Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 17 (12.7.1946)
- Date
- 1946-07-12
- Page
- Seite 3 (sequence 3)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 61% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602048--134-8598087- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
FRAJTfK, 12. JULI 1946 אוגרזער וזארט ZAJT 3 FUN DER POLITISZER WELT BB Politiszer Noch lange, un hejse debatn zajnen gefalo di wir fl-s zf ejn er in ejner lun di amerstn sztrajthafte Problemen fnn der Parizer konferenc. In ojsür fnn der kompromis-fonnnl fun francojziszn ojsem-minister Bidault iz baszlosn geworn, internacjonalizirn Triest un zajn umgegnd mit dem az der eukunftiker staiut fun der teritorje wet szpeter oj6firIed1 ojsgearbct wern. Der farlojf fnn a gancer rej konferenen. fun Jalta biz Pariz, rukt niszt vilndik on refleksjes ojf dem spccifiszn stil fun der rnsiszer diplomacje. Charakteristisz far dem stil iz der moment fun UDgerichtkajt un iberraszung. Dos iz a specifisz rnsiszer stil, welcher grejeht noch di cajtn fnn Car Aleksander dem I. Zajne obzichtn zajnen gewen far di ontcjlnemer fnn di internacjonale konferenen, nochn likwidirn di napolconisze gefar. aza retenisz wi c. b. di sztclung fnn .Sfalinen ojf der Jalta - konferenc. Welndik bakumen far Ukraine un Wajsrusland bazundere eugob-sztimen in der UN, hot er zieh farufn ojf dem• bajszpil fnn Texas. Di dekleracje fun 1845, wos hot aneksirt Texas cu di F. Sztafn. hot forojsgezen. az inerhalb dem sztat kenen amerstn geszafn vorn 4 naje sztatn fun ־ an anfszprechndn szetaiii mit der casztimnng fun. der Texas-macht un zej kenen arojsszikn zejere cjgene forsztejer cn der föderativer xegirung fun di F. Sztatn. Prez. Roosevelt. a guter kener fun der amerikaniszer geszichie nn zajn gancer cugeldibener sztab fun ratgeber. welcher iz baszianen fun ojsgecejchnte fachmener. zajnen gewen in farlegnhajt. Erszt di konsnüacje fun amerikaniszn ojsern-ministcrjum hot bawizn, az Stalin’s hajspil bot antszprochn di faktn un az di analogie in gegebenem fal iz gewen fnlsztcndik bagrindet. Di werter fun Dostojewski wegn Petersburg, als der ״amerstn teoretiszer nn reteniszfuler sztot ojfn erd-knjlech“ kenen dos glajdm farwenidet wem cum diplomatiszn kurs fun der jictikcr rusiszer bojpt - sztot, Di rnsisze taktik. lojt di werter fun amerikaniszn zurnalist J. Philipps, gejt durch etleche fazes. In onfang zajnen di sowjelisze diplomatn ful mit farsztendenisz. kedej nacber onennemen n decidirte un harte sztelung, welche macht in der driter faze dem ajndruk fun a falsztendik umbojgznmcr un kompromislozer. In der lecter stadje tret ajn a plnclungdiker ker in der richtung fun koncesjes. wos firt in der merhajt faln ca cjn farsztendenisz. Di amerikanisze un britisze Partnern zajnen azoj iberaszt un cufridn, az erszt noch a gewisc cajt kenen zej konstantirn. az in der sztrebang cu kumen cu a farsztendnisz, hobn zej dergrejeht blnjz tcjlwajze rezultatn. Ojl aza ojfn ansztejen lojt der onszojung fun ojbn citirin zurnalist, di internacjonale, kegnwertike kompromisn. Di Triest-frage iz ojeh adurch etleche enleche fazes un ir rezultat, hagam er szlist niszt ojs kajn internacjonale komplikaejes in der eukunft, eint a weg fern derlejdikn fun wajterdikc wichtike problemen, mit dem dajcziszn in der szpic. Di haj-cajtike geszirhte fun Triest un ' der Juliszer Wenedig datirt szojn ariber 50 jor. Italic, farbundn mit a pnkt mit Dajczland. iz niszt enget roin cu der erszter wolt-mHchome glajeh noch ib ojsbruch, nor zi hot gehrt mit bejdc kcmfnde edodim konszachtn. kedej dergrejehn wos a gresern lojn far ir ontcjl in krig. Dem 26. IV. 