Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-07-19 · 18 (19.7.1946) · p. Seite 7

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
18 (19.7.1946)
Date
1946-07-19
Page
Seite 7 (sequence 7)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
66% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602049--147-8598099
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

1 entity mentions

RAJ'HK, 19. JULI 1946 אוברזער ווארם Fun Rajon-Lebn Fun a bazuch in kibuc ״Lehawa" bej Münchberg A grojse Moj-wajse 1071 bagr'ist fii bazadier, wos kumcD inm kibuc ,,Lelrawa" baj Münchberg. Dos gaoce ho|z, di preditike cimeni, in welche der kibuc gefint zieh, der fajner estetiszer ajszen mit welchn 5' zajnen rasch specjele lokal□, wi der ״chadar haochcl", lejn un ler-zal macht oif jeda bazueber an ojscrgcwcnledm ajodruk. Idi bin ongekumca in kibuc in di szoen tun arbet. Ale diawejtim zajoen gewen in leid? Hob idi baszlosn, take, zen dl chalucim baj der arbet fun hcj-sznajdn. Un ich muz mojde zajn az dos prechtike bild, wi chalucim unter brenendike sztraln fun der zun, zajaen baszeftikt bas prodüktiwer arbet. grejtndik zieh azoj-arum als nuclecher eleraent far der uonster eukunft — far Ercc-JisroeJl. ln majn famazje ze ich zej arbetn ojf di Felder Fun Jehuda ... (äse Derefnung fun tranrit-lager in Rehaa. Frajtlk dem 12. VH. iz do derefnt gewom der tranzit-lager Fun UNRRA far di naje tr&nsportn Jidn, welche kumen on Fun Pojln. Do darin, di fun pojliszn gehenem antlofene Jidn. welche kumen on-mide un larmaterte, bakumen dem ersztn opru fun szwern weg. Der hlger lidiszer komitet, welcher iz gewen baojftragt fun h. direkter Lern er cu efenen az3 lager, hot fartro}t dl dozike misje dl komitet-mitglider ii. h. prezes Weiden, Class un Dawidsohn. Zej hobn bemeszech fun e!nike teg eugegrejt a draj-sztokign blnjen mit bakweme szlof-plecer tar 250 perzon, a szejnem lichtikn es-clmer wi ojeh a lezezal, wu es gefinen zieh jidisze cajtungen. Dem ersztn ,,boruch habo“ hobn mir gemacht a grupe jidisze jesojmimlech. an erech 160 kinder, welche zajnen ongekumen fun Pojln. Ojf zejfire pemime lz ojsgegosn der gancer caar un rojgez cu der gancer weit ״Farwos hot Ir azoj Irl awekgenumen undzere tate-mame?“ Mir hobn dl kinderlech szejn mekarew gewen un noch a tog opru hobn mir zej opgeszikt ln zeler lager Dem cwejtn tog iz ongekumen a najer transport kinder, welche zajnen seiet derszept un wein zieh muzn ojsrujen etleche teg- Horaw Szapiro szlito, welcher hot bazucht dem lager, hot bagrist di kinder-un hat zej gewunszn zej zoln bekorew onkumen icajn E. J. Mita dozikn transport iz ojeh ongekumen fun Pojln dlrektor Srule fun landsberger lager, welcher hot gebracht zajne krojwlm fun Pojln. Dir. Srule hot ojsgedrikt zajn anerkenung far der guter ajnordnung fun lager. Der farwaltung mitn dir. Lemer deroffl kumt a herclecher ,jaszer kojach“. Es wolt gewen gewunszn, az ojeh der ״Joint" zol zieh farinteresim mit der arbet fun dozikn lager un. arojswajssv rajn hilf. Es nojiäkn zieh ojeh in hilf di arestirte Jidn, welche zieh far umlegal ibergejn di grenec. Ben-Dawid. Ansbach Mit ejnike woehn lz aher ongekumen der gewezener Racetler fun der a. g. Rezathalle Awrohom Boruchowlcz. Er