Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 20 (2.8.1946)
- Date
- 1946-08-02
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 63% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602052--160-8598110- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
ZAJT 2 אונר-זער מארם FRAJTIK, 2. AUGUST 1946 Politisze najs In cuzamenhang mitn najem pruw, bahandlt di amerikanisze prese di sztelung fun Rusland, welche iz niszt maskim mitn amerikaner plan wegn atomenergje kontrol. T-acsfiUUie■ Sziatu Bikini. Dem 24. VII. hot eksplodirt di finfte atom-bombe, welche iz gewen geeilt in a, fiot lun 37 szifn. Wiceadmiral Blandy der ׳ komandir funm pruw-flot tejlt mit in zajn baricht wegn der mojrediker Wirkung fun der bombe. Di bombe 110t farzunken di krigs-szif ״Arkantas“, dem luft-fli-szif treger ״Saratoga“ un sztark baszedikt di gew. japanisze krigs-szil ״Negato“, wi ojeh baszedikt un farzunken a gance reg kleinere szifn. Di bombe szaft aza sztarke radjoaktiwitet, az 24 szo noch der ekplozje, iz dos gebit fun arum 100 km noch baherszt fun ir. An eroplan. wos hot zieh gefunen etleche tojznt meter lun der ekspiozje, iz ojeh baszedikt gewom., Prez. Truman hot uhtergeszribn a gezec, wegn szafn rezerwn fun amerikanisze rogsztofn, fun welche blojz a tejl kenen wem ojsgenuct. Di amerikaner regirung szaft a rezerw-handls-llot fun 2000 szifn, ojf der algemejner col 5800 szifn. Di dozlke szifn wjeln wem koncentrirt ln finf portn un wein nit banuct wem far normale regsn. Washington. Dos amerikanisze ojsernministerjum hot bakant gemacht, az dt britisze regirung hot, in princip ongenumen dem forszlag fun ogsem-minister Byrnes wegn cuzamenszlisn di ibrike okupaeje zones mit der amerikaner zone in ejn wirdszaftlecher ejnhajt. Dos ojsem-ministerjum holt, az ojeh di ibrike ewej okupaejemachtn, wein gefinen far meglech cu gebn a ginstike tszuwe ojf Byrnes forszlag. Washington. Der amerikaner gezandter in Moskwe Smith hot ibergegebn a brif dem ogsem-minister Molotow in welchn es wert forgeworfn dem Ratn-Farband, az er eit arojs fun Ungarn lebns-miti un lebns-wichtike industrijele rojsztofn. Der Ratn-Farband wert ojfgefodert cuzamen. mit di F. Sz. A. un England cu lindem dem wirtszaft׳- lechn chaos in Ungarn. In brif wert ongewizn. az der Jalta opmach farlangt cu untersztien dl amolike dajczsze farbindete meluehes in der lejzung fun zejere dringende wirtszaftleche Problemen. London. Der gezec projekt fun der Labour-regirung cu nacjonalizim dos britisze gazunthajts-wezn iz durchn untern hojz ongenumen gewom. London. Der bakanter welt-dramaturg, der englender Bemard Shaw enditt di teg London (BBC). Szrajbndik wegn der 81tuaeje in Pojln rtochn referendum, sztelt fest der ״Ekonomist“ az in algemejn hot di regirung dergrejeht a derfolg. ׳. Di farsztarkung fun der pozieje fun der pojllszer regirung, iz ojeh a rezultat fun der akcje ojscumajdn an inflaeje, wi ojeh di forszritn in der widerojfbojung tun der industri an koj Ln-grubn-wezn. Dem wuks fun der proregirung sztimung ojfn dort, ken derklert wem mitn