1915 hobn geszlosn England, Frankrajch, Rusland un Italje den» a. g. Londoner geheimen pakt. lojt welchn Italje hot gedarft tarn prajz fun cutretn mm krig ojf der zajt fun der Entente, bekamen ewiszn andere di teritorje fun der Juliszer Wenedig, welche hot gehört cu der estrajehiszer tejl fun der estrajeh- Iberzicht ungariszer monarchje. Di grenec mit Italje hot zieh gecojgn ojf majrew tun Isonzo nn ojf mizrach fun Tagliamento un der sztot Udine. Der port Fiume hot gehert, cnlech wi ganc Kroacje, ca der ungariszer tejl fun der estrajehisz-ungariszer monarchje. Arum der helft fun jor 1915 iz Italje eugetrotn cu der milchome ojf der zajt fun der Entente. Noch ir zig iz far Italje cugetejlt geworn, ojfn grünt fun traktat fun St. Germain in jor 1919, welcher iz geszlosn geworn ewiszn di ziger un der bazigter cst ra jehisz-nngariszer monarchje, di Julisz-Wenediger prowinc mit Triest un dem halb-indzl Isirje. Glajchcajtik bildet der ojbndermontcr traktat dem rechtlechn fuudament fun der frisz-antsztanener slawiszer meluche, Jugoslawje.' Niszt gekukt ojf dem, wos di bafelkernng fun der Juliszer-Wenedig iz bnsztanen in ir merhajt fun Slawn, hobn Llyod George un Clemenecan niszt nor bedeje gehat ojskojfn dem zirirtn durch zej in jor 1915 wehst in baeug cu Italje, nor, wi es dringt arojs fun die werter fun cngliszu diplomat Harold Nicolson, einem lun di ontejlnemer fnn di fridnskonferenen noch der erszter welt-milchome, iz di tendenc fun di mosgebnde englisz-francojzisze Politiker gewen niszt derlozn di Slawn bazecn zieh ojfn Adriatik. Di gesztarkte sztelung fun Italje ojf dem gebit hot gezolt farmajdn di gefar fun an ewentueln slawiszn blök fun Wladiwostok biz Fiume, fun Daneig biz Samarkand. Derfar hobn ojeh Pariz un London gekukt durch die finget ojf der aneksje durch Italje fun etleche «trätegiszc un wirtszaftlech wichtike punktn, wi in jor 1920 di indzlen Cherso un Los- - sin in cofn-Adrie. dem port 7ara ojfn dalmatiszn breg nn in jor 1924 dem hafn Fiume unter der onfirung fun bakantn italjeniszn szrajber, Gabriele d’Anunzio. In di cajtn fun faszistiszn rezim in Italje iz ojf dem gebit fun der Juliszer-Wcncdik gehrt geworn a gewaltike italjenizirnng fun derbafelkerung. Di slowcnisze un kroatisze szpradm bot men eliminirt mit ale initlen. In jor 1935 iz arojsgegebn geworn a dekret, welcher hot gebitn ale jugoslawisze ortszafts - nemen mit ifaljenisze. Fun jor 1923 bis 1928 zajnen geszlosn gen orn ojfn gebit fnn der Juliszer Wenedig ale 448 slowcnisze un kroatisze szuln. In jor 1925 iz oficjel farbotn geworn, dos bannen die sloweuisze un kroatisze szpradm in ale efntleche erter un in jor 1927 iz men cugeirotn, ojfn smach fun a dekret fun Mussolini’s regirung, cum obligatoriszn andern di jugoslawisze nemen ojf italjenisze. In der cajt fun der cwejter welt-milchome iz in der Juliszer Wenedig ojsgebroden io jor 1945 an ojfsztand, organizirt durch der sloweniszer b&felkerung, wos hot derhrt cu der bafrajung fun ganen kimat sloweniszn breg - pas an Istrje fun di okupantn. In der Juliszer Wenedig zajnen geszafn geworn ewej korpusn fun der Tito-armej, der 9. un der fl. In bnsztand fnnm 11. korpns iz ojeh arajn di italjeniszc partizaner diwizje ״Natissone“ un di brigade fun ״Triestina d'assalto“, welche iz basztanen fun italjeniszc arbeter nn baamte fun Triest. Es iz ojeh geszafn geworn a gemiszter italjenisz - j ugoslawiszer antifaszistiszer komitet, welcher hot antwiklt a bazundere aktiwitet noch der kapitulacje fun Italje in jor 1945. Es zajnen noch denkwirdik di akejes fun di partizaner funin ll.korpus, welche hobn derfirt cum iberajsn di wichtike ban - farbindungen