Undzer Worṭ · 1946-08-02 · 20 (2.8.1946) · p. Seite 4

ZAJT 4 אונרזער ווארט FRAJTIK, 2. AUGUST 1946 e-JLitoral ur} [j£un<st im ווענוס מעלבע את חערמייטעדט פין או:ח אויף אן ערך »סד א; ק״ם. ד־זז א מחיך u׳t מאל נרעסער. זי• צו רער לבנה. כדן! האט אויפנעריע־ כגט. אי מען א נ•• נעמיר; קיגד מאלט דך נע־ י יעצם אייך. א שנעל־ציג. מאלט עם אנגעקופען או-ף דקר פלאנעטע עריטט אלם זייענדיק 50 י4!ר. או־פ; רורכטאבן רעם מרחק פון 150 טיליאן ק״ס, וועלכע פיילן איגדו אם פון רער!p, ראדף סען פאר; טיט א שנעל־צוג 100 יאר. ווען גרר וואלטן ו־ך נעקענם באוועג; טיט רער שנעלקייט פין ל־כט. וועלכע באםרעפט 300.000 ק״ם. אין איין סעקוגדע. יואלטן סיר רערנד־יבם רעם ציל צמיש; די אדסגוז״ניקססע פלאנעסן איו רי גרעכפע •ופיטער. איים ייעלב; עם קרייון 4 לבמת. רער טרהק פו; איש צו אוגרי באטיעפ* 25« מיליאן קיט. פון מאמיר,- 1,5 מיליארד ק־ם און פון איראן 2 מיליארד 700 טיליאן ק־גג פון רעד אמווייטשמער ביז איצם באקאנמער פלא־ געטע רעם נעפסין. יועלכע איו אנמדעקט נע־ ווארן אין יאר 1846, איו אימעגלעך כוליב יעם טרחק פון 4.5 מיליארד ק־ם. צד באמערקן אוב־ חער קליית עיי• Dr. 6. BinsioV והמשך קוסמו געבראכט א "צונג“ פארועצינג פון זייט 7 אגטקענן געקימען. איבערנענוטן ד•. נעפאנ־ נענע "נעסש" טיט ד• "סתוחנים" און שנעל א לאו געטאן ויך בארג ארויף. וייענדיק שזין נעשן שטאב האט זיך געהערט פון דארן* א שי־ שעריי. אבער ויי האבן זיך צו שפעם דערמאנס. רעם פרי־לעבן סיופריו, וואש איך האב צו־ נעשטעלם מיי; שבאב אז; די פארעגד־קפע חתו¬ נה שדן אויף אונחער זייט יועם טיר א״כיק בלייבן אלם שענסטע רערינערונג פון פראנט. שטעלם אייך פאר-לייכמן די אוינן ביי נאפאן אבראטאוויט® - א בילד ווי תהן־בלה שטייען פארן שטאב. און נעבן ויי ד* איבעריקע ר־־פש־שע אפיצירן (יצוין ניבסערן אנקוקנדיק א־ינער רעם אנדערן. מאס איו נעשען? וואו ייינען טירל אש איצט טיט א מינוס צוריק געמאוצט או■ געהודיעם. אט ראם איו עם— ריפט איים רער נענעראד - איר האש אזנח כ־שט נעוואלט איינלאר; צו אייער חתונה האבן טיר אייך פארבעט; צו אונרו . . . טאנצט זיך רא א צ־העלע - .- ד■ כלה ־אם באקום; איר פבק. טען האט זי געשיקם צום רבונו של עולם זי־ פתורה ויין אירע וינד אין חופה שאס רעם חתן טים ד־ מחותנים האט פען נענושע; ו- ואל; נעבז "5יגנ־ - א ביפר ישו; אוין- רעם איו געווען א ספע3־ •אל־םט פאדפולקאווניק ב. שטעלט אייך פאר, או-נאך רעם פארהער האב; ר־ •אט; נעוואלם פארענדיקן רי חתונה און ר* "פחוחגים“ נעבעך. תאב! נעמוזט אב־סי מאג־ צן אין וויילן אונדזערע געמש. עם איו זיך צונייפ־ געקומען רעד נאנצער פולק. און ד• פאריויילינג איו נעווען א הערלענע. שוועד ממש צו נאשרי-בן. ווע; איך דערמאן זיך, שזז איך אווי פיל לאכן - צעלאכט ויך רער דעדציילער - און וואס איו געווארן ם־ש רי רייטש:,׳ אס .