fargresem di industri-schojrts cusztelungen fam dort. Men darf ojeh niszt fargesn, az Rusland macht bamijungen, kedej cu baruikn di nacjonale emfindlechkajt fun di Polakn. Di stanegonirade in Pog'in rusisze miiiter-tej ln gehem cu di disciplinirte un beste. Der ajnflus fun Rusland ojf der pojllszer politik iz a decidimder, ober a diskreter, wos iz gojrem cu׳ der farkleneung fun di antt-rusisze sztlmungen in der gezelszaft. Ober di dozlke Problemen zajnen niszt kajn unmltlbare, sztelt fest der ״Ekonomist'‘ un bemerkt az di wirtszaftleche politik fun der regirung hot gebracht cu der farsztarkung fun ir situaeje ln land. Di englisze morgn prese batrachtndik dem opzog tun Rusland cu di forgelejgte amerikaner propoziejes ojfn gebit fun kontrollrn di atom-energje, fregt cu hot Rusland szojn mer wi •di atom-bombe un darüber wil zi kejnem niszt arajnlozn unter dem forhang? Uustaud Generalismus Stalin hot ojfgenumen dem gen. sekr. fun UN Trygwe Lie un durch gefirt mit im a niszt oflcjeln szmues. Trygve Lie iz ojeh onweznd gewen ojf der ojfname, wos s’ hot ajngeordnet min. Molotow lekowed der wajlnder in Moskwe czechiszer delegacje. Lojt baszlus fun bulgarlszn pariament zol di folks opsztlmung wegn der meluche form forkumen dem 8. IX. un di waln cu der. nacjonal farzamlung — dem 27. X. 46. Prag. Dl czechoslowaklsze regirungs delegaeje hot zieh fun Moskwe umgekert kajn Prag. Der lajter fun der delegacje premier minister Gottwald hot noch zajn curikker derklert; az di sowjetisze regirung hot arojsgewizn fll farsztendnisz far di ezechoslowakisze Problemen. Prag. Der czechoslowakiszer ojsern mini- %ter Jan Masarik hot derklert, az biz ject zijnen ojsgewizn gewom fun Czeehoslowakien ejn milion Dajczn. Fun zej zajnen 750.000 gebracht gewom in der amerikaner zone un 250.000 in der sowietiszer. Prag. Noch der ojswagzung fun di dajczsze ajnwgjnerfun di czechisze grencc gebltn fein dort ojs 770.000 arbets kreftn. Prag. Farn folks gericht in Kosice, mizrech Slowakic, hot zieh ongehojbn der procss kegn 750 perzon, fun welche der grester tejl zajnen farn krig gewen Slowakn ungarüWer nacjonalitet. Zej wem baszpldikt in meluche fajndlecher tetikajt. Frankfurt. Der forsztejer fun der pojliszer regirung hot derklert, az di organizirung, instrukejes un bafeln wegn di mordn in Pojln sz tarnen fun Regensburg, wu s’ geänt zieh di centrale fun gen. Anders’ es armej unfunNSZ. Rusisze armej ecjlt 6 miljon soldatn. (D. T. Lojt jedijes fun militerisze ojtoritatiwe kweln, cejlt bajm hajntikn tog di Rojte armej, aragnrechndik ojeh ir luft-flot bizj» miljon menczn. Lojt dl zelbe jedijes, zajnen szojn demobilizirt gewom 10 miljon soldatn un di naje rekrutn büdn dem ojbnongegebenem' sztand. Dl zelbe ־kweln sztrajehn ojeh unter, az di hojpt-ojfmerkzamkajt funm Ratnfarband wert in jectikn moment geleggt ojf der antwiklung fun der atom-kraft. Fdwzefifen« leudez Fun Hawai wert gemoldn, az der wulkan Mana Loa drot wider ojscubrechn, noch a flr'a halb jorikn iberrags. Wellington (Naj-Zeland). Draj tojznt baln wo hobn zieh ongezamlt