Undzer Worṭ · 1946-07-05 · 16 (5.7.1946) · p. Seite 4

ZA IT 4 אונרזער ווארט FRAJTIK, 5. JULI 1946 רייט אויפצונעמען 100000 יידן ארביטעקטן און אנדערע קמאליפיצירפע ארבע־ ז־ער נאטירלעכער צוזווקס אין א״י -ווי שטעלט איר זיך פאר די פראכלעם פון נעבור&'5ןיים אין א״י? -נאך מיט א יאר 10-8 צוריק, איו דער איבערוועגגדער פאן פון א״י געווען "רווקות“! (אליינשמ״ענדיקע בחורים און בחורות); אין משך פון דער ציייפ־ איו פארנעקומען א פראצעם. פון אופעטעלן טשפחוח. אין יאר 1945 איז דער נאטיולעכער בווווקם פון דער יידישער באפעל־ קערונג איבער דער שסעדבליבקיים געווען אין א“י בערך 14.000 טענטשן. סיוועוט געטאבט א פלאן מענן אויפשטעל[ א "קרן הילודה", דורבן ועד הלאומי, •ידי׳שער א־ נעגץ און הפתדרות העובדים, מעלבע זאל נעבן קענטיקע הילף פאר נרעסערע טשפחזת האס־ פיטאליזאציע, אזרלויבן פאר שוואנגערע פרייען. אין די קבוצות און קיבוצים ווערם זייער געזארגם פאר דער רערציזנב און געזונם פון די קינדער, וועלבע געפינען זיך אונטער א פוסמערהאפטער אויפזיבט. קינדעררייכע פאטיליעם זעגען לבתחי־ לה געווען ביי די תימנים--' אין א-י, און איצם ,עט מען שוין אויך אין די מושב עובדים־ס מש¬ פתות פון 4־5־8 קעדער. א־ן דער ציים פון דער מלהטת איו דורך נאטירלעכן צווווקם ,..עליה פנימית׳•) צינעקומען אץ ערך 10.000 יידן. און אן 80.000 יידן חרך לעגאלער און אומלעגאלער ע¬ ליה. דער קאמף וואט דער ציזניזם פירט, איו שאפן די מאטעריעלע, עקאנאטישע און פאליטישע בא־ דינטננען וועלכע ואלן ערטענלעכן די עליה קיץ א-י ניט גאר פון ח הונרערט טויינם "דן אין די לאנערן, נא ר פון די אלע הונדערטער. הונ־ דערמער טויזנטער וועלכע ווארטן אויף דער עד־ ואלן נא ר די 100,000 יידן אגקוטען קיין א־׳י ו" וועלן שיין האבן וזו צו ווועען. די ערשטע עולים פון דער שארית הפלטה ווי זענען אבסארבירם געווארן אין לאנד די ערשטע עולים פון דער שארית הפלטה אין די ח גרעסטע מייל פון ויי. האט זין■ שוין אב־ סארבירט אין לאגד אויפן בעסטן אויפן. ויי זיינען געווארן די ועלבע ארבעטער יו' די פריערדיקע חלוצים, אזעלבע וענען די עולים פון קבוץ «בז־ כגוואלד׳, "נוחם". א געוויסן טייל פון די לאבער סעגמשן איו ביטלען שוועד, ס-איז דא א טענדענץ ביי זיי ויך צו קאנצעגטרירן צווישן זיך, און אין ח נרויסע שטעט, איו דער איבערגאנג צו גארמאלער אד־ בעם איז נים לייבם, וואט נרעשער בדאיד דער פדאצעם פון דער עליה פון די לאגער טעגטשן אלץ לייבטער איז יייער צופאסן זיך צום לאגד. ויי העדן אויף צו זען דך אלם "אגדערע׳ און פאר־ אייגצלטע, זי' מערן אריינגעצדגן אץ די נאר־ טאלע לעבנם פראצעסן פון לאגד. ווי-זענען ח פרעספעקטיוון פאר מענטשן פון פרייע פדאפעסיעם. די טענטשן פין פרייע פראפעסיעם וייגען נע־ קוטע ן קיין אי־י פון 2 מקוטות א) "פארטיקע“ פון אייראפע (דער הויפט טקור) ב) אין א קליי* נע צאל פון א״י גופא. אין אייראסע זענען איצט נעבליבן ויייניק סענטשן פון פרייע פראפעסיעם. אין ארץ ישראל וענען נאך ווייניק אויסגעוואקם; אייגענע מענטש; פון פרייע פראפעסיעם. דעריבער שפירט ויך אפם אץ א״י א גרוי־ סער טאנגל אין לערער. דאקטויריט, איגזשיגיערן, וואם דארפן אלץ", ויעט ארויסרופן א גרויסע פאדעחנב נאך ארבעכום הענט, דער סך הכל: א 40.000 יידן וועלן לייכט קריגן ארבעט און טען וועט גאר נישט שפירן ווי זיי זעגען אר־י; אין לאגד אריץ. ויאם ווערם ג עם ו ן צו באזארנן רי עולים טיט דירות? - ווי שטעלט ויך פאר דער ווויטנגם פראבלעם אץ א״י אין דערווארמונג פון דע ר עליה: זוו ווע־ לן די טענפש; נעפינען זייער ראך? צי ווערט שוין באצייטנס געוארנט וועגן דעם? - שוץ אין די מלהטת י*ודן האט ח געזעל־־ שאפט א פך געל״סטעם אין רעד פראגע פון וווינוננען. ס־זענען אז־שגעבויס ביי א 15.000 ומי־ נונוגען פאר עולים אין א י. דד" אינסטיטוציעם זארגן וועגן דעם ווזינזנגם פראבלעם. א) "שכון עובדים" (פון דער ..הסתדרות"). זי מאכם טויזנטער ווויטנגען פאר אדנעמער. בןשבץ עמםי-,געשאפן לויט דער איניציאטיוו פון הסתדרות העובדים אין פאדנעסם זיך טיט ־ויען הייזער פאר פאלקססימלעכע קרייזן בעל מלאכות. האנטיזערקער, סתם יידן. פאר די לעב־ טע 2 יאר האט זי אץפגעבויט 20000 וווינזנגען. נ) "ראשקא׳ - אן ארנאניזאציע וועלכע פאר־ נעטט זיך ב" דער מימהילף פון דער יידישער אגענץ צו קאלאניזירן די "דן פון טימל אייראפע. בעיקר די "דייטשע "דף. איצט פארנעטען זיך שליחים פון דער םו15זת טיט דעם פראכלעם, ווי אווי איינצושאפן פאר א״י די אמעריקאנער "פארטיקע הייזער", וועלכע קענען שנעל אוי&געשטעלם ווערן און זעגען צו קריגן פאר רעלאטיוו נידריקע פרייזן. נרויסע טיילן יידן מעלן לאקירט מערן אין די עקזיסטירנדיקע קבוצים אזן כ" זייערע קרובים. שטער מעגלעבקיים פון עליה ק״ן א י. 1883־־1946 הרב משה בלוי זצ״ל צן ישוב אלס אייטאריטעט און האט ענג צוזא־ טענגעארבעם טיט אלע ארנאניזאציעס, טראץ די פאראנענע סייגונגס פארשידנהייפן. ער את נפטר געווארן בשעת זיין רייוע איון* דער שיך-. טיט וועלכער ער איו נעפארן קיץ נרו יארק אויף דער וועלט קאנפערענץ פון אגודת־ ישראל. די כלל אינטערעסן זיינען ב" אים נע־ שטאנען העכער פון אלץ, און ראם האט פאר־ ערגערט זיין נעוונד צושסאנד. אין באטבערנער לאנער איו פארנעקוטען אץ לאקאל פון "חפץ חייטי א טרויער אקאדעטיע. אןיף ‘וועלכער ם־את אויך אנוועזנד נעווען דעי אוגרא דירעקטאר ה• פערל. טיט הספדים זיינען ארויסגעטרעטן דער יאבלאנקער רב שלימוא, פרעזעם ה• מיזנער. ראש קבוץ ה• פאטערטאן און מזכיר הקבוץ ח• בערקאומבזש. די רערבעד האבן געשילדערם ראם לעבן און טעטיקייט פון דער נרויסער "וישער פעתענליכקייס, האט באהערשט עטלעכע אייראפייישע שפראכן. ער האם אפט אינסערווענירט ביי פירנדעפאלימי־ שע פערזענלעכקייטן, און ב" הערשער, מענן יידישע פראבלעטען. ער איו געווען אנערקענט פון גאג־ פאריקע וואך א־ו פלוצים נפטר לעווארן אין עלטער פון 6s יאר' הרב הגי משה בלוי, דער פרעזעס׳פזן אגודת ישראל אין ארץ ישראל. הרב בלוי איז געבוירן אין דעד ירושלימיער אלמשטאם ביי א משפחה, וואם האט א״סגעוואג־ דערט פון פרעסבורג קיין איי טיט 110 יאר צו־ ריק. נאך זייענדיק אין ישיבה באקענט זיך טיט אים דער דאטאלסדיקער ירושליטיער רב הרב ירוחם חסקין, צו וועלבן ער קומט אן אלס סעק־ רעטאר.