דאס איו טאקע געווע. ראם א־נכערעפאנפםפע, -צעשפראלט ויך מ־רער רער קאפיםא;-זי• האבן געבעט; מען ואל ויי אפלאוג צוריק וועלנ זי־ צו־ מארננם נרעננען ד־ נאנצע ר$סע מיש רער ק־ך 'צוואפעס וואסושע מיינם איר. מענ האם ויי נישש אפנעלאוט? יאפארם גענעבן •עדן איינעם 1■ צי־ גארעם; אויפן וועג. צ1 נלעילעך שנאפם או; - איר וועט נישט גלויבן. אז אוין- צוטארננם (ד• דיימשן וייגע; זייער פינקטלעך! איו ביי אונדז געווען די פעלד־קיך טיטן קובער צוזאסען מים א האלבער ר4!םע ועלגער. טיט; גאגצ; כלי־ו־ן. יעצם נעפינען זיך אלע אין מאבקווע אין רער ד־יסשישער קאמינישמישער איטי• און יי־ לן פון!׳יער גי־־פאטערלאנד נישם אפטרעמן. רער נענעראל האט מיך צוגערופן צו וין און פר״גדלעך. קלאפנדיק סיר אי; פלייצע האם ער נעזאגט! סאלאדיעץ נאטא; אכראטןןמיטש! דיין פאלק מעג זיין שטאלץ אדף דיר! ייאלט ד* וין נעמוזט אלט דין העבסטנט 18 מיל¬ ¬אן •אר, אדן ר• ערר. עטלעבע סיליאן. ר• גע־ אלאגן אבער שטייען אויפן שטאנדפונקט. אז־אזא •ובנער עלטער פון אונרזער ערד אנם־טפרעכם גישם רער אנטוויקלונג פון נעאלאגישע פעריאדן און י־אלאנישע וואריאציעס. ווארשיינלעכער זעם אמס רער שטאנדפוגקט פון סווערישן געלערנטן סוואנטע ארהעגיום. ווי עם האבן ארויסגעוויון ספעקטראשקאפישע פאר־ שזגגען עקזיסט־רן אדף רער זון־אמבערפלאך גא ר בעמישע עלעמענטארע סזכסםאנצן. אין רער טיף פון רער וון אבער. נעפינען זיך כעמישע פאר־ בינדונגע[. ווען די כעטישע פארבינדוגגען באקומען זיך ארזים פון ד־ זין פיפעגישן וואו עם הערש ט א ייזיקער דתק פו; 8 מיליארד 520 טיליאן אפסאספער צעפאלן זי" זיך אמן- איר אויבערפלאך, און באפרייען רימקע םכומען עגערגיע. רעם געפאלונגם־פראצעס נאג־ ליים; ריזקע עקספלאזיעס און ד־ שגעלקייט פון רער ארזיסנקשליידערמעי סאמעריע את אווי מעכטיק, או זי באטרעפט ארוס 900 מעמער אין א סעקונרע. די טיילעכלעך פו; רער מאמעריע דינען געניגנד כדי צוצוברענגען אדף רער וון אויבערפלאך אלץ נייע און נייע סכומים פזן ווא־ רעמקי־ט. וועלבע פארמרעטן ד* אויסגעשטראלטע ווארעמקייט פון רער וון כמשך פון ם־ל־ארד; אין ביו איצם ווערט די ראויקע אנשוייגג אין אלנעסיין אינטערשטיצש או; טיט איר באמיטיקונג קע; טען נישט רעכענען אין א קורצער ציים. ראן ווען די אםטראנאטיע אנטוויקלט זיך זי־ער לאנג־!אט. און אין משך פו; די לעצטע 50 יאר האם וי נישט אר-ננעטראגן במעט קיין שום נ־יעש אין רער ומסנשאפנס וועלנדיק האבן וועלכע סיא׳יז נישט פאר־ שטעלונג מעגן רער נרמס פונם וגעלטרוים. את זיך כד• אפצושטעלן אויפן טרחק פון אנדערע ששערן ארעד היטל קערפערם צו אוגדזער ערד. אונדוער נאענססער שכן איו אונדזער מראבאנט (באנדייטקרו. די לבנה. מ איו רערמייטערט פדן אינדז ״:אר״ אמן- 584000 ק"ט. די נאענטספע צו איגדו פלאנעמע איו ד• ערשטעם, צומיטעב, דריסעם •אר פוג באפרייאונג’ קנאלגדיק האבן זיך געריסג רי שווערע פארהאננעג. זייער גליענדיקעע שט־קער זיינעג נעפלויגג איג רער לופט קראכנדיק ויינעג אייג־ נעפאלג די באלקגם פוג טעמפל־הויז באגליים טיט טויער שמיקער. ביו עם האט ויך פלוצלינג דערהערט א מעבטיקער טאג, גאך טעכטיקער פו: רעם פלאטעג קנאקג.