Undzer Worṭ · 1946-07-05 · 16 (5.7.1946) · p. Seite 5

FRAJT1K, 5. JULI 1946 אונדזער מארם ZAJT 5 rJLitci'Cillir IM 0^ Liffttfza. ft די אבטוויקלונג פון שריפט גו דעם טיפ נעהערט שמן אץ א מער אנט- מיקלטער פארם. די נאך אציגד כאגוגטע ביגע׳ זישע און יאפאנישע שריפט, די כינעזער האבן צוערשט איבענענוסען פון די אלטע אודאיינווד־ נער די קנויטן שריפט. דערנאך זיינען זיי איבער־ געגאננען צו ווארט שריפט. קירצנדיק די בילרער און פארייניקגדיק זיי טיט שטרייכלעך און ארוס 3000 יאר פאר קריסםוסן האבן ויי אנפוויקלם די ווארט שריפט. אין וועלכער יעדעם ווארט אנטי שפרעבט א נעזויסן בילד. עם איז כאראקמעריס־ טיש ראם. אז עם זוערט זעלטן באעצש איין בילד פאר עסלעכע וועדטער. נאד חרבן פאריי־ ניקן עטלעכע בילדער שאפס מען איין ווארט באנריף, כדי אויסז־ריקן ג. ב. דעם באגריף "וואלד" מערן צוזאמענגעשמעלם אין בילדער פארם צווי׳ בויפער, א "כארג' מערס אויסגעדריקט טיט דער הילףפו; דרי׳ בארג־שפיצן. טען קען זיך פאר־ שטעלן, לואט פארא קאטפליצירמע זאך עם איו דאס באהערשן די כינעזישע שריפט, וועלכע שטאסם א 2000 יאר פאר קריםבוסן אין וועלכער עם עקמסטירן ארום 50,000 שריפט צייכנם. דער־ פאר וועט קיינעם נישט מונרערן, רואם מער. וזי 70 פראצענט כינעזער וייגען אנאלפאנעטן, הגט < אין נעוויינלעכן נעברויך זייגען נאר פין 4.000 ו" יאפאנער האבן א ציים שפעטער, מייל ארוס 8־ טען אדער 9־ מען י, ה. גאך קריסטוםן אגם־ ומקלט די כעעוישע שריפט אמן- אזא אופן, אז איבערגעטענדיק פון איר א מייל דייכנם, האבן זיי די לעצסע פארוען טיט טאניקע הילכערש (םילאבעם1. צו דעם צוועק האבן ויי נעקירצם די בילדער און גענענן זיי א קורסיווע פארם. די יאפאנישע שריפט, וועמעגם אלף־בית רופס זיך קאטאקאנא. נישט געקוקם אמן- די פערייג־-. פארונגען באזיצט זי גאך ביו היינט ארוס 2000 די וויימערדיקע סאדיפיקאציע פדן בילדער שריפט איו די א. ג. קלין־ שריפט. פיר טרעפן זי צום ערשטן מאל ארום 2000 יאר פאר קרים־ טוסן ביי רי סוטאריער, מעלכע האבן באומיגם דעם אוגטער; לוין- פון מייך פרת. ז־י האבן אי־ בערגעשטאלפעט די היעראנליפן אין דער ראוי׳ קער נייער שריפט. די עגדערוגג אין צוואמענהאנג טיט דעם אנדעקן פון גייעם עאטעריאל "טזזך. א טין ליים, אויף וועלכע טען האט געשריבן. עם איו געווען פיל איינפאבער אנשטאט די מעלני צארמיקע צייכנס באנוצן אין דעם מאן די קלין צייכנם. די נייע טעכניק האבן שפעפער איכער־ גענומען די בבלער און אפיריער און שפעטער אין א געענדערטער און פאראייגפאכטער נע׳ שמאלם. פארשיידענע אזיאטישע און צפון אפר" קאנישע פעלקער. המשך קומט דעראבערער די רייכע ליטעראטור פון די אזקעטן אין מעקשיקע, וועלכע א־ז אינגאנק איינגעפאפט אין בילדער שריפט. ווען די טיסיאנערן האבן זיי שפעמער באמויגן אויפצושרייבן ראם נעבעט נפאטער אונחער), האבן ו" זיך באנתנש מים זייער אלטער שריפט, דער חסרון פון דער בילדער שריפט אי1 גע־ מען הויפמזעכלעך דאם. וואם זיין אינהאלם האט געקענט אינטערפרעטירט מערן אדף פארשיידנאר־ טיקע אופנים. א פארשריס אין דער ריבטונג איו נעווען די א. j ווארט־שריפט, וועלכע האט זיך . באנוצט טיט בילדער פון אלגעטיין באקאגטע קע־ גנשמאנדן, צום אויםרריקן געוויסע באגריפן. צו רעם מים שריפט נעהערן די היעראגל־פן, מים;ועלכע עם האבן זיך באנוצט די אלטע עגיפטער שמן אתם 4000— 5000 יאר פאד דער קריסטוס ערע, ווי אויך די סופעריעד און בבלער. די שריפי מן דערמאנען טיט זייער געבוי רעיוסן. וועלכע טיר מרעפן אין היינטיגע ציים־שריפטן. די פאר־ קירצמע פארם פון די היערןזגליפן־שריפט איו די א. ג, היעראטישע שריפט, וועלבע איו געווען באי נוצם חירך די מזנים נקאפלאנען! מי אייך די א. ב דעמאטישע שריפט - סותרים שריפט טיס א קודי קורסיוון כאראקטער, וועלכע האבן זיך באפרייט פון בילדער עלעטענמן. צו די ערשמע באקאנטע שריפט ם־נים נעהערט די א. נ. בילדער שריפט אין איר פדימיטיווסטער פארם. וועלכע איו געווען ספעציעל אנטוויקלם ביי די סיבירישע פעלקער און מערט נאך איצם כאגוצט און דער קארעספאנדענץ פון די צפון — אטעדיקאנישע אינדיאנער. אין אנהויב פלעגן די נישם ציוויליזירטע פעלקער איבערשיקן ידיעות. אדער ויי פארפיקסירן טיט דער ד׳־לף פץ סיט־ באלישע טכש־רים, יזוי לטשל ז טיט דער ד,׳לן- פון האלץ קארנן פלעג טען פארצייכענען געלס פאר־ פליכטונגען, טאטואירן האט אויסגעפירט די ראל פון פארפיקסירן פארשידעגע ד׳עלדישע טאטן און דאקופענטירן חובו!/ די אינקאס אין פערו האבן ויך באנוצט טיט א גוט אנטוויקלמער קגויטן שריפט די א. ג. קעיפאד. טיט וזעלכער ו" פלעגן צושטעלן טאנדאמן אלע באאסטע פון מיער לאנד די צפון ־ אטעריקאגישע אינדיאגער האבן באי נוצס די אווי גערופענע וואפוט־ס, וועלכע מי׳ נען באשמאנען פון צוגעפעסטיקטע צום נארטל שנורן און פארשיידנפארביק געטאלטע ים־טוש׳ לען, ביי פארטיידענע שבטים האט טען אנדעקש א בילדלעבע פארשטעלונג פון הישטארישע פארי פאלן, וואם איו געווען דער אנהויב פון דער בילדער שריפט. א גרויסער פארלוסט פאר דער קולפור איו דאסיפארגיכמן דורך די שפאניסע אונטערוועגנם... אונטערוועגנם האבן מייגע עלטערן אויפגעשלאנן ווי די ציגייגעד זייער געצעלט סיהאבן טענ און פרייר, נאר טיט צער נעפלאבטן ווי א שווארצער זואלקן. מי דאם ליכט פארשטעלט... אונטערוועגגם איו מיין לעבן וזי א שטערןאמפגעגאנגען טיבן שוסער פון 1אלד וזי זאגגען אין פעלד סיר,אט דער גורל אין טייוולאנישן-נעץ טיך געפאנגען סיהאט דער טרויער-א שמארצע־קורטינע-מיין וון פארשטעלט... אונטערמעגגם איו דער היטל טיט זעקם־טיליאן שטערן געווארן שוואוץ—ווי אייביקע נאכם סיר,אבן זיך צועפנם קוואלן פון מרערן ביו דער פרייהייטם טארגן האט פון מין שלאף דערוואכט. ברוך גאלדשטיין פאקיננימאלדשטאדט דעט 2־טץ יולי 946נ אייגע פץ די גרונם אייגנשאפסן פון דעם טענטש, מאס אוגסערשיידעט אים פון אנדערע בעלי־חי־פ, איו די שפראך. מ איו אין אגפאנג געווען דאם איינציקע פין גייסט־קער פארניגחנג צזוישן מענטשן, און איו געווען געניגנד אווי לאנג ווי די קזלטור איז נאך געשטאנען אדף א ניווא, אנמשפרעכנד מיעד פרים־טיוון לעבעגסשטייגער און בישם קאמפל־צירטע בארערפנישן. טיט דער ציים אבער, מען דער טח פון סעג־ משן האט אונגעהזיבן אריינדרינגען אלץ מיפער אין די נעהיימנישן פון דער נאפור, אויסנוק ויי און עק0פל>!