7 דער לעגיאנער פאבש אלץ, מלהטות פירט ער, תעש וואשט ער. טראנעג שטירצט ער. תם קאבט ער, פירט דאה מיסט אוב שיצט דעם קיישער ק־גדער ודגם ער, וועג שיאיו נדטיק. דער שאלדאט טוו אלץ קעגעג אונחער פינפטע, זי מאכם אלץ...