Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-07-26 · 19 (26.7.1946) · p. Seite 7

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
19 (26.7.1946)
Date
1946-07-26
Page
Seite 7 (sequence 7)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
66% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602050--156-8598107
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

1 entity mentions

FRAJTIK, 26. JULI 1946 אונרזער ווארט ויי I h חף H 1111 Uli1 Jlll 1, Im...!1 "11 1.111III ■■11J1II111 In»,II .Illll ןןןויייויןן Hercl-Bialik akodemies Bamberg Cum Jor cajt fun Dr. T. Hercl un Ch. N. Bialik 12 Szabes chof tamuz in sztot Bamberg forgekumen a fajerleehe trojer akademje cum jor cajt fun dl grojse jidigze manhigim Dr. Hercl un Bialik. Bajm dawnen macht der chazn Trambkowski a hazköre un noch dem kumt for ojfn hojf fun der Cljon. Org. an imposante akademje. DI tribune iz gecirt mit di bilder fun Dr. Hercl un Blallk ajngehilt in szwarcn. An ern wach fun di junge Sportler Hakoach. in bloj wajse mundirn un fener. Baj an algemeiner sztilkajt efnt der forstender fun der Cljon. Org. Ch. Frosz di akademje. Cwiszn andere dercejlt der redner wegn lebn fun Dr. Hercl un citlrt a 82ir ibergesect In jidisz fun Bialikn. Nacher redt h' Melcer. Cum sof redt h' Krut. Mit citatn fun Herds ״MDINAT HJEHUDIM“ un fun Bialiks szirim un agadot flrt der redner ojs, dos di ejeige lejzung fun dem Jidntum iz nor di ejnikajt fun folk in a jldlszer medine. Mit dem gezang fun ,,Hatlkwa“ un ״Techzakna“ iz di fajerleehe akademje geszlosn gewom. Mazklrut glilit szel Hist. Clon. Achida. Zuntik dem 21. VII. hot di kultur komlsje baj der Cljon. Org. ajngeordnt a fajerung mit der batejlikung fun di forsztejer fun Mazkirut Glilit, ch׳ ch׳ Frosz un Lajt. Ch’ Szternberg derefni. di fajerung un dertejlt dos wort dem ch’ Lajt, welcher farlangt men zoi zieh nemen a muser-haskl fun der nonter fargangenhajt un kemfn far a jidisz Erec-Jisroejl on unterszid fun partej-eugeherikajt, wajl ojf der frajntszaft un rachmones fun der ojserlecher weit kenen mir zieh niszt farlozn. Der ch' Frosz, s2ildert dem herojiszn kamt funm jszuw un er farzichert, az a jidisze mcluche wert geszafn wem wajl dos iz a historisze nojtwendikajt. De! redner wornt ojeh dijenike, welche wiln emigrirn in andere lender, wajl dermit fargresem zsj dem jidiszn goles ansztot im cu likwidim. Der goles iz gewen der makor fun undzere ale umglikn. In kinstleriszn tejl fun pro gram, hobn sztark ojsgenumen di recitacjes fun ch’ Goldsztejn. Es feit unds 4 monatn cu 6 jor Bayreuth In cuzamenhang mit dem 42 jorcajt fun dr. Teodor Hercl un 12 Jorcajt fun Ch. N. Bialik Iz Szabes chof tamuz forgekumen ׳ an akademje ajngeordnt durch dem snif fun der ״Hlstadrut Cljonlt Achida" ln Bayreut, lnm ״Be Ichud“ fun snif. Baj a ful gepaktn zal derefnt ch’ Kuperberg dl akademje un git a koren iberbllk iber der badajtung fun der lajerlechkajt. Dan macht der chazn Blau a hazkore dl niftorim, un s’ wort bakumt Ch' Halpem cu '•aijn referat wegn dl grojse szafungen. fun dl dozike ewej grojse Jidisze perzerlechkajtn. Er farendikt mit folgnde werter: Hercl un Bialik zajnen awek fun undz nor' flzisz, ober zejer gajst lebt un wirkt cwiszn undz. Der doziker gajst hot undz dermutlkt in di ergste momentn fun undzer lebn In di szrekleche KZ־tn un in di welder; ojeh ject wirkn zej dermutiknd ojf undzer gajst un wiln, in kamt far a jidiszer meluche ln Erec-Jisroejl. Es wert dan recitirt durch der ch-ra Ruza Bialik's ״Hagana“ un dl akademje wert mitn gezang fun ״Techzakna“ und ״Hatikwa" geszlosn. Szabes iz beejs’n dawnen in .He Ichud“ gemacht gewora a ״hazkore" un ejner hot gezogt ,.kadisz" far di niftorim. Ojeh iz gemacht gewom a ״mi szebejrach" dl ASIREJ CIJON un s' zajnen gefaln szpendungen kam KKL. Ajzenberg. FUrth Frajtik dem 20 tamuz hot dl.Cijonistisze organizaeje in Fürth-sztot ajngeordnt cum ondenk fun dr. Hercl un Ch. N. Bialik a fajerleehe trojer-ftkademje. 