fun Lcibliarra—Triest, I.ubliana—Jcsienice un Triest — Gorica — Jesienice. In Triest gufe hot dos komando funm IX. jugoslawiszn korpus organizirt «lern sztab fun di bowofnte kojehes fern Triest in a col fun arum 7000 man un der ojfsztand in der sztot bot derhrt cu a kurcer okapaeje fun der sztot durch di partizaner. Wen in maj 1945 hobn jugoslawisze un najzelandisze tcjln unter der onhruug fun gen. Aleksander arajugetrotn in der J. Wenedig un in Triest, hot marsz. Tito gemejnt, az er gehat zieh szojn bajm endeil fun zajne frojmen. Es iz geszafn geworn a gemejuzamer italjenisz-jugoslawiszer bafrajungs-komitet, wos iz basztanen fun farszejdene antifaszistisze bafelkerungsszichtn, welche hobn zieh arojsgezogt far an aneksje cu Jugoslawje. Niszt lang bot ober gedojert Titos frejd. Dem 9. VI. 1945 iz di jugoslawisze regirung geewungen gewen, unierszrajbn a fartrag mit di regirungen fun di F. Sztatn nn Grojs-Britanje wegn der cetejlung fun di okupaeje strefes in der J. Wenedig. Cu der jugoslawiszer, a. g. ״strefe B“ hot gebert Istrie un di teritorje ojf mizrach fun Isonzo mit dem ojsham fun zajn untersztn lojf. Triest, Gorica un der railiteriszer bafn Pola hobn gehert cu der ״strefe A“, welche iz bazect geworn durch anglo-amerikaniszc trnpn. Di grencen ewiszn di strefn bot forgesztelt mit zieh di a. g. Morgan-linje. Cwiszn der hafclkerung fern der J. Wenedig un 7'ricst hobn zieh ojskristalizirt draj konccpcjes. Di brejie szichtn fun arbeter un pojerira hobn nntersztict di nnexje-tendcncii fun die teritorjes cu Jugoslawje. A tejl wider fun der bafclkcrung, hujptzeehlech di italjeniszc, hot ojsnucndik dos opeijen fun jugoslawiszn militer hinter der Morgan-linje, Najs fun Den 4,10 juli zajnen di Fiiipiorn geworn a zelbsisztcndikc republik. Prezident Trutnan hot derklert, az nochdem wi di F. SZ. hobn bemeszedh fuo 43 jor koturolirt di Filipinen. wein zej in der cajt fun zejer junger regirn arojswajzn alzajtike hilf. Der prezident fun der najer republik Manuel Roxas hot gezogt, az die umophengikijt fun di FilipiQcn iz an ctap in der demokratje fun dozikn welt-tejl. B’ejs cwiszn-faln wos zajnen forgekumen in Pojltt in der cajt fun durdigefirtn referendum zajnen umgekmuen 146 petzon, darunter arutn 15 fnn komisje personal un 65 fun der zldierha/ts-policej. Blo/z in Kiele zajnen bemeszech fnn 24 szo nmgekumen 28 perzon. Der Japaniszer premjer-minister Yoshida hot derklert in Parlament, az di Japanlsze regirung wet zieh basztrebn azoj sznel wi mcglecb, arajncutretn in der orgaaizacje fun di farcjniktc Dos personal fun Japaniszn Kejzer-palac basztejt ״blojz" fun 4785 perzon, nochdem wi s’ zajnen redaeirt geworn 3946 ongcsztclte. Dos Chinezisze fartcjdigunks - ministerjmu szact di algemejne farlustn fun der Chinezlszur armes un bafclkerang beszas dem krig ojf 10 miljon tojte. Der francojziszer pretnjer Bidault hot derklert far Krade tuer fun di Fiancojzisze prof. farcjnen, az di fodening wegn a 25% Iojnhedierong iz nit durchfitbar, wajl damolst muz kumen cu an inßaeje. Die lojaen kenen gehedten wern blojz ojf 15% und deren hobn ojeh eugesztimt di draj greste panejen in Frankrajch. In Indjc zajnen forgekumen casamensztojsn ewiszn onhenger fun der Molsem-partej un Hindus-partcj, b'ejs welche 39 perzon zajnen ujngekumen un 267 farwuuiet geworn. Noch an onfal ojf ewej rusiszc oficirn in Budapest bot zidi Rusland gewendet mit a note cn Ungarn, in weldie s' wern forgelejgt masnamen kegn di katojliszc gajstlcdie, weldie baajnÜusn die bafelkerung kegn rusisze bazccungsmiliter un ojeh cu derwajtem fun politiszn lebn, politisz szcdledic elemcntn, darunter dem firer fein der