in dl hat ns fun Auckland in Naj-Zeland. wu di organizaejes fun di hafn-arbeter hobn zieh opgezogt cu fariodn di wol, welche iz basztüht far Szpanje. Zej flln dermit ojs dem ojfruf fun welt-farband fun di prof. *farejnen, niszt cu deriozn dem cusztel f1!n schojres far Szpanje als protest kegn• dem Franko- Wien. DL sowietisze macht Organen hobn in Wien aresttrt 5 baamte, welche zajnen gewen baszeftikt in der farwaltung fun di landglter ln der sowietiszer zone fun Est- Dublin. Der Irlendiszer premjer-mlnister hot derklert, az di Irlendisze regirung bamit zieh cu wem ongenumen als mltglld Nanking. Men meldet az 180 km ojf majrew fun Nanking hobn diregirungs-*ärmejen ceklapt 30 tojznt •komunistn, welche hobn geplant atakirn dl hojptsztot fun Chine Nanking. Warsze. Der Times-korespondent hot derklert,. az culib dem antisemitiszn kurs ln Pojln wet in meszech fun ejn gor, zieh dort niszt gefinen kajn ein Jid, wu 's hot zieh amol gefunen der ferter tejl fun ale Jidn in der weit. Bukareszt. Dos rumenisze ojsern ministerjum hot bakant gemacht, wegn der ojfdekung fun 3 gehejme terroristn grupn, welche zajnen gewen ojsgesztat mit dajczsze krigs materjaln. Der grester tejl mitglider fun di dozlke organizaejes zajnen «restirt un wein gesztelt wern far a militer gericht. Paris. Dos francojzisze gericht in Versailles hot farmlszpet dem gew, ojser minister tun der Vichy regirung Flandin cu far- , lim di birgerleche ern recht ojf 5 jor. Dos gericht hot untergesztrochn, az der urtejl iz blojz a prlncipjeler un wirklech badajt es a frajszprechung. Fiandins tetikajt als Petains ojsern minister iz niszt gewen kajn ״euzamenarbet mitn sojne“. St. Etienne. Der francojziszer premier minister Bidault hot do in a rede derklert, .;es unterligt niszt kajn cwejfl, az Dajczland muz wajter blajbn a meluche. Frankrajch ,untersztict di fulsztendike entnaciflelrung fun Dajczland, ir farwaltungs tcchnisze un politiaze decentralfeacje wi ojeh di szafung fun a demokratiszer regirung. Frankrajch iz grejt cu batrachtn Dajczland als wirtszaftleche ejnhajt mitn ojsnam fun Saar Wee/H dec D.P.-Icaqe■ (AP) Di amerikanisz-englisze technlsze komisje iz opgeforn kajn Brazilgc cu unterzuchn di meglechkajt fun bazecn dort di ejropejisze DP in a grojsn massztab. Der prezident fun braziljaniszn nacjonaln emigraeje ogs-szus hot derklert, az Brazilje wll ojfnemen 100.000 emigrantn, nor zi nojtikt zieh in transport-mitlen welche di amerikanisze regirung zol szteln cu faflgung. Er hot ojeh bakangemacht, az er'hot cezamen mit ofiejele krajzn in Washington sztudirt a plan far emigraeje kajn zfd-Amerike als a mit! cu helfn un lezn s’problem fun di 800.000 ejropejisze DP. un ’fun di 110.000 pojlisze soldatn fun gen. Anders’ armej. Itl— di pojlisze soldatn, iz Bräzilge niszt sztark farmteresirt wegn zej er emigraeje wajl zej szteln mit zieh niszt for kajn pozitiwn kolonizaeje element. Dakegn polisze krigs unawjacje-techniker wi ojeh andere speejalistn, zagen gewunszn farn dozikn land. jüeou BtuiM. we$*t di ttcU t.1 .