Undzer Worṭ · 1946-07-19 · 18 (19.7.1946) · p. Seite 5

N FRAJTIR. 19. JULI 1946 אונדזער ווארט און וזעם סוף בל סוף דעתזויבן צז א —רנה פון דינען, אלם ביישפיל פאר דער מענטש,,־־מ. צפ־ רירים עם פתחו; החלון. פעם• אביב, צייכעגען דך ארם פיט זייער ליבם און פראכט. ביאליקס דערציילוננען דינען ארך איינע פון די בעסמע אין דער נייער •ידישער ל־מערא־ חיים .נחמן ביאליק איו איינציק און אריגי־ נעל, אין וייגע שאפינגען. ער איו קאנקירענט־ לאו. ווייל צו דער מדרגה צו וועלכער ביאליק האט ויך דערהויבן.האט נאך קיינער ביו היינט גי טאג אין דער פאעזיע און לימעראטור ניסם פונקט ווי יהודה הלוי אווי איו אויך ביא־ ליק ארייגגעדרונגען אין די טיפספע טיפענישן פון דער רייבער ייד־שער נאגיאגאלער פאלקם נשטה; און פון דארם די שענסטע פערל אתים־ באקוטען. (נעפיינם דערפים די טייערסטע גייס־ פיקע פארמעגם). עם איו נישטא א מענטש אויף דער וועלם. צו וועלכער ריכטונג ער ואל נישט געהערן, נאר וועלבער קען ד* העברייישע לימע־ ראסור. ער ואל זואנן ,מיס וואס נים איו ביאליק אונטערשעצן. ער תאט קיינע קעגגער. ער איו- אונייוערםאל%באליימ. דאס באווייוט או־ך דעד ארויסטריט פון מאקסים גארקי אויף אן אלפאר־ באנדישן שרייבער צוואמענפאר אין מאסקווע. ער האם נעואגט צעווישן אנדערע... אויסערלעך קענען טיר ביאליקן פארעכענען פאר איינעם פון די גרעסטע ויעלם פאעמן און א שאר וואם ער איו נישם אוגחערער. מיר אלע די גאנצע יירישע וועלם בוינן טיף די קעפ פאר דעם נרויסן שרייבער און דעגקער. פיר וועלן אייביק זיין שמאלץ פיט דעם וביא . פון אונדזער צייט חיים נחטן ביאליק. <jC.lißt’Ci tui* un, CJ^uu*st חיים נחמן ב-יאליק ש. יינשטיין(לויט ד״ר קלז־זנער) תרצ ר 1934 חרל״ג 1873 7 הרקיע תלהט בתנור היום. v עת יבקש הלב פנת שקם לחלום. - ־ J בא אלי, בא אלי, רק ׳עין- י ד לי יש גן, ובגן תחת אוב כבד צל. •) הרחק הרחק סעיר ומפתים. נחבא תל, ד כלו עמון- ירקרק. כלו אופר סוד אל- P שם נחבא, ננוח. אח נעים! £ ובחתעננ וברך שם במחבא הלו » נסתיק ירדיו בדפי צהרים הח •} שיופיע לשנינו סקרן הפז א הבקעת אה שפעת הצללים. J ובליל חרך■ ליל קר. עת טחשבים ושחור L ישופוך. בחוץ הולך סובב הקר. - \ ונבשרך כי יתקע טאכלותיו הכפור - Z בא אלי. בא אלי. ברוך אדני! Z ביתי קטן ודל. בלי מכללים ופאר. \ אך בו חם. מלא אור יפתוה לנר. 2 ועל האח בוער אש. על השלחן הנר.- ג שב אלי והתחמם. אח אבר! ובהשמע מילל סופת ליל קול כאוב, } כר נזכר ענות רש גוע ברחוב. . Jj ולחצתיך אל לב. רעי. את־ הטוב- | ורם־ם נאמן אוריד־ עליך. . [ אך בבא תור חסתי. בימי סגריר ועב. | עמום שומם היקום. רפש הולך ורב. 1 j דלף מרד על גג. עש-בקרב לבב- אז עזבני לנפשי. אח הנין! 17 בשממון הזה אחפץ בדד היות. ־ /* ובהתעמף הלב ובהיותו למסוס P אל תראני עין זר. זר לא יבין את זאת- און ווען פינצטערע בערנ ויינען איבער אוגדזערע קעפ געשטיגן, ראך זיינען נאך די פונקן אלע ניס פארלאשן, ניט געענדיקם.. פון די פיגסםערע בערג וועם נאך א העי לער פייער אתים פין די שטיינער—שפאלטן,-טויזנפער רובינען, אין דער טיפססטער מיפעניש פון דער פאלקס ־נשפה שיינם אין איר פראכט די שנוגה. נלעודח העבדן יאוש און. האפענונג, מוסר און טר־יסט. ראש זיינען קעננזעצלעכע קאנטראסטן.