10 fri wem geszlosn ale jidisze amtn un di jidisze bafelkerung farzamlt zieh in szul. In der onweznhajt fun a grojsn ojlom wert di' akademje derefnt durchn prezes fun der Cljon, Org. Ch׳ Szternberg, welcher charakterizirt in zajn referat, dem grojsn iriealizm funm Jidiszn manhig un zajn sztarkn glojbn, az nor a jidisze meluche ken ׳ ratewen dos Jidisze folk fun zajn bitern Er redt ojeh arum dl hajntike jidisze läge in der weit, noch der bafrajung, fun di KZ-n. un kumt cum ojsflr, az hajnt, mer wi wen s’ i2 in der jidiszer geszichte, Alt zieh bojlet di nojtwendikajt fun a jidiszer meluche, lojtn plan un ideje fun dr. Teodor Noch dem redt der alter cijonistiszer weteran adw. Sztera, welcher dermont di cajtn fun der dajczszer asimilacje wen der Jid hot mit bitl dermont dos wort ״Erec- Jisroejl“ un gezen zajn basztimung blojz in Dajezland. Arojsgewizn hot zieh ober, az dos jidisze land iz gewen dos ort, was hot geratewet a grojsn tejl Jidn antlofene fun Hltler-gehenem. Adw. Sztem lodert ojscufirn di cawoe fun dr. Hercl. Der chazn Fessel macht a hazkore far di farszlorbene jidisze perzenlechkajtn un di akademje wert farendikt mltn gezang fun ״Hatikwa.“ Bayreut iz a sztot welche gofint zieh in ״Ober-Franken“, inganen 15 km fun der a. g. ״Stadt der bawegung“ — Nürnberg. Zelbstfarsztendlech, az di sztot iz gewen durchgedrungen mit nacizm.dos sztert ober niszt dacu, az ict ״zajnen mer kajn nacis dort niszt farhan" punkt wi in ganc Dajczland. ject zajnen 75 % fun der bafelkerang fnn Bayreut ״halb-jidn“ un wejnikstns, hot jeder miszpoche in zieh ״epes azojns“ wos hot aszajehes mit jidn . . . Di dozike sztot iz gewen ganc wejnik bakant cwiszn der szcjris-hapicjta, zi Iz ober leetns gewurn sztark popnler cwiszn ״achejnu“, un niszt nor do in Dajezland, akie ojsland wejst szojn derfun, az di sztot Bayreut hot dem ״kowed" cu gehn a ״dach ibern kop“ dl 19 Landsberger Jidn. Di dozike sztot iz frier bakant gewen als kultur-center, wuhin s' zajnen zieh cenojfgekumen farszidene kinstler fun ale ekn weit. Zi iz gewen bakant mit di jerieche ״Richard Festspile" nn di herleche operes fun Wagner u. a. Dos iz ales gewen in dl alte ״gute cajtn", wen inm Hl-rajch hot geherszt cjn partej, ejn ״Gauleiter“. Hajnt ober, noch der cwejter welt-milchome hot zieh ales geendert. Wi szwomen noch a regn, zajnen ojsgewaksn farszidene lojter ״demokratisze" partejen genoj wi in ganc Dajezland. Hajnt >2 larhan a KPD, SPD, FDP, CSV, fun wemen s׳ szrajen arojs di lozungen fun ״glajchhajt“, frajhajt un briderlech- Ojf a bafelkerung fnn 60.000 ajnwojner hobn mir 320 Jidn d. h. 5 %. Di sibe wos s׳ Bamberger Es zajnen farhan fragn iber welche men iz farinteresirt oncunemen a ful mojl mit waser un szwajgn, es zajnen ober ojeh farhan menczn, welche wein niszt lozn Szoln farszwign wern azelche fragn, wi onrirn gezelszaftlech ejgntum —׳ wi es iz baj undz der fal mitn bnjmejl honiguchdojme. Ojh es ekzistirn instanen, wos zajnen barufn ojscufarszn, miszpetn un basztrofn di szuldike, to farwos szwajgn zej? Dermit bagejl men a cwejfach farbrechn, ersztns: dekt meu misbrojehn, un cwejtns: git men cu kuraz andere ojwer cu zajn ojf ״Al tiszlach Jad ..." Mir hobn doch szojn a najem Prokuren-, h, Grind. 