-fyM’ztieul&zu■ Pariz. Leon Blum, der flrer fun dl francojzisze socjalistn hot in zag ns an׳artlkl in ״Populer" gewidmet plac far di lecte geszejeniszn ln E. J. Er batont, az dl Englisze regirung lejgt arojf di iker-achrajes ojf di teroristisze organizaejes in E. J. Der emes iz, az men prowocirt umojferlech dem gajstikn cusztand fun der E. J.-diker rau-' tiker jugnt, welche m' bacejchnt als terorist/1, dan wen men sztelt zej in a läge on an. ojsweg un on a hofnung, kegn wos s' rewoltlrt glajchcajtik zejer. gefil far gerechtikajt, un zejer sejchl. Wi azoj ken der E. J.-diker .Tiszuw farstejn wos es kumt, ject for? Wi azoj ken er ma&kem zajn mit dem?• Dermonendik wegn E. J.-mandat welcher farzlchert dos ojfbojen ln E. J, a jidlsze NacjonaJe hejm, zogt Blum wajter. Wi azpj ken men deriozn az di szejrishaplejta fun Lublin un Warszewer geto, az dl jesojmim fun di gaz-kamern fun Auschwitz, zoln niszt arajngelozn wern in dem land wos wert durch zej betracht als foterland? Wi azoj ken men deriozn az a Labourregirung zol gebn ir opzog, in der cajt wen der Labour-party kongres hot zieh arojsgezogt letojwas a jidiszer emigraeje kajn E. J.? Festsztelridlk az di dozlke englisze taktik iz imsztand gewen arojscurufn ojfregung bajm Jiszuw, farendikt er mit folgnde werter: Der toror in E. J. iz a rezultat fun antojszung. 8' iz nito kajn ander mitl cu barujikn dem Jiszuw un cu likwidirn dem dozikn cusztand wi curikszteln di hof- I Cb. Sucholicki. ,Der Gnffojb (tmmSof- ■funm QVariS'zewer Geto (Zidirojnes.) Mir hobn opmarszirt a hejm unter ai klangen funm ojfgecroitngenem. gezang. Dos flegi forkumen zejer oft, mi mir hobn nodi der arbet gemuzt zingen jidisze, pojlisze oder militerisze marszn. Farbajgejendik durch der Proste-gas. wu es hoi zieh gqfunen di centrale szop (fabrik) fun Tebens’n iz undzer eug farhaltn gewom, roajl mir hobn gemuzt frijer durchlazn a rizike purtje Jidn, weldie zajnen unter a sztrenger bamachung arojsgefirl gdtvorn fun der doziker fabrik. Dos zajnen gernen arbeter-facfilajt, weldie zajnen ״selekcjonirf“ gernorn und awekgemtmen fun arbets-marsztat. Di dozike grupe hot ge- » cejlt an eredi fun 500 man, un iz getven arumgeringlt fun dajczn, ukrajiner un litrviner. Far undzere ojgn hot men zej ojfn weg gejendik, geszlogn mit di biksnkolbes biz blut, un az a szroacherer hot niszt ojsgehaltn di jesurim falndik unter di klep ojf der erd, iz er momental ״balojnt" gewom mit a kojl in kop. Mit inerledi blutikn wejtok, hobn mir zieh rugekukt cum dozikn bild. Undzere baglejier, die ss-mener, zajnen gesztanen unongekrooln fun der ״delikat''-arbet fun zejere diamejrim. Zej hobn zieh gewendet cu undz, nnmajzndik ojfn dozikn bild: ״zet, ir wert doch fun undz bahandlt n>i di pricim ... nor ojb, ir wet niszt arbetn, dan ... dan ..Di roajterdike werter flegn zej niszt farendikn, nor gewise bamegungen mit der hant, hobn ongemim di badajtung fun di nisztfarendikte werter. Mir zajnen gesztanen sztum, cuherndik zieh cu di diburim fun di dozike diewrelajt un in undzere kercer hot zieh gerian a meditike sztim fun nekome. Dos blut hot