ז״נע פיייקייטן און קענטענישן אנטוויקלען זיך און ער וזערט שפעטער א טיטארבייטער פון ירושליט־עי רב הרב יוסף ת״ם זאגענפעלד. ער קעמפט שטענדיק קעגץ אלע אנמי רעליג־ יעוע שטרעטונגען און א״י באבן גרינדן פון אנו־ דת ישראל נעמם ער אן,אקטתזן אנטייל אין דער ארגאניזאציע, און איז א פירגדע פערועני ליכקייט או־ף די כנסיות גדולות ער איז געווען ני־טם בלויז א גדול בחורה, נא ר אויך געבילדעט אין וועלסלעכע ודםגשאפטן און שזין אן פארטיידיקן די אינטערעסן פון "זייער“ אויך דער געדאנק ורענן שאפן א דענטראלן "דישן מאג ארגאן, וועלכן סיר דארפן בלי ספק האבן- שרעקט שזין אם א גרויסן טייל יידן דער־ טיט, מאס אויפן ארגאן מעט ארויפנעליינט מערן דער מאנאפאל פון איין פארם". איך דרינג נישט ■אריץ. צו איו די־מורא בארעכפיקט, אדער גישט - איך וזיל נאר אוגטערשםרי:בן, אז בלוין צוליב דער דאזיקעד מורא, זיינען מיר נעצווונגען צו האבן אין יעדן ארט א צייטונג-וועלכע איו אין א סך פאלן, נישט אוטבאדיגגם גויטיק - בכדי יעדע פארטיי זאל זיך קענען ארויסזאגן איר טיי־ גונג (איך האב נישט בדעה דערסים צו טינערן דעם כבוד און אמטאריטעם פון אונחערע לאנער צייטוגנען, איך קאנסטאם־ר בלויז די פאקטישע, נישט געזונטע לאגע). די פארטיי צעשפליסערוננ איז אונדזערם א טי־ פע טראגעדיע, מעגן איר דארפן מיר שר״ען אן אויפהער. ליידער איז עם אן אופראנקבארע טיסיע. וזעם איר דאך פרעגן: פארמאס שרייבם־ טו ווענן אזא אויסזיכטסלאזן פראבלעם? פיטום. פ־רעדם זיך אראם פון הארץ, ווערט אבי׳של צריננער. וו־יטאג און א בושה פארן טויל ארוישצוברענגען אבער ל״דעד איו עם אזוי, דאמאלס. ווען דער טו־ט האט געלייערט איבער אונחערע קע6, מען מיד האבן נעפילט איבער זיך די פאכנדיקע נא־ הייקע. ווען פיר. זיינען געשסאנען אין דער ר". נאכן וואשערחקן, בימערן זו6. בלות דאטאלם זיינען נישם נעווען קיין סייגונגם פארשידנה״טן בי• אוגדו. מיד זיינען געווען אייגיק אין אנבליק פון גרויסן געפאר. און היינם, ווען סיר ז״נען אמך אין אן עת צרה, בלות טיס דעם אונטער־ שייד, וואם מען שטייט נישם איבער אוגדו טיט דער נאהייקע־קעגען ם־ר זיך בשום אופן נישט א־יניקן. פארוואם לערנען פיר זיך נישט ביי אג־ דערע. ואל עם זיין ביי אזנחערע שונאיס-אפילו חיית להבדיל. זיינען אייניק, מען זיי פילן א לוי־ ערנדע נעפאר. נאר נ" רעדם טיט פענטשן, מען ויי פארשטאפן ז־יערע אויערן און ווילן נישט הערן1... מען יערער האם זיין עננע פארטיי אט־ ביציע. אווי טראכטן א פך יחידים, א סך יידן וואס ווייטאקן איבער דעם וויימאק פון פאלק און פרייען זיך טיט ז״גע פר״דן קוטען זיי זיך צו־ זאפען ווערם גלייך אןאיבערקערעניש און הויבן ארטועלע טעמעם ־"»ד סיר נעפינען זץ־ אין אן איכערברוכש ־ פעריאד אין אונחער נלותידיקן לעגן. און סאת נישטא קיין פלאץ פאר פארט" רייסענישן. פארוואש ומ¬ לן גישט פארשטיין אוגחערע "אלץ קענער און און?