אמירן פארן א־יכענעם געברויך, מען טענטשן האבן אננעהויבן לעבן אין אן ארי גאנימרטן צושטאנד, האט די שפראך. אלס אזעל־ כע, אויפנעהערט צו זיין נעגוג. עם איו נעטלעך זויכטיק געווען. אז עס ואלן פארפיקסירש מערן די ארויסנעואגטע ווערטער און געדאגקען, ומיל דער טענמשלעבער וכדון האט מך• ארויסגעומון, אלם א גישט פארלעסלעכער. רערפאר האט זיך אוי־ דער מענטש שיין פון לאגג באמיט ווענן אזא טיטל, וועלנער מאלט אים דערטעגלעכט מך אום־ אפהענגיק צו טאכן פון דעם זכרון און מאלט געגעבן אן ןזנועעוודיקן או־סררוק וייגע געדאנקען. ראם טיטל איו געווען די שריפט, איינעפון די פרי־ עסטע מיכטיקע דערפינדוננען פו; טענטשלעכן שכל. ראס קענען שרייבן איו געמען אין אנהויב נאד די פרימילעניע פון א קליינע גדופע אויטגעוויילטע. די טמעלע פון א "שרייבער" איו געווען, אייגע פון ד׳ אנגעזעעגסטע אין דער געועלשאפטלעכער הערארכיע פון די אלמערפיפלעכע טלובות. ראס באווייזט דער פאקט. אז דער העכסטער פעניקי־ שער באאטמער האט געהאט דעם ערן סימל "דעם קייטערם שרייבער" די קונסט פון שרייבן האבן באהערשם המפטזעכלעך די בד,נים און אין טיטל־אלטעד איו זי טפעציעל אנטזויקלם געמא־ רן פון די מאנאכן אין קלויסטער שולן אין מזרח, ווידער, האט ויך אמטגעכילדעט א ספעציעלער ט־פ און פאך פון שרייבער; וועלכע שפילן נאך ביו היינט צו טאג א .גרויסע ראל אין לעגדער וועלבע פערפאנן א שוואך אנטוויקלטע לערע־ סיסטעם. ביו גישט לאנג האט מען נאך געקענט טרעפן אין דער גאענט פון די טעטשעטן אין איסטאטבול, אמאליקער קאנסםאנטינ?פןןל.נע׳ ועלשאפטלעבע שר־יבער טיט מיער ארבעטס מערק׳ צייג, מארמגיק אויף קליענטור. די וויסנשאפט דיפפאנירט נישט, אץ איל איצטיגער סטאדיע, מים געגעבענע, וואם וואלמן געקעגט פעסטשטעלן די ציים און ראם ארם פון דער אור־שריפט, פונקט ווי א נעהייטעגיש איו די שפראבאפשטאטונג, פון א גאנצער ריי ארםעאלאג־שע אויםגראבונגען, קען טען פעסט־ שטעלן, אז די געשיכטע פון שריפט הא/שוי! הינטער מך אייגיקע טויונט יאר. אויף אקטועלע טעמעם. [אראפגערערט זיך פון הארץ] אנגעומיטאקטע פראנלעטען, און טיר האב; צו׳ ריק או־פגעשטעלט אוגדיעד." פארטיי צעשפלי־ טערונג, די זעלבע מאס טיר האכן געהאט פאר דער מלחמה. מיר נעדענקען שיי; גישם. ארעד פיר ומלן נישט געדעגקען, אז אעדוערע פארטיי רייסענישן האבן אונת אלעטאל גענראנט שאדן אזן אין א געוויסער מאס פארגרעסערם אונדזער אוסגליק. מייל זזען ס־וזאלט געזואלט איין פארי מיי פארשטיץ די צוזיימע און איין ייד דעס צווייטן, וואלטן טיר סעגלעך נישט געמעך אין גלות אץ אזא גרויסער צאל. צ^שפליפערט אויף אדום א צענדליק פארטיי׳ ען און אזיף עמלעכע צעגדליק םוכיפארטייען־אש אזעלבער איו אונדזער א־נערלעכער