dercejlt wegn di szrekleehe badingungen in welche s’ hobn zieh gefunen di gefangene in Kacet, wu di szterblechkejt hot ojsgemacht 15% teglech. Wen di amerikaner armej hot sieh dernentert cum lager zajnen noch fn lager gewen arum 230 lebedike gefangene, welche m׳ hot in & regndikpT nacht ongelodn in Wagonen un fun zej zajnen blojz 30 ongekumen lebedikerhejt ojfn basztinur.gs ort. Lojt Boruchowlc'z’s onwajznngen . Fotp Maitek. Di ekzistenc fuom kibuc iz aodi a ganc kurce. Kojm ejnike wochn un baj a col fun etleche ewaneik chawefrim, Jcct cejlt szojn der kibuc SO di. Es heran ewiszn alemen a musterhaft cezamenlebn. Der kibuc iz ojeh rajeh ia 15 kinder in eher biz 15 jor, welche □erneu ojeh a gefaerikn onlejl in farszideue nuclecfte arbetn. Ojeh wert gehrt a geherike kulturele arbet, welche git di gewunszene rezultatn. Ales wert micad di diaweitim getoa mit an b&gajstetüng, az kukndlk ojf zej bakumt zieh der ajndruk az 'kajn szum szterung iz niszt lmsztand opeuhahu zej fun farwirklechn zejer eil. Ich wincz zej a derfolgrajchn rezultat in zejer mitjfnler un nuclecher arbet. Hut Majtek. hobn mir in Rezathalle nochgezucht wu s’ zajnen bagrobn 500 tojte kerpers fun umgebrachte in kacet. A dajeze froj hot ongewizn ojf ejnem a gewesenem wachman fun kacet wos hot baj ir gewojnt. Der prokuror hot zieh farintercsirt mit dem injen. Der gewesener heftlin^ Boruchowlcz hot in dozikn man derkent zajn pajnlker. Er hot ober gelejknt er zol zieh hobn szlecht bacojgn cu di gefangene Jidn, er hot getajnet az lehipuch er flegt far di Jidn adle brengen bir. Boruchowlcz hot es gelejknt. Der prokuror hot festgesztelt az rn' hot cuton mit a krigs-farbrecher un nochn opkumen zajn jictike sztro! wet er gesztelt wem far a speejeln gericht. S’ iz ojeh farhert geworn an anderer SS man welcher iz gewen komedant fun hign lager. Der lecter wet gesztelt wem far a krigsfarbre'chergericht in Nürnberg. Es zajnen wajter gesucht geworn di szpurn tun di begrabene 500 mejsim. A dajcz kind hot dercejlt az zi hot gezen ojf an ort, wu m’ hot bagrobn 2 tojte fun welche men hot ojsgeton die gesztrajfte l;lejder un bagrobn naketerhejt. Mit der haskome fun dem amerikaniszn prokuror hobn mir ojf jenem ort gegrobn ober gomlt gefunen. Aftergut-Kostecki. Wendung cu di bamberger lager-ajnwojuer. Mit etleche wochn curik hob ich opgegehn a farordnung wegn sanitarn macew in lager. Wi ich hob festgesztelt hot men zieh cu der farordnung bacojgn mit fuler giajchgiltikcjt. lest, in der cajt, wen es hojbt rieb גיס di plog fun flign darf der sanitärer macew fun lager zajn derer un di sorg wegn .der rejnkejt in lager muz zajn greser, wi wen es iz. Ich apelir alzo ca ale lager-ajnwojner un cu der lager-maebt, opeuhitn di rejnkejt un mithelfn dem sanitarn perzonal in zajn arbet. Flign — dos iz tojt far mcnczn! Gedenkt in dem Muters! gedenkt, az des lebn fun ajere kinder iz ophengik fun ajeh^fun ajer sorg un rejnkejt. Lozt niszt iber kajn resst-;geh fun szpajzn. Lozt niszt kajn ofene Äpajz-produktn. Di flign zecn zieh ojfn esn, wos ir bannet, farsamen es un farurzachn krankhajtn. Di wojnungs-blokn zajnen farworlozl, di ubikaejes un wasz-rojmen zajnen nidriker furi jeder kritik, di mist-kastns zajnen a zaml