י פוג באלקנ-שטירצונג. פיג וי'םטנ פאלדאטג נעואנג. אוג נעשרי• פו; ר• שטארבנדיקע. א שאג א שגיידגדיקער, א מאיד־ ריקעריומנמירנו״קער. ויעלכנר את פונריבעדג ארוס שרעקלעך אונ אפשמויסנדיק צוריקגעשלייתרם נע־ ווארס ראם את געוועג דעי הונתרטטעניקער שופר. טעג האש אים נעפתמט אמעקשלעפג. גאכער אבער. אלם וועדטלאז. נעלאזט ליננ אונ רער ומנט פיג די פלאכעג האש!יך אריינגער־ם; איג איגים שרעק־ לעך נעשאלט. עם האט!׳־ געדוכם ווי רער טאג וואלס געיועקס ד־ אויבער־שטאט, וועלכע את נאך רעם, ווי ד- יידישע באלדאטנ ד.אבנ צעיטטערם די בריקג צום מעמפל, ו־ך נעל5ננ אפנעזיגדערם אמן- איר בארג. רי אמסגעהונגערטע. אונ דערשעפט ב-נטשנ פ1נ רער אויבער־שטאט האבג באסערקט רעם רמך. דאב עישטע פייער.!׳׳ האבג געזעג דאג ר־ אננרי־פגדע פלאמעג אתם 1יך. עם האט אויסנשעג.ימי רער נאנצער ווייפער טעמפל־בארג פת די ווארצלעב כיו ארויף, גלים. די האבג פוג ויערן פאתחלש־מע העלד!ער נארנישט ארויסעב־ ראכם, א וןזוץ א שוואכג געוויטער. ארעד וועג דער נרו־סער נעשרי־ פו: רעם שופר האט זיך צע־ וואיעט,' את אמך פוג ז״ערע לייבער ארויסנענרא־ כג ראם לעצטע לענג .אוב פוג רעם נעוואלד פונ די הונדערמער־מדזנשער איג רער אויבער־שטאט, איו נעווארג א״נ נעשריי, א שרעקלעך נישט אוב־ טערבראכענער ומיסער נעשרי׳ אוג ד• בערג הא־ בג ראם נעשריי אמפגעגומע אוג פיט נרויזאפענ עכ$ «וריק נעשיקט. . . . וועגן אייניקע אסטראנאמישע בראבלעמען ווארעפקייט פון רער וון מים א; אנרערע ענער ניע. מאלט טען באדארפם לייט ר־ אדפרעכענוג־ נען פון דיימששן געלערגטן העלמהאלץ, פאר־ ברענען •עדע שעה 76 טאן קוילן אויף •ערן קוואי־ראט פעטער פון רער וזן. מען עם מאלט נישט עקזיסטירט רעד צופלזם פון ווארעטקיים־ ענערניע אוף רער.מן. מאלט זי דך נעמווט אפ־ קילן •ערלעך אויף 4°- 8. אין רעם פאל אבער מאלט די וון אין א פארה^למגסמעביק קירצער צייט גענדזט פארלאשן מערן או; אלם פועל־מצא דערפון מאלט אויפגעהערט צו עקויפט־רן ראם לענן אויף אוגתער ערד, , א מיסגשאפטלעך באנריגדעמער פאקט איו ראם. אז עם עקזיסטירט א »פלוס פזן מארעם־ קיימם ענערגיע אמן- רער וון. אווי לאנג ווי זי אי! גישש נעמיגערט געווארן כמשך פון רער הים־ סארישעד ערע פו; רער טעגשהיים. מאם עם בא־ טרעפם ארים 7000 יאר. אויפן אויפקלערן ראם רעטעניש האבן דך די נעלערגטע געבראכן מ□ קאם שמן א לעג־ גערע צי־ט. פו; אנהויב'איי טען נעווען אין רער סייגונג. א! רער צופלוס פון ווארעטקייט אויף רער זון קוטם פון אויב!, און געטדעך דורכן ציואטענ־ שטייס; דך ־פון טעפעארן. ר• דא!