Undzer Worṭ · 1946-07-19 · 18 (19.7.1946) · p. Seite 6

ZAJT 6 אזנדזער ווארט •FRAJTIK, 19. JULI 1946 A diolem... (-- nujsde) . Szlojme Ber iz a Jid an undzeriker, a Jid fun der szejris haplcjto, er wojnt niszt in'kafa Inzer nor in a sztetl wu es gefint zieh a klejne jidisze kehile fan welcher er iz slim a guter mitglid, ot a mitglid wi andere Mojszes, Chaim’s un Gerszn's. Et nemt •gern on die pekieefa fun UNRRA un nemt ontejl in kimat nie kultarele faransztaltungen. Er hot — niszt-kosze — a bisele weiche un harte, afile a szekel, hot er ofdi un wer wejst cu er wolt niszt geforo kajn Erec-Jbroejl wen er bakumt niszt dem brif fun zajn feter Gawriel un mume Frajdl, Dos iz geszen in a szejnem heln tog, 10 fri. Szlojme-Ber iz noch gelegn in bet -— wen der post-treger hot im gebracht ot dem dozikn brif. Er hot zieh sznel ojfgechapt un genumen!einen dem brif funm feter Gawriel mit der mume Frajdl. Er hot a citer getan derwisndik zieh, az der feter un di mume wein im arofsszikn papirn ca kumen kajn Amerike. Modi lejnendik di szares hobn zieh im forgeszlclt in der fantazjc di wolknkracers, bufwam, rajditum. elegante frojen, grosse restoranen un zieh zet Szlojme-Ber an elegantn tin szejnem szpadmdik in ot dem tumi. Fun dem tog on iz Szlojme-Bers gedank far- . nnmen mit ejn zach: Amerike! Er fort kajn München, sztcjt op s?oco-lang in Hajas na in Joint bix es kumt endlech di minut wen Szlojme* Ber wert regislrirt, az er wil fom kajn Amerike, wajl der feter Gawriel un di mume Frajdl wein im szikn papirn.׳Er fort a hejm a eufridener un holt az ot-ot~wet kamen der grosser tog, wen er 8zlojme-Ber wer arojf ojf a grojser szejner szif nn awekforn kajn Amerike. Ahejmgekoinen a midei iz Szlojme-Ber ajngeszlofn un der maledi fun dialojmes hat iber im zajnc fligl ojsgeszprcjt un: ״Er geBnt zieh ojf a grojser szif was dernentert zidi cum pari New- York, zer ungcduldik kukt er ojs di minut cu trefn zieh mitn feter Gawriel, welcher gefint zieh szojn kimat 20 jor in Brooklyn. Gewis iz er rajeh, er iz doch der feter fun Amerike! Endledi hot er zieh derwart. Er gejt arop fun der szif. derzet dem feter mit der mumen, m’ cckuszt zieh, a frejd a gedulc, arum un arum menczn, ojtos, wolknkracers, a tasz'a tuml, ot! dacht zieh Szlojme-Bem dos Amerike fun zajne trojmen. Der feter un mume nemen im untern orem un men'lozt zieh gejo. Dos cjg wert farszikert funm ammika glanc an licbtikait. Es kumt 0□ der eug, noch a szwern gerangl un drengnisz gelungt zej arajheukumen in wagon. Men fort op a 20 minut un men gejt wider arojf ojf der ojberwclt, dos iz Brooklyn — zogt der feter Gawriel. Szlojme-Ber kukt zieh arum. er zet wider szejne gasn, hojehe szejne hafzer un rizn-rekfames un gejt azoj op noch a sztikl weg — endledi zajnen zej in der hejm! Szlojme-Ber iz in a gewiser mos antajszt. Er hot gemejnt az der feter Gawriel wojnt in a wolknkraccr. Er wojnt take ojeh in a grojs hojz -— nor in di lange koridorn wojnt tir-baj-tit an andere jidisze familje, unter jeder tir gefint zieh a baszejdene wojnuug. Gumorgns szloft Szlojme-Ber azoj lang wi er iz gewojnt gewen in Dajczland. Er sztejt ojf un wundert zieh, wob der feter iz niszt do. Di