8' iz gewunszn ar der prokuror zol zieh mit dem farinteresirn. Mit frejd kenen mir konstantirn, az es wern szojn eugegrejt, ajngerichtet ua in Ordnung gebracht di wojnungen in Bad Kissingen in a prechtiker gegnt, — far undzere lager kinder. Wi es git undz iber der h. □erszkowiez, wein di kinder in baglajtung fun a tejl muters fun di kinder un lerer, forn in ewej partjes cu 40 kinder, di erszte grupe fort A jaszer-kojach kumt dem Sekretär fun der jidiszer gemejnde h’ Rozental far zajn ibergegebnhajt un mithilf in undzer arbet. Zilberberg Dawid. In Hof iz impozant gefajert gewom der Jorcajt noch undzere unfargesleche grojse mener Teodor Hercl un Chaim Nachman Bialik. wi umeturj ln ale jidisze jeszuwim hot men ojeh do gedenkt zejere grojse far- . dinstn farn Jidiszn folk un specjel dem kamt wos dr. Hercl hot gemuzt basztejn, welndik derwekn dem nacjonaln gajst bajm jidiszn folk. Nochn derefenen dl akademje durchn prezes Wajl, macht der chazn Kraus a hazköre noch di farsztorbene un 8’ rejdn: Ch’ Orensztajn in noraen fun der historiszer komisje (Bamberg), ch’ Dessau, fun der Hanhaga Haraszit ״Nocham" un ch’ Wagenfisz (Bamberg), welche szildern in zejere werter di grojse tatn werk wos zajnen geszafn ge*om durch di dozike herleche gesztaltn bajm jidiszn folk. Baj rimder sztimung wert di akademje geszlosn mit ״Hatikwa“. Ruth Majtek. wojnen azoj wejnik Jidn, iz di: Der ״deinekratiszer“ oberbirgcrmajster a ״halb-Jid" zogt: ״mir darfn hobn plac far undzere flichtlinge fun mizrach" Iz dariber far undz Jidn kajn plac niszto. Lojt zejer ojsrechnung hobn di krematorjes un gaz-kamern badorfn letik-zajn noch 4 monatn, damals woltn in Bayreut kajn 320 Jidn niszt gewojnt. Dos allirte militer hol wajzt ojs, zieh cu sznel cugeajlt, cuniszt-machndik ale farbreeberisze plener welche hobn noch gewart ojf zejer farwirklechung. Majne libe lerer! Ir wet basztimt najgerik zajn, wos ich bin ojsn mit majne szures, bet ich baj ajeh geduld un s’ wet ales genoj ojfgoklert wern, un dos niszt blojz interesant far dl Jidn fun undzer sztot, nor ojeh far der gancer szejris haplejta. Biz 1 wochn curik hobn mir bakumen normale lebnsmitl-kartn. Ojeh hobn mir zieh derwust szojn a!engere cajt — durch der mithilf fun undzer forsztejer ch’ Briljant, az Dajczn, gewezene KZ-ler, bakumen extra-eugabn in der form fun milch jedn tog. Noch szwere bamijungen, raicad undzere askonim, hot men ojeh undz anerkent als barechtikte cu genlsn fun der doziker eugabe. Leetns ober wem mir farflegt fun der UNRRA, bakumendik 2000 kalorjcn teglech, wi ojeh cigaretn. Men hot undz gehaltn in ejn cuzogn goldene berg, un mir hobn di dozike forszlagn ongenumen mitn dading, az mir bakumen ojf lehabe di extracutejlung fun milch wi biz ject. Di forike woch Iz undzer kouiitet ajngeladn gewom in dernerangs-amt Di delegaeje iz basztanen fun folgnde perzonen: lager-szpigl szojn dem 1 august un di cwejte dem 8 august 11. j. Der Gezunthajts-amt bajm komitet nemt iber die fulc zorg far der farflegung un ojfzicht iber di kinder in der cajt tu» opru in kurort. Derfirndik dem injen biz cu der fuler derlejdikung, wert opgeton a Zach fun grojser badajtung, far welchn di organizatorn fardinen a jaszer kojach. Niszt ejnmnl iz bahandit gewom dl frage fun bazorgn dem lager mit fruchtn, wclcbc zajnen a!1 umiiadingte nojtwendikajt far undzer organism. Es iz niszt genug CU zogn ״men darf11, men miiz ojeh zajn energisz, un wi mir u-ejsn es fun der praktik, tut men mit energje zejer Dl ojf, bifrat wen dl milhilf fun direkter Mr. Pearl iz a gezicherte, wajl er iz sztendik grejt mitcuhelfn mit aletn mcglerhn. Mit der rejnkajt in lager hot cs nngchojbn zieh a rir ton cum hesern, men darf nor zieh a bis! mer onsztrengen un mir zajnen farllit fun megleche epidemiszc krankliajtn. Goldzamd Chaim. H Geller (prezes), Demerer un Ensel. Dort hot men zej