Punkt far di flign un fundanen kumen zej in •ajere wojnungen un zecn zieh wider ojfn esn, welches ir banuct. Zorgt wegn der rejnkejt tun lager, wajl dos iz der jesod fun ajer gezunt. Lajter fun lager-szpitol Bamberg Dr. Mühlstein. Bamberger Mir hobn szojn bakumen on a szir hawtoches, az di kinder wein geszikt wem ojf opru. Es zajnen ongerufn gewom nemen fun kurortn wi; Ganaisch, Eissingen un andere, lajder ober zet men niszt kajn szum pozitiwes. Di kinder worin mit gross nerwezitet ojf dem eugezogtn opru, wajl di cajt rukt on, wen es wet wider onfangen dos naje szuljor oder gor den wajterer wandor weg . . . far welchn di kinder nojtikn zieh azoj sztark in an opru winkl. Deriber darf alc awek gesztelt wem in a zajt un der komitet darf rieh famemen ojssxliriech mit dem dozikn injen biz zajn antgiltiker derlejdikung. Wajl kajn unmegieches iz niszt farhan un di andere lagern gefinen zieh szojn lang di kinder in Sanatoriums un opru erter. Mir machn ojfmerkzam, az dos wos der Joint hot cugetejlt far undzer lager in gesztalt fun produktn un klejdung, tor keines fals niszt lagern in di magazinen. Es muz Tcjkef fartejlt wem Racjonel ewiszn alc lager ajnwojner, wajl kojdem kol, brengt cs cu iberike rejd . . . un cwejtns, wern gewiss produktn kalie wi es iz der fal mit dem puter, welche ült zieh szojn wi ojeh bering, wos kenen niszt lign. * Wider lz ojfgeszwumen a balastung ojf dl frljcrdlke lager farwalter un dos di frage fun honlg, welcher hot gezolt fartejlt wem ojf pejsach un biz ject iz gorniszt dermont gewom wegn Im. Es iz di szald fun komitet, wos er zet niszt cujogn basztrofn di szuldike ojeh Uv Uvjen bojml. Es 11 niszt kajn frage fun flzlszer sztrof, es gejt ojeh in moraliszer farantwortlcchkajt, weiche zol awek nemen dem apetlt baj di kohol farzorger cu zindikn ojf dem 3 LAW fun di een gebotn. ejnmoi gezogt geworn — arum di wojn blokn, iz zejer a szlechter un es wert gorniszt ge ton rejn cu machn un azoj arum cu S’ iz a szejner zumerdiker farnacht. Ich dementer zieh cu der gehajde tun kibuc, fun welcher es dertrogn zieh frejleche muntere klangen. Junge chalucim un chalucnt *V»1־' zajnen nor wos gekumen fun der arbet un grejtn zieh cum ownt-brojt. , Es iz mich m&kabi-ptymm a szmcjchlülkea־, junger, szwarc-horiker bachur — der in adrieh Mojsze Läufer. Er drikt ojs zajn cefridnhajt mit majn bazuch als forsztejer fun Bamberger lager. , Jch wolt wein — zogt er cu mir — ir zolt zieh kojdem-kol bakenen mit undzer Wirtszalt, lomir zieh durehfom biz s’ iz lichtik." Bald fort cu a klein briczkele ojf 2 reder, ajngeszpant mit 2 ferd wi Iejbn, un mir fern arojs in feld. Er dercejlt, az dl ferme basztejt fun 420 morg. erd, fun welche 200 zajnen farzejt mit kartofl, burakes un farszldene andere grinwarg; 220 morg. mit hej. Es bawajzn zieh di geceltn fun kibuc. Mir gejen arajn in ejn gecelt. Es brent an elktriszer lomp, di betlech zajnen ojsgesztelt in a musterhafter Ordnung. Arum tisz zien di szomrim farten in a lebhaftn geszprech. Ch 'Läufer wajzt'mlr ojfn szchejnesdikn gecelt un zogt: Dos iz dos gecelt fun ״szojmer" (wechteri, welcher hit op undzere 190 szepsn. Mir gejen durch dem sport-plac, wu di chalucim famemen zieh in der frajer cajt mit'fnrszidene