וואט האבן דך אויסגעטישט אין דער גרויסער נשטה פון תיים נחטן ביאליק. איינפאל ויינען זיינע לידער פול טיט צער, יאוש. פארצווייפלונג אן א נרענעץ, און א צווייטן טאל זיינען ויי פול טיט האפענונג און בטחון, א נעפיל פון נאציאנאלן שמאלץ פילט אן זיין הארץ, און דערמיט מיילט ער דך טיט זיין פאלק, וואלטן זיינע לידער נישט נעווען פיל קאג־ טראסטיש פיל פארביק וואלטן דיינישט באדצט רעם אינפערעם, וואס די באזינן און ראש איז טאקע א שפריך פון א נביא, אויב נביאים הא¬ בן געמומערס, נעשמראפם. און נעטרייסם צוזאטען. ביאליק אח דער אייגציקער דיכפער פון אונחער ציים וואס. האט געירשנט רעם ניישם פזן אונדזערע נביאים, נוטע שרייגער האבן טיר פיל איצט אויך אבער נישט טיט קיין "רוח,הקדש". אין אונדזער דור האט ראם זוכה נעוועז נאר אין רי לידער פין ביאליקן דריקט זיך אוים וייגע אינדיווידועלע געפילן צוזאמען טיט די בלל געפילן, רעד יצער פון דיכטער פישם זיך אוים טיטן צער פון זיין פאלק. אזן עס אח שוועד צו אונטערשיידן רעם יהיר פונים כלל ביאליק האט אייך נישט געשטרעבטאבצזגרענעצן ויך, אפצו־ נרענעצן טיט זיינע לידער אי; די ראסעןפון זיין פאלק. ער דמם אויך פאר די טענטשהיים און יודל דערהייבן רעם גאנצן טענטשלעכן וועזן. זיין שטרעב; איז געווען, אז ראם יידישע פאלק טוז א שטענדיקן פלאץ אין דער וזעלטלעכער משפחה א לאננע קייט פון אויסערגעווייגלעכע איי בערלעבעג ישן בינדן איין עפאכע טיט דער אני דעררע און שאפן איין נאנק נישט. צערייסבארן קיים צווישן די נביאים. פון דער אור אלטער צייט. ישעיהו. ירמיהו, עמום און אנדערע די נביאים פאעטן פון טימל אלטער ווי יהודה חלו׳ ר׳ שלטה אבן נברול, אבן עזרא. און די פליא־ דע פון אונחער ציים טיט ב־אל־קן אין דער שפיץ. אלע יירישע שרייבער האבן באזונדער ליב ראש יידיטע פאלק. און דיערע אויפבל־וננם ע־ פאכע, וי־ ראש אח געווען און תקופות פון פל¬ כים און נביאים. ב־אליק דאקעגז פילט און האט רעכם דערפיט וואם ער באהויפטעט אז די יירי־ שע נשטה איו איינע און די זעלבע אין אלע תקופות און אין אלע צייטן, זי איז שטענדיק א שעפערישע אפילי, ראן ווען איבער יידישע קעפ זיינען שווארצע וואלקנם געהאגנען! פינפטערע האריואנטן, אן א פונק פון האפנמג האבן די ארוטגענוטען. ראם י־דישע פאלק נאזיצט א מין "נשטה יתרה" וועלכע לאזם איר ני& פאלן א¬ פילו אין זיינע שווערשטע מאטענטן. חיים נחמן גיאליק איז רי פארקעפערונג פון אוגדזער שווערן היינט. דער היינט. וועלכער האט ניט זיין גלייכן אין רער היסטאריע, און דאדיבער זיינען אויך דינע אדפגאכן נעווען די שוועךסטע. ער האט געטוזט ווי יערער נב א מוי סערן און שטראפן דין פאלק. אויסראמן טיט א שסארקע האנד ד־ שווערע פלאגן וואט ראם פאלק האט באקו טען אין רעם לאנגן פיגצטערן גלות גלייכצייט־ק הוינן זיין מוט, גלעטן ס־מ פאמערלעכער צערטלעכער ליבע, נישט לאון אים פאל; איננאנק. רער איינפלזם פון פרעטדע ליי טעראמורן איו אויף ביאליקן בטעם ווי ניס דענק־ באר, ווי עם פאסירט אפם ביי אנדערע קיג־ סמלער. ער איז נעזוען אר־גינעל. און זיין שאי פונג ארויסגעדרוננען פון די ־ סיפעניש פץ זיין