mume entfert im farwundert: S' hejst..,? der feter iz in szop (fabrik) baj der arbet... Cu mitog kumt der feter mit a grojser frejd. ״Szlojme-Ber! sztel zieh for. ch' ob geredt mitn ״bos" (szef) un er hot mir gezogt,. az du kenst szojn morgn onhojba arbetn. Es iz punkt a plac fraj gewom.. . cu wejstu wos es hejst, azoj sznel bakumen arieff? Es it zer gut, wen men hot a feter,in Amerike... wos interisirt zieh mit a ״grinem".., Szlojme-Ber hot niszt gewust cu er zol zieh frejeti •der niszt, er hot gemejnt, az der feter iz a Magnat un do wajzt zieh gor arojs az er arbet Cemorgns 7 in der fri, lozt er zieh gejn mitn ־ feter cu der arbet. Er firt im arajn in a grojs hojz, wu in grojse zaln sztejen oej-maszinen un alte, junge, dike und clare Jidn zien un nejen. Der feter firt im arajn inm biuro funm bos. Es zict ort a Jid, an amerikaner jid. Er redt zachlcdi. geszefts-mesik. Men wajzt Szlojme-Ber'n on a tnaszin un m’tejlt im cu arbet: nejen di untere tejl noent fun di arbl, un azoj hejbt Szlojme- Ber on cu zajn an arbeter in a szop. Er ncjt a ganen tog di untere noent fnnm arbl un er filt wi di jorn gejen li'ngzam szwer awek. In einem a szejnem tog zet er cajtungen, asacb cajtuogen un ojf jeder cajtung mit grojse kiduszlewone .ojsijcs jedijes fun Ercc-Jisroejl: ״gegrindet näje sztet. naje derfer. naj« szuln!“ ״Dos Jidisze lind gefint zieh in fuln 0)fblil“ Di cajtnngen farszwundn un Szlojme-Ber zet zieh noch alc zien bajm maszin in szop un nejt di untere noent fun di arbl. Di hör zajnen szojn groj un di plejccs ajngebojgn, un er. Szolem-Ber fanradit zieh ojfn eil fnn zajn lebn. S'.zajnen opgeflosa zajue beste jorn ojf goraisrt. . In cholcm — filt er ojf zieh di last fun di szwere un umziste jorn wos er hot farbradit ba der maszin inm szop in Amerike. A badekter mit srwejs chapt zieh Szojme-Ber ojf funm szlof, er kukt zieh arum un git a zifc fun derlajchtcrung. ״Gelojbt iz got, az dos iz gewen nor a cholcm, un az ich bin noch do.. .1" Ict fartacht zieh Szlojme-Ber ernst, cu zol er ojsnucn dem keters afidaiwit, oder take ojsklojbn dem weg kajn Ercc-Jisroejl I? Wajl szpeter — wer wejs ojb swet nlt zajn cu szpet!... Dank ojsdruk On June the 20th, 1946 had the UNRRA team 141 in Marktredwitz celebrated the first anniversary oflts work. The ceiebration was arranged commonly by Jews, Latvians and Estonians. The speech of Magister 8enter met with general unterstanding and approval. We avail ourselves of the opportunity to express our gratitude to Major H. G. Hendrie, UNRRA Director, who takes fatherlike interest in the Jewish Community. He is always trying hls best to meet our demands and is treating us not as Customers, but like irienäs. Major Hendrie expressed in his speech sympathy to the representatives of the Jewish Community and. to the Jewish people who have suffered so much in the past and are fighting now in Order to materiaiize their aims. based on justice. We wish, also, to tender our thanks to all members of tbe UNRRA team 144 Marktredwitz, for their good work and ready assisfance to the Jewish Population. Jewish Community Marktredwitz. Der 14. Juli der tog fun szturmen di Bastilje Mit a wunderlecher ■cufellkajt faln zieh cenojf in chojdesz Juli 2 historisze dates, 2 sitnboln fun a najer ere fun demokratje. Dem i. VII, dem nacjonaln gebur&s-tag fun . der Amerikaner demokratje, folgt der 14. VII di geburts-date fun der demokratje ln Frankrajch. Di fdejen fun frajhajt un forszrit zajnen antsztanen un bakumen dem fllozoflszn malbnsz in Ejrope, hojpzechlech ln Frankrajeh, wu der ojsdruk fun bunt fun di brejte unterdrikte folks-masn kegn dem farhastn sistem fun keniglechn absolutizm un priwiligirter aristokratje, iz gekumen cu zajn hechster madrejge. Der kentglectier absolutizm iz dergangen cu dem, an genisndik fun zajne atributn, als ojsszlislecher makor fun ale gezecn un herszaftn, hot er umszedlech gemacht durch zajne arest-bafeln (lettres de cachet) jetwede opozieje on a frljerdlkn urtejl. Di dike mojem fun der Pari2er tfise. Bastilje, zajnen gewen a bojieter simbol fun. der befejriszer fargwaltlkung fun recht un' a fcatarge far umszuldike. Derfar hot der szturm fun der Bastilje dem 14. VII. 1789, wos lz gewen organlzlrt durchn Parizer folk, godarft machn a sof cum perjod fun umrecht un lberrajsn mitn sistem fun absolutizm, welcher hot zieh niszt barechtikt historlsz. EJncajtik zajnen di geszejeniszn fun 14. VII. 1789 gewom der majl-sztejn Tun der francojziszer gezelszaft un ojeh fun andere ejropejiszo folker ojfn weg cu der realizirung fun di principjele menczleche un politisze recht, welche zajnen forgesztelt, ojf aza herlechn ojfn, in der deklareacje fun ״rocht fun mencz un birger“, wos iz farefntlecht gewom in zelbh jor, Achtung! Achtung Warszewer! Montik dem 22 Juli, in der 4 joreajt funm likwldaeje onhojb fun Warszewer geto, kumt for in DP-lager Bamherg, a fajerleche trojer akademje gewidmet dem ondenk fun undzere kdojszim. Di akademje kumt for inm klub-aal fun lager, onfang־ 9 ownt pinktlech. Achtung Zaglembier Jidn! (Bendzin, Sosnowiec, Dpnbrowa grübet In cuzamenhang mitn 3-tn jortog fun likwirdim dem geto in Zaglembier <Szradula.Kamianka) ordnet ajn dl Jid. Soc. Arb. Partei ״Poalej-Cijon‘' (C. S.) in Bayreuth a grojse Trojer-akademje montik dem 29.7. ע־מא לאזאראוו־שעווער 13 גאסט אץ באמבערנ נים צו פיל בח צום אריבערםראגן דעם שיוערן לאפם אין אדנחער זוייפערן זואגדעד־וועג. עטא שעווערם זעגען איז א סאדערנע "עבודה". עם א־ז א נעמיש פץ הויכער קונסט פיט עכמער יידישער דבקורב יערער נופער גע־ זא־.: איו געווען א סייסטערווערק. און די דער־ קלערוננען-אדער ווי טען רופס עש בלעי ־ז "קאג־ י פעראנסיערקע״-פארן זינגען אין א ש־ינעם ר"־ בעב יידיש. האם זי באוויזן, אז זי קען אויך די קונסם פון *'יד[• רער לאגער עולם אין רער צאל פון אן ערך 1200. וועלכער האט פארפולט דאם פעאסר א- בער די ברענעס. האם ווי געהעריק אפגעשאצט די ,רושע זיעערץ אין מים תילשיקע לאנגדויערג־ דע אפלאדישטעגטן באנלייט יעדן ניטע!