אויטזען. טיר קוטע; כסדר צו דער מעלם אין שרייען! היתכן? ווו איז ׳ושד? נעוואלט!.,. (פאנכסאל, טמש קא- טיש. רערקלערט איין פארטיי. אז יענע פארטיי האט גישט געהאט דאם' רעכט צו ריידן אץ נאטען פין אלע יידן,] אבער צו פאלש עטעצן איין, צו קומען צו די יידישע מאסן טיטן נביאישן רוף און עפענען זי־ די אייגן. אז קיץ מוסר השכל אויף זויימער? ביין, חלילה. די גרעסטע טייל פון אוגדו איו מיער פיייג און א־ ריענטירם זיך מיער גוט אין נאנק קאפפלעקם פראנן. וועלכע שסייע; אויף דער טאג ארדעטנג פון אונחער טרויריקער ווירקלעכקייט. איר מענם אפילו יעדן ייר נעטען פאר א יועץ. אין וועלכע נישט איו פערזענלעבע אננעלעגנה־יטן. ער מעט אייך אויסגעצייכנט פארששיין אייער זאך־לאנע און אייך נענן נוטע עצות. מען צומי יידן אבער נעמען מך צי כלל ארבעם, טמן ז» אוטגאדיגגט האבן דרי׳ טייגוגגען., א יא, א ביין אץ אן .,אפי בא טסתברא". אט דאם איו מיער זמיסאקלעך פאר יעדן רעאל דענקנדן "ד. סיר זייגען העכער א יאר אררםנעראטעוועט פון די בלוטיקע נעגל פון סוים. פארן יאר האבן טיר באוויזן א סך ומדער אויפצובויען פון אוני דזער חרוב געווארענעם לעבן. עם פירט זיך שוין א בריים פארצוויינמע קולסור ארבעט. אונדזער יוננט האט אננעהמבן צו לערנען, סיר באויצן א פרעפע-באטש אן ארימע, באשיידענע - אבער דאך אן ארס ווו פיר קענען אויף אן עפענטלעכן אופן ארוטריידן אונחערע מאג טעגלעכע, אמי כיהאב אויפן זינען אונדזער שפע פ־ן פארטיי־ ען. וו״זט אוים אז אוגדוער באשטינווגג איו שמן אזעלכע מששת ימי בראשית, אז סיזאל זי־ פון אינדז נישט וזפטון די פארטיי יייסעניש אזיף ...אבער געגוג טיט באשטיטונג און גורל. גישם אמת! יערער שאפס מך אליין מין גורל. ווי אמי מען בעט זיך אוים דעם נעלענער אמי שלאפם מען מך אויס-זאנט א פמליש שפריב־ ווארט. אין ט־ר לערנען מך כסדר. אנדערע לערי נען אונת, און וויי א־ז צו אונת. ווען אנדערע לערנען, דאטאלס פיל; סיר שמן גום, אוי פיל( טיר... און אלץ, מאם טיר לערנען איו מ־ אויפן מיג«. ביו הייגט האבן סיר זיך גארנישט אמס׳ געלערג/ צי האבן מיר טאקע אזעלכע פארי שטאפטע קעפ, אז פיר פארגעסן, מאס ערשם נעבטן א־ז געווען אץ ומלן נישם אראפנעסען אין דער מימאלאגיע מערט דעיציילט. אמדי געטער האבן באשטראפט ס־זיפן, דערפאר מאם ער האט ארויסגעגעבן זייערע פודות. די שטראף איז געווע; אזעלכע: טען האט אים כאפוילן א־ רויפצוקייקלען א שטיין אמך. א משופעדיקן. שפי׳ ציקן בארג. רער שטיין האט מך באלר צוריק אראפגעקייקלט פון בארג און סימף האט איט ווידער געטוזט ארויפקייקלען, און אזזי אוטענד־ לעך... שרעקלעך שוועד און אוטדאנקכאר איז די ארנעס. מען דו פילסם, אז ומפל זאלפט נישט ארבעטן, שטייםמו אלץ אויף דעמועלבן ארט. איך ווייס פארוים, אז דאם. מעגן וואט איך מיל ה״גט שרייבן איז א כפירושע סיזיך• ארבעט. און די לאגע מעט זיך נישם עגדערן אמף א קיצו של יוד אזן ז־אך... קען איך גישט אדורך־ שווייגנדיק. סימעט טאקע קיץ פעולה ג*זט האבן, אבער... כאטש אראפר״דן זיך פון הארץ.