נשמד״־אויף אים האבן א גרעסערע ווירקו» נע׳ האט די נביאים פון רער אלטער צי־ט, רער תלמוד. מדרש, חשידיזם. און דערטיט אוני טערשייד ער זיך, אונדזער גרויסער פאעט פון אלע אנדערע אין רער נאגצער יידישער ליטעראטור. ברבת עם. ולעולמי עד תקדש כל דמעה שצללה בים דמעתגו. נדנה לעם, כל טפה של זעת אפים, ששללה דרך אדני-כחלב ודם. אל תאסרו 5 קטנו - הטרם תתבוננו פני אביר יעקב ההולכים בקרב: סיסי זרבבל •דינו לא כוננו מפעל ־ אדירים כסהו ורב. תחזקנה ירי כל אחינו המחוננים עפרות ארצנו ב^שר הם שם; אל יפל רוחכם-עליזים. מתרוננים,׳ באו שכם אחד לעזרת העם! הן סופרים אנחנו את גודבם. וחובבים נטפי הדמעות וזעת האף, היורדים. כטל לישראל וסשובבים יי »חרישה בינוני. השוטר, בבו¬ ם• בז ליום קטטת? הבוז לסתלוצצים מלטי את עמכם ואתים עשו. עד נשמע מראשי ההרים מתפוצצים קולות אדוני הקראים; עלו! יעדעס פאלק האט דך זייגע געניאלע געש־ מאלמן, זועלכע וואקסן מיט רער נעשיכטע פון פאלק, פארקערפערנד־ק אין זיך זינן זשעני און דריקט אוים זיין ווילן. יערער תקופה האט דך איר שטערן. וואט ווערט• נעבוירן איינטאל און לייבמ איבער יארהינדערטער. די ווערן אויך אפטמאל נעקרו׳נט טיטן נאמען נביאים. די געשטאלטן געפינען זייער אויסדרוק אין פאכש־ידענע קולטור־צווייגן ווי: קונסט מאי לער". טוזיק, טקולפטור, פאעזיע א. א וו. אזו־ למשל פימנאליזירט רי רוסישע פאעזיע פושקין. עט האבן זיך צייטן נעביטן. רעזשיסען, רעוואלוציעס, און פושקין איו אלץ רער זעלבער רער פאקל פונט רום־שן י^טאלץ אזוי או־ך שעק־ ספיר ביי רי ענלענדער, טיצקעוויטש ביי די פאלאקן א. א. וו. איך האב דך איצט אפנעשטעלם אויף פאי עז ע. וו־־ל דאס אח איצם או־פן סדר- היום. אבער דאם זעלבע פאסירט אין אלע צוויינן פון רער י נאציאנאלער קולטור. סיר יידן האבן אי; רער הינדכטדך נישט וואם צו שעמען, ודיל אויב אין מאטעריעלן הינזיכט שנדי־ ען מיד ווייס ווייס הינטערשמעליק אין פארנלייך טיט אנדערע נאציאנען או־ף׳ רער וועלט (צייט־ ווייליק), ראן אין קולפורעלן גלייכן טיר דך אדם פאלקאם און אפכמאל זיינען מיר נאך פיל וויי־ מער. ראם י־ד־שע פאלק האט אין ויין פיל טדי זנט ־ יעריקער געשיכטע צו פארצייבענען פיל נרויסע נעשטאלמן, וועלכע זיינען ארויסנע־ וואקסן יערער אין זיין תקופה. אויפן פארלאנג פון היסמארישער נויטווענדיקייט און געלויכטן ווי איין עמוד האש. באגל״טגדיק ראם פאלק אין פינצטערע שווערע צייטן. טיר האבן די אנגערופן אחרי מותי. אחרי מותי ספרו ככה לו: .,היה איש— וראו איננו עוד; קורם זמנו מת האיש הוזז, ושירת הייו באמצע נפסקה; וצר! עוד מזמור אחד היה לו- והנה אבד המזמור לעד, אבר לעד! וצר סאד 1 הן כנור היה ל1- והמשורר סדי דברו בו את־כל־רד לבו הגיד לו, אך רו אחד בקרבו הכחיד, סחור סחור לו אצבעותיו פיזזו, נימה אחת אלמה נשארה, אלמה נשארה עד חיום! וצר מאד, מאד! כל ימיה זעה נימה וו, אל־מזטורה. דודה גואלה. כמהה. צמאה. עגמה. נכספה, באשר •עגם לב לטזמן לו; ואם התמהמה—בכל יום חכתה לו ובנד,־מה מטירה שבעה לו — והוא התמהמה אף לא־בא, אף לא־באו וגדול מאד. מאר הכאב! היה איש - וראו: איננו עוד, ושירת חייו באמצע נפסקה; עוד שיר מוטור אחד היד, לו, והנה אבד המזמור לעד,