־ אין די יוננשטע העדערץ, א טיייעלע פין 3 •אד האם אוגסערגעטראגן דער טייסםערין א ש־ינעם בו־ קעט כלוסען. י ספעדיעל האש שיים פוכליקום אויסנענזטען דאש א״י ליד .,עדרים" און .,רייזעלע" בראדער־ זאנס אץ ועל כולם דער הים! פון אינרזערע •ידי־ שע פרייהייטם און פראנט קעטפפער _זאנ נישם, אז די ניישם דעס לעצט; העג". ביי ייעלב! עמא שעויער האס ארויסנעוויזן די העכסמע קראפם פון אירע קינטמלערישע פייאיקיימן. רער אקאטפאניאסענם פין ה. זו. אבראטא־ וויטש איו געשטאגען אויף דעי נעהעריגער הויך. לאנג,׳ לאנג יועם בלייבן ביי אונח א־ן זב־ רון די אנגענעם סארבראבטע פאר שעה אונסער עטא שעווערם־וו־רקינג. אייך אונדז איי צוגעפיילם געווארן דאס גליק צו האבן צו גאשט די באריסטע עטא שע־ ויער, וועלכע האט 1יך אפנעט־ילט פון דער "ארוישגעשיקטער" פון דייטשלאנד אטעריקאגי־ ’ שער קולטור דעלעואציע פץ ד; דיכטעד לייוויק־ און אפרת. בבדי צי קענען קיטען אין ענג! קאגטאקט טיט דעם בישל יידישן איבערבלי- בעכץ אין יגלות־דייטשלאנד. זייער ריכטיק האט יי געטאן, שיי; דערפאר, וואם ליימיק און אפרת קענען זיך טיט אונדו טיילן טיט זי־ערע א״נ־ דריקז אץ שיקן זייער טרייפט און דערטוט־קנדע ווערטער פץ דער ייייטנס, יו• זיי ה8כן עם שיין אגנעפאנגען צו טא; אויף די שפאלמן פוןידער פאריוער אץ אסעריקאנער יידישער פרעסע. עמא שעווער יועם אוניז איר קיל חרך די צייטוננס שפאלסן נישט קענע; ש-קן. אץ -ערן כאטש איין מאל די נאט־נעבענששטע עטא שעווער, הייסט! ד,ערן קלאנגען פין סריישס או; דערפלט־קוננ, ייאש פאר דער ראייקער הילף; וויפל טאנען קאנגרעם־פאפיר עם זיינען באשריבן נעויארן ווע־ גן דער זעלביקער "חילף" אזן־ענדליך זז־פל טזי־ זנטער דאלארן דער יידישר וועלט־קאננרעם האט אויסגעגעכן צו ש־קן ספעציעלע דעלעגאמן קיין פוילן, כדי צו "פארשך און .שטודיק” די נרוים און דעם כאראקטער פון דער הילך. יואם טען דזירף געבן- או איר וועט ראם אלע בארעכענען, און ראן בי• דער אונטערשטער שירה א זועק שטעלן ד* שזפע פץ דריי״טויהט דאלאר- דאט^לט ייעט איר א שאקל טא! טיטן קאפ און זאגן: -עש איו אפילו נאך ווייניקער ווי א שטעק אין איין פרט נאר אונטערשי־ד זיך דאס יידישע קאנגרעש־טייסעלע פון יענער אראבישער סייסעלע: דארטן האבן די "טתנה“ געפירט אייזלען. דא. אבער. זייגען די טרעגער אץ שיקער פון די דרי־ טו־זנט דאלאר שוין נארנישם קיין אייזלען. ח אי-זלען זענען גיכער די. וואש לאון זיך פין יענע מרענער און "שיקער" אפגארן. י טען האט אטאל געפרעגט אנעוויסן יירישן שדייכער וואסערע ביכער ער לייענט. -איך דארף נ־שט לייענען קיץ ב־־כער-האט א באל־ידיקטער אפגעענכפערם - איך ש ר " ב אן ענלעכן ענטפעי וואלטן געקענט געי; געווישע ייד־שע אינשט־שוצ-עש אויף דער פראנע!ויפיל נעלד ויי האב; נעגעב; פאר די געראטע־ מיר דארפן ניט נעבן פא- די געראטעיועטע יידן. ט־ר ואטלען פאר די נעראטעוזעטע יידן... א שמעק טאבאק. (פארווערטם יוני 1946) ב. אבראמסאן. פאראן א וויציק טייסעלע וועגן א רייכן סאן. וואס האם געשיקט צו זיין פר־־נט און א ציוי־טן לאנד צען שליחים איין- 10 אייולען און וי* אלע צוזאמען האבן נעפירם פאר יענעם א טתנה פון זייער נאלעבאם וואט איי באשטאנען פון אין רער דאזיגע ם־־שעלע האב איך זיך דערמאנט ויען איך בין געוואר געווארן פיו סויל פץ דער זאטערשטיץ־דעלעגאציע. וואט איו איצט צו נאשם אין אמעריקע, אז רער י־דישער וועלט קאננרעש האט סך־הכל צונעשיקט ודלף פא־ ר• פוילישע יידן די "ר־ז־קע" שוטע פון דר־י טויזנט אבער איינט זיך גישט. אז איר וועט א טראכט סאן ויאשער טאראראס און געפילדער דער י־דישער וועלט־קאננרעם האט אננעשאכם אין פארלויף פץ די לע3פע יאין טיט זיינע קאם־ פאניעש צו העלפן ד■ לעבנש געבליבענע יידן אין אי־ראפע: או איר וועט זיך דערטאגע; וויפל שליחיט דערזעלנער •ידישער ויעלם ־ קאנגרעס האס פינאנדערגע׳טיקט אויף אעראפלאנען. שיפן אוז פולמאנס א־בער אלע עקן וועלט טיטן צוועק צי שאש! פא־ ד־ זעלבע איסגליקליכע, יידן. אז א' איי יועט מאבי א השבץ. וזיפל באאטטע עם האבן נעארבעט ארום אם דער "הי5ףי• וויפל צענדליקער שרייב מאשיגקעס פון נעפלעכן "די- שי ויעלט־קאנג־עט עם האגן נעקלאפט פון אע־ דערפר* צ־ך• אץ דער נאים [מסתמא פאר "סא־ם