klejn-landwinn-partej, meluche-sekrctur Di zamlung fun Srwedisze hilfs-organizacjes far kiader-rctung hobn biz ject gegebn 14 miljon Krön (arum 829.000 englisze fuat-szlerling). ojsgedrikt zejer wiln, onszlisn di teritorje cu Italje. Di a. g. interaacjonalistn hulm propagirt di idej fun szafn an umophengike fraje meluche. welche iz cugcfaln fun Esirajch cu Italje. Draj jor hot gedarft dojern di okupaeje fun di aiirtc militer - kojehes, ajnszlisndik di rusisze, mit dem, az di lokale macht- Organen woltn zieh bagrenect mit zclbstfarwaltung un Police). Nochn farlojf fun der cajt wolt a plebiscit gedarft antszcjdn wegn dem eukunftikn gojrl fun der sztrajthafter tejl. ' Ojf der konferenc in London in Septmber 1945 hobn bejde farintersirte edodim forgesztelt zejere onszojungen. Di italjeniszc delegacje hot gefedert dos ajnhaltn di a. g. Wilson-grcnec fun jor 1919, lojt welcher a teritorje fun arum 6680 kmJ, wos nemt arum mizrach-lstrie, Triest, Pola un Gorica. dos indzl Losin un dem gresln tejl fun sloweniszn breg mit ,arum 500000 Jugoslawn, wolt cugetejlt geworn ca Italje. Dos problem fun Triest un der J. Wenedig hot a lange cajt baumrujikt di web. gebndik a rej zurnalistn un politiker a Grundlage cu pesimistisze newujes in gcsztalt fun cctejln di weit ojf cvaj ajnflussfent in bestn fal, un an ewentueler driter weit - milchome in ergstu fal,-Der -ojafir -fun - der Parizer konferenc in der farwikltcr frage wajzt, az niszt gekukt ojf der .knojl fun szverikujta, ekzistirt doch di meglechkajt fun ojsglajdin ernste diferenen ojfu weg fun kompromisn. der Welt Dcrfun iz geworn ajngrtejlt 30.000 Krön far Esirajch un 10.000 Krön far Ungarn. Pojln hot bakumcu achuc lebns-tnitl ojeh a fulsztendike szpitol-ajnriditung, mit 8.000 betn. In Frankrasch zajnen ajngeordnt geworn kinder-hejmea. Ojeh Finland nn di Baltisze lender wem unter- Di warszewer un Krokcwcr press rede arum di unerwartete rezultatn fun folks-tefcrendum :m Kroke, A decidirender moment iz di organizirtc arbet fun di rcakcjoncre ccntru, saj cfntleche. saj gehejme fun alcrlcj wodiaszriftn, sztotiszc krajzlech fun PSL, szojn niszt redenlik wegn di untrrerdisze organizaejes. Di dozjke akcje hot derfirt dercu, az hecher V» sztimendc hohn zieh in Kroke arojsgezogt farn curikker fun der kartein un grojsgutbaziccr-Herszaft. Der ״Dzennik Polski" szrajbc: ״mit tifn badojerrt gebe mir on di Krokewer eifern. Zej brenea mit buszc un folks-szande." Di ״Polska Zbrojna“ farcfntledit an artikl u. n. ״Di krokewer szand". 1□ di industrielc gegndn fun Pojln bot die merhejt sztiroende gcentfert ojf ale draj frage Fun Baden-Badn git men iber az ojf der francojziszer okupaeje Zone ln dajczland, zajnen tetik fll untererdisze hitler-orgaiiizacjes. Mit der hilf lun Szpanlsze aeroplanen, warft men arop dajezisze ofleim un gewer. Lectns hobn di francojzisze zicherhajts- Organen arestirt 300 mit^llder lun a tetiker hitlerjugnd-organlzacje. Dabaj hot men antdekt grojse magazinen fun gewer un ojfrajs-materjaln. Di ekzekutlwe fun der Italjenlszer soejalistlszer partej hot bakant gemacht az zi untersztict di Kandidatur fun Benedetto Croce dem bakantn 80-jerUm fllozof un historiker cum amt fun meluche-prezident. Als andere katididatn tretn ojf di Premiers Orlando un Bonomi. In Airlenbach baj Darmstadt iz farhaltn geworn Gebelscs bruder, der 52jeriger diktator fun di cajtungen in Groß-Hessen, Konrad Goebbels. In Italje iz lojt a regirungs-dekret opgeszaft geworn der senat. Obgeworfn Englands Forszlag. England. (RM 25,'6-6.30). Di indisze kongrespartej hot derklert, az zi iz niszt maskirn mit Englands forszlag wegn szafn a unophengike Indisze regirung.