sport-szpiln un kumen in der hiner-fermc. Ch’ Läufer dercejlt mir, : z di lager-szpigl farhitn fun magische krankhajtn. Wi es meldet undz dl lajtung fun lager szpitol, zajnen hecher 500 lager ajnwojner noch biz ject niszt geimft, un dermit brengt men in a sakone dos ejgene Lebn un dem gezunt cusztan dfun di arumike. Dos impfn iz niszt kam opkumenisz nor a wirksamer szojner fun nienczlechn gezunt.. Es wern gefirt Unterhandlungen wegn ibernemen a hojz in a szejner kur ortszaft nebn Pottenstein, welches wet dinen far an opru ort far 50—60 man. (Haiewa woltn mir do gezen epes pozitiwes!) Der Dt. Mühlstein, lajter fun lager szpitol hot ojf der ojffoderung fun direkter Mr. Pearl — di ojfgabe cu kantrolirn'dem sanitarn cusztand fun di algemejne kichn un festcuszteln di wertfulkajt fun esn. Der erszter sanitärer bazuch in der koszerer kich hot gegebn zejer szlcchte rezultatn, Der direkter Mr. Pearl hot arojsgegebn an ojfruf in welclin es wert ojfmerkzam gemacht ojf dem szreklechn antisanltarn cusztand, wos herszt ln lager. Di lager ajnwojner wern öjfgefodert mitcuwlrkn bajm rejn machn un rejn haltn dem lager fun welchn es iz ophengik dos derhaltn un ophitn undzer gezunl. Di Wendung zet ojeh for sankejes far niszt ophitn di rejnkajt in der erszter rej in der form fun cunemen di algemejne kantine .un wen dot wet niszt helfn, wein kumen noch szarfere sankejes. Men tor niszt gringszecn di ale wornungen un me ndart niszt wartn biz es wein zajn faln fun szlafkajtn, nor mit ale kojehes zieh nemen durchoufirn di rejnkajt arum zieh. Jeder nebn zieh, un der gancer lager wet zajn a muster fun aojberkajt. Mir wiln hofn, az ale bamijungen ojf gezunt cu machn dos normale lebn fun lager wein gebn gute rezultatn, wajl: ״Ejn Dawar Haomed Bifncj Haraeon!" Goldzamd Chaim hiner-clchtler hobn zejer lib zejer profesje. Dl ferme mit dl leerech 250 hiner macht zer a gutn ajndruk. In wajtcrn binjen hodewen zieh 15 krolikes un 20 tojbn. Ojeh do szmekt mit ordnung un rejnkajt. Ch' Läufer Art mich bakukn di sztaln. Er wajzt mir 8 güt ojsgepaszete ferd, 30 szejne melkedike ki, un 3 oksn. In dem chazejrim-sztal gefinen zieh 10 grojse un 20 kleine chazejrimlech. In der milch-ferme lz men undz mechabed mit frlsz-ojsgeszlogenem puter un kez. Grojse zek mit eworene un kanen mit milch un smetene sztejn iberal. Icii kuk mit an inerlecher cefridnhajt ojf di fruchtn fun ejge- Der madrich. wajzt mir noch dem. najem sztal, wos wert gebojt far 50 ki. Der sztal, wet zajn mit waser-lajtung un eugepast cu ale baderfnisan fun wetorinarer sanitarje. Ojfn curiks-weg dercejlt mir M. Läufer: Di 237 chalucim un chalucot zajnen ba-' herszt fun a ungehojem entuzjazm. Zej zajnen mit a specjeler libszaft eugebundn cu dl farszidene arbetn ln feld un in dl cuchtfermes. Zej bagrajfn az zej lebn in a historiszer iberbruchs-epoche, wos darf zajn a Wendepunkt in lebn fun farfolgtn Jidlszn follc un mit zejer produktiver arbet szafn zej far zicli a naj lebn. Zej wejsn az ״hazorim bedima, berina jikcoru ... Ich gezegn zieh mitn ch’ Läufer un winsz im in gichn cu kumen mitn ganen kibuc in cjs;1 ־: ^.:ntn land. Br. WejniK. ln kibuc fun ״Haszomer Hacair" in Eszwege

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.