יקע היפאמעזע והשערה) את אבער אפגעלייקגט געווארן, ומיל 'אויב עם מאלט מירקלעך נעווע; אמי, מאלט ד• זין בטיבי־ פון לאננע ■ארן געמוזט אויף אוו■ פיל פארנרעסערן איר מאסע. או רער פלאנעפארי־ שער ביבטעם, מאלט נישט נעקענט עקזיםטירן אין זיין היינכיקער פארם. ד• געלערנטע האבן דך דערינער געאייניקט טיט רעם. אז רער צופלוש פו; ויארעטקייט ענער־ ניע שפאטם פו; רער וון גיפא. רער דייטש ־על־ סחאלץ האם נעהאדמן, או ד• מארעמקייט־ענער־ ניע בילרעט זיך. מען די אי־שערלעכע שיילן פון רער דן פאלן אין רער ריב״זבב פון איר צענטער. נענייע או־שרעכענונגען האבן באמי!;. אי נאבפאלננדיק רעם געדאגקן־נאנג פון העלמהאלץ, ם s ס א: ו1א5 עם פיל:! שין »ן •שצענדיק n׳e «לי) ג״ער נאווונדערונב איו רער נ;שהןרנטער שוי; פז; לאנגע אוראלטע צייסן. 'וועלכע מערן פון אייניקע בארעכגם אויף ט־ל־אנען און פון אגרערע או־ף ביליאנען •אר, שטראלט ד• אויבערפלאך פון רער יון פון מך ארוים מארעט־ קייט־ענערגיע אין קאסמאם.?ם שטעלט ויך די פראנע, פונזואנען נעסט ד• וון ד• כבוטים ענער־ גיע. אויב עם את באקאנט. אז אייגע. פון רי הויפט געועצן פון. גרייסן רעבט־קאדעקס פון רער נאטור את ראם, אז קיין שום קערפער קען נישט אפנעב; נאבאגאגד קיין ענערניע אן דעם פאר־ _שולקאםען ד פון ערגעץ אגדערש. רער ענפפער או־ף רער פראגע את ומרק־ לעך ניטט קיין לייכטער און טען רארף צווייש־ לען. צו ד• בתאיצטיקע ודסנשאפטלעכע רער־ גר־יכונגען קעגען'באשראכם מערן אלם "לעצטעם ווארט" אויף רעם נעביט. פו; רער אויבערפלאך פון רער וון שטראלט ארזים א רתיקע ווארעמקי־ט. יועלכע באפיעפט 8000-8000 נראד. למט אויסרעכענונגען. מאלט די ווארעטקי־ט ענערגיע, וועלכע ד־ זו; שטעלם צו אויף רער ערר בסשך פון א •אר, בענוג גע־ מען. צים צעשטעלצן אן אייז־פאנצער אתם ולער ערד 31 מעטער ר• ריק. מען עם ויאלם גישם עקדסטירם ד• דאזיקע ווארעפק״טס־ענער־ ג־ע, מאלט די רירכשניסלעכע •ערגעבע טעמפע־ ראטור אין אייראפע, וועלכע ווערט בארעכגט אויף אן ערך 15° +. באטראפן 73-. דערבי׳ מיז טען געדענקען, או די ערד אץ קאבטאס שטעלט פאר טיט ז־ך נאר אן אונבארייטנר קערנדל און או די זוארעטקייט־ענערניי׳ן. פון רער יון. מעלבע רערגרייכם צי רער ערר. שטעלס פאי טיט דך 'נאד א צמיי־טיליארדםטל טייל פון׳רער מארעט־ קייט. מעלבע די וון שטראלט אתים אץ קאב* מען טען מאלט געדארפם פארטרעם; די באקיפזג איג רער האנט, אראפנעריסג די גאלדע־ נע אינ זילבערנע באפוצונגעג פונ ד• טויערג, פוג די ייענט. קארק ברעכעריש דיני<נ ויי נזקראכנ אדף ד־ אויבערלעבע מויערג. ברי צו באדצנ ד* אנגע־ קלינענע. דארט טראפלעג. פעלד־צייכנם אונ געויער פוג אלטע שירישע קעניגג. אוג ד■ פעלר־צייכנר פון טיט 4 יאר צוריק נאדנט: חרך די יידג סו־טג לעניאג. זי• ד,אבנ ראבירט די קליידעד־קאטערג. ד־ נעמירץ־קאםערג. ח' איגטפתמענטג־האלע. די ארעטס פול טיט קאסטבארע ועלטענז חפציב ד,אבנ ו" געאיילט דורך רער ריויקער געביירלג ראם את געוועג רער קולם־נאציע פונקם סוג פעלד »ג. כדי ראם הדו פו: רעם נישט זעבארג גאם אתנש*ר־ צורייסג א1נ צו ראכירנ. זיינעג צענער־טותנטער גע־ שטארבנ אוג טע,־ערע עבודת פרך אוץ- <יך נענו־ מעג. איצט האב: די נעוואלט אויטטרינקעב דעם מש מיט נענום בתג בוף. זיי זדאבג געשר־עג. ויך געשפייסג. מילר געלאבט, געטאנצט טיט זייערן נענענלטע שטיוול אפג בארג. מעמעגס מארסאר אוג סזמאאיק איו געוועג בארזקט סיב סחים או: בלזטיקע פעלדב־נדנ מים ר־ איניציאלג "מכב״י אין ד־ פ־נצטערע גענג. מאם האבן נעפירט אונשנ צו די אוצתת־קעלערנ האבני!־׳ דך צמא־ טעגגעפרעבם. די קאטערג וייגע: געוועג גזם פאר־ שלאסג. אבע!* ח אוטגעדולדיקע ד.אבנ גישט גע־ מארם ביו סעג וועט די ריגלעג. טיט מאשיגעם אוג העבלעם עפענע:, זי• האבג אננעלייגט פייער בי* ד• פיט טעטאל באשלאנענע ט־רג. ראם פייער האש זיך אלייג ארי־נגעכאפם איגעמייניק, איידער די טירג האבב דך אמפגעריסג אוג באלד האט ארויסגעשטאלצג פוג די אוצרות קאמערג א ריקע,ד. ' מעכט־גער שמראם פוג פליבנדג מעטאל. עש ד־געג נעפלאסג איג אים אפפערגעשענק פוג רוט. קיסרים אוג פארטישע קעניגג, אפשפאתננענ פוג די אריטע פוג גליל די אוצרות פוג רי רייכע סרב ירושלים אוב די פארט־שטעט. הוגדערטער טויזגטער פוג נאלד־זילבער אוג קופער־ממבעות. געשטעספלט פיט רעם הויך־צייבג _טכבי“ אוב טיט רער דאטע: באנומעג. מאה סיאת געשעג את אויפגעבראכג א: אוטגעהויער געשרי■ אי: רמטיישג לאנער. העפ הע5 האבג זי־ געשריגג או:: שטי־בש דאב פ״ע־ רעם שילד פאראזיס. ד׳ האבג שמג נישט אפגעווארט ק״ג שום באפעל, עש איו טער ק״ג שום אפר,אלט נישט געמען. רער קלייגער טויער האט די איינגעשלונגעג הוגרערטעחוי'!, אוג איצט האבג ויי אמך די אנרערע טויערג אוי&־ געריסג. די לעשטאנשאפט פ ג ד■ יידג איז אוים־ נעטארדעם געווארנ. די לעניאנעג ד,אבנ גע־ שסרעבט פאראוים. צווי• ומת אינ א גליד. ארעם צו ארעם, רי שילדג צויאמענגעדר־קט זייענדיק טמט או־ף רעבטב אוב ל־גקם. רער נרעבטער טייל פון ויי יידישע באל־ האט דך געפונעג אי; די פארטג או: מו־ רעמה פונ וער אמבערשטאט א נ טעטפל האבג ידך גא,־ נעפזנענאגערד טויזגט באג. מעבדי חיטער האב• אנגעהויב; די פאקלע; אין מעמפל ווארפן.האבן ד■ אחיבנעלאזט א דילדג געשרי■ אוג זי• האבג פאריובט צו.לעשג. עם איי נעייעג צו ערשט א שאנערעב פי־ער,אבער עם האט זיך גישט נאבנע־ געבג. באדר האט זיך אתיבנעמיזג. או ב את אוטעבלעך נלייטציימיק צ.י קעמפ: קענג ד־ ארייג •והגג אוג שטעוג-בר גיורא. שנעל אתיסגע־ תפזנע סוב רער או־נער שטאט האבג אי־גנעזעג. א! ם־איו אומענלעך דך צו פאדטיידיקנ אי קעגג רעב פ־יער. א■ קענג ד* רויסער. די האבג באפמלג. או די הדפם מאכט ,ואל דך צוריקציעג צו תר אויבער שבאט, קליינע אפמיילוגגעב ד,אבנ נעיאלט תקגריק תם ריק»ג. האלטג די איינצעלגע טוי־ ערג פוג טעטפל. אלע האבג נעוואזסט, אז די ציתקנענליבע;- פארטיידיקוגגם־טאגשאפטג ז״נעג פארלארג. אבער קיינער האם זי־ נישט צוריקגע־ האלט: ויך פר־־וו־ליק אי: ויי צו מעלת... די לעג־אגערג זיינעג א־גצוו־שנצייט געלאפג דורך רעם הייליקטום פארשיכורטע פוג בלט איג יפיאוסף. די האבג גערויבט, וואס ויי האבג גאר