ולץ ומישער" או די 'פארם" צעש&ליטערונג איו פאר אוגדו סם און אוטנעווונטשן, אפילי ראן מען סיזיינע; פאראן געוויסע טיינונגלו פארשידג־ חייט! מענן ד• טיטלען מאש פירן צום ציל. און דער ציל איו דאך בי־ אוגדו אלעמען אייגער און דערועלבער: געזונד מאכן אינדזער קראגק צעב־ ראכן לענן. קאן טען עיין טאקע ג־שט ויך צו־ זאפעגריידן, אחרכשמועשן און נעפינען א געמייג־ זאסע שפראך?. עם קוטם מיי אויפן נעדאנק אן אנעקדאט; צומי חסידים זיינען נעפארן אץ באן צום רבי־ן, אין מענ הויבן ויך ביידע אן צו שפא¬ רן, מעמענש רבי סאיז גרעסער. גאך א שעה שפארעניש ווייוט זיך ארזים, אז כיידנם רבי איז דער זעלבער. . . . אבער מאס קען העלפן אפעלירן, שרייען, מען מענטשן זיינען ווידער געמארן בלינד אין טויב און ומלן בשום אויפן נישט פארשט״ן די ומר־ קלעכקיים, רעם געבאט פון דער שעה. ס־איו א א י ג שמן טיט א יאר צוריק האט דער ישוב צוגע* נר״ט א פלאן פון אמפנעפען 20.000 יידישע קיגדער. עש יענען געמאבט נעווארן ספעציעלע צוגרייטונגען אין קינדער דארף בן שטן. אץ כפר־ שבא און אלעיאגדערע קאלאגיעם. ביים איצמיקן פלאן את פארויסגעזען אן עליה פון 30 פראצענט יוגנטלעכע בת 16 יאר. די אגענץ האט שזין פאר 1״ צונעגרייט אלץ. מאם שיאי! נויטיק, בכדי זיי אמסציהאלמן און ז" נעבן די געהעויקע דערציוגג. א געוויסע ט״ל פון די סערטיפיקאטן את פא־ רויסגעזען פאר שוואכע, וועלכע דארפן קוטען אין איי זיך אוישרוען און געזונט ווערן. עם זענען שזין רעוערוו־רט געמארן פלעצער פאר דעד יומט און שוואכערע עולים אין די ישובים און דערציערישע איגסטיטוציעם. משקי־הפועלות. פאר די שוואכע וועלן געשאפן ווערן שפעציע־ לע שאציאלע הילף־א־נסט־טוצ־עש, ווו ז" מעלן האבן מיער אפרו, ביז מאגען ויי מעלן ד־וערן אר־ בעט־פי־יק. די עלטערע מעלן אמשגעהאלטן מערן פון קרובים פון ישיב. מאס שייך די מעגטשן פון ארבעטם־עלטער, זענען יעצט ניטא אין איי קיין אביעקטיווע שטע־ רונגען אר״נצוגעטן א 40.000 ארבעטער. אין בוי- פאך, לאנדווירמשאפלעכע ארבעט, אזן רעגירונס־ 1) איו בוי־פאך את היינט א גרוישער מאג־ נל פץ בוי־ארבעטער, הגם רי בוי־ארבעט איו באשרענקט צייטווייליק צוליבן פאנגל אין סאטע־ ר'»ל1• דער לוין פון א בוי־ארבעפער איו זייער נע־ שמיגן. א גישם־קמאליפיצירטער פארדינט 1 און א האלב פונט א טאג• א ספעציאליסט איביער 2 און א פערמל פונט א טאג. דאם זענען די אפיציעלע פרייזן. פאקסיש, אץ פריוואטן מארק, ווו די בוי־ארבעטער מערן נעווכט, נעטען ז" באד״טגד גז״ערער. די בוי־ארבעט קען מינימום אבשארבירן' א 10.000 ני־ע ארכעטערזו״ל דער סאגגל פון בוי־ ארבעטער האלט אפ דאש בויען. 2}לאנדווירטשאפטלעכע ארבעט. די פרדשים ווירטשאפט, את אין די סלהסה יאר; כטעט אמטגעלייחקט. געווארן פון יידישע ארבעטער. צוליב ח סלחטה באדינגונגען האט מען גישט נעקענט