gekodit un der gancSr kerper iz in jenem moment farwandlt gernorn »n ejn brenendik sztik fun com. Endlech hobn mir zidi gerirt fun ort ojfn weg ahejtn. Fun der wajtns hobn mir noch gezen dem umglikledin transpori un gehert di wilde ehajisze gewaldn fun zejere irajber. Onkumendik ojf Leszno-gas, hobn mir ongetrofn ojf an andern trarisport, welche iz gefirt gewom ojfn umszlag-plac, ober dos zajnen szojn gewen blojz kinder. An eredi 300 kinder zajnen gefirt gewom unter sztrenger ekskorte fun jidisze policaj un dajezisze zandarmen. Wi mir hobn zidi szpeter derwusl, zajnen di dozike kinder arojsgenumen gernorn funm kindergortn fun der ״Tebens-szop numer 2“, ojf Leszno-gas. Die eilern zejere zajnen gemen baj der arbet. Di kinder hobn zidi frejledi geszpilt unter der ojfzidit fun zejere dereijer. Plucim iz arajn Tebens alejn onhojbndik zidi arumkukn inm dozikn ״kindcr-gan-ejdn. Er hot eugerufn dos erszte kind un a freg getan: ״llostu szojn hajnt gefresp?" Dos kind hot drajst geentferi: ״Jo . ■ ■" Un mildi hostu ojdi getrunken? — hot zidi roäjter gefregt der menuwl. Jo, hot dos kind opgoentfert. Ir bakumt nodi hajnt a eugab cum fresn ... hot Tebens derklert, un take bald ojfn ort eugerufn, ejnem fun di dercijer un bafojln nodiamol gebn di kinder (zajne ״libling“, wi er ftegt derklern ba; jeder gelegnhajt), mildi mit kudm, mos iz tejkef ojsgefirt gernorn. In cröej szo arum take in moment, men mir zajnen farbaj fun der arbet, hot men di zelbe kinder (zajne liblingen) arojsgefirt fun kindergortn onm misn fun di eitern un cuzamen mit di dereijer opgefirt cum tojt. Dort ojfn umszlag-plac zajnen di kinder fariodn gernorn in die Wagones, weldie hobn gemärt ojf zejere korbones. Es iz diarakteristisz gewen a fal, ■wos a bube, weldie hot iidi geszpilt inm kindergortn mit ir 4 jorik■ ejnikl un iz azojrum cuzamen mir ir opgefirt gernorn ojfn umszlag, iz durdi die ss-mener. arajngesztupt gernorn in an andern wagon, opgeszejdt funm kind. Dos klejne 4jorik jingele, derzejendik dos hot mit szfarker farcmejf-_ lung hojdi ojfn kol ojsgeszrign: Baba, wu loztu midi? ... Der onweznder ss-man iz ober derfun niszt gerirt gewom, un niszt ״bawilikt" di alte froj zol cuzamen mir ir ejnikl durhmadm dem leetn weg ... Inm zelbn moment, wen di dozike kinder zajnen farbaj di Leszno-gas un mir nodi zej, hobn mir nebn undz bamerkt a bild, mos hot niszt mejniker ojf gerudert undzere nerrvn un welches hot bojlet bawizn, wi undzere ejgene brider zajnen moralisz gefaln inm obgrund fun szmuc 1 in zind. ln mitn gas iz gesztanen der trojerik -barimter Szmerling (hojpt fun der Jidiszer poliCej) un s szikerer zidi gekuszt mit an unkrajiner ... gekuszt zidi un wajter getrunken ... Dernebn iz gewen an ojfgebrodin jidisz wajngeszeft. T)<>s dozike hesledie bild wet blajbn ajngekrict tif > in zikorn fun jedn ejnem, weldie hot mitgcmadil di dozike momentn un hot gehat di gelegnhajt, mit ejgene ojgn cu bamundern dem thojm, in weldin s' hoi zidi gebndn undzer a. g. pseudo-,-- intelligenc, di szmueike milhelfer in szojderledin farbredm ... V