derklert, az lojt a farordnung fun München, wein genlsn fun der frijerdiker cxtra-cutejlung fun milch nor di j enige, welche zajnen gewen fule 6 jor in KZ, un azoj wi di Jidn feit noch bcsachhakl 4 chadoszim cu der doziker cajt, kcnen zej bemejle fun der doziker hanoche niszt genisn. Ale interwenen hobn kajn derfolg niszt gegebn. In di ongegebene motlwn hot der lajter fun dernerungsamt derklert, az azoj wi s’ lebn in der Amerikaniszer zonc iber 100.000 Jidn un ojb men zol ale gehn milch . . . dan wos wet nebech blajbn far di Dajczn? Ich weit zieh gewolt fregn: onhojbndik fun a gewejnlcchn wirtszaftslajler un cndikndik afile ojf a minister-prezident: Cu kent ir efszer onwajzn wejnikslns 1 Jid, welcher zol hobn ojsgchaltn 6 jor in di dajezisze KZ-tn? Wejst ir wer s’ hot jo gekent ojshaltn 6 jor in KZ? dos zajnen di hajntike ״gewezene dajezisze heftlinge“, welche hobn figurirt als ״B. V." mitn grinem winkl, welche szpiln hajnl-cu-tog di rol fun ״folksheldn“, un farnemen gute postns. Wejst ir farwos zej hobn jo ibergelebl? wajl zej hobn inerhalb dem KZ geszpiit gewiss roln un a dank dem, Iebndik ojfn cheszbn fun andere, denen di sztrain fun frajhajt. Zej hejst-dos, kumt jo der extra-culag far KZ? Undzer entfer darojf ken nor zajn folgender: Ir, welche zajt szuldik in undzer folks-tragcdjc, zeit durchn gojrl balojnt wem far undzer pajn. Di klole fun undzer folk wet ajeh farfolgn. Frajberg-Bayreut. Tro|er akademje cum 4jortog fun likwldaoje-onhojb fun Warszewer geto ln Bamberg Mantik dem 22 jull iz in Bamberg kargekamen a trojer-akademje cum 4-tn jortog fun llkwidacje onhojb funm Warszewer geto. Baj a ful-fazamltn ojlom inm grojsn teater-zal fun bamberger lager, derefnt ch’ Wagenfisz dl trojer-akademje un bet baem ' undzere kdojszlm mit ojfsztejn. Der chazn Kross macht dan an ״hazkore“, s’wort bakumt ch’ Sucholicki, git iber in kurcc werfer dos bild funm grestn jidiszn kibuc fun Ejrope in jene tragisze teg fun ״untergang“. Er wajzt on ojfn gemejnem cinizm fun di farbrecher, welche hobn zieh bannet mitn echt-dajcziszn lign bajm ojsiirn dem szojderlechn farbreclin ibern Jidiszn folk. Far di dozike bilder — farendikt der redner — far di dozike szrekleche korbones hobn mir noch biz hajnt fargitigung niszt bakumen. Dos Jidisze folk iz wajter In kamf far zajhe recht. 3' wort bakumt dan ch’ Orensztejn, weleher git iber erinerungen funm amol-balebtn Jidiszn Warsze. Er kumt cum ojsflr az di heldntatn funm kemfndn geto, hobn gewlzn dem richtikn weg fun nacjonaln sztolc S’ redt noch a mitglid funm Aguda-kibue ch’ Titcrman, welcher firt durch an analiz ibern bagrif nacl-mencz. Er kumt cum ojsfir az dl jcctlke gerangleniszn funm ceblutiktn Jidiszn folk, wem basztetikt durch dl gruntprincipn fun undzere alte religjeze forszriftn. Mitn gezang iun Hatikwa szlist der forziender di fajerleehe trojer-akademje. Cu der ojfmcrkzamkajt fun der Bamberger Jidiszer bafelkerung! Dermit wert bakant gemacht, az jeder ajnwojner D. P. fun sztot Bamberg, iz mechujew durchfirn a rentgenologisze unterzuchung, welche iz nojtik bajm ojsfiln jedns gezundhajtskarte.Di gezundhajtskarto wet in der eukunft dinen bajm bakumen di UNRRA farflegung un wet muzn forgesztclt wem baj der racglcchkajt fun emigraeje. Jeder ejner darf zieh meldn in ambulatorie Bamberg, Schützenstr. 3 wu es wein arojsgegebn wern ojswajzn far Rentgenologisze ojfnames in sztotis2n szpltol. Lajter fun der bamberger Ambulatorie Dr. Feldman. Dank-Ojsdruk Ich druk ojs a hardkn dank dem h. Enzweig un dem h. Lajt far zejere bamijungen bajm arojsnemen majn brlder A. Grinberg fun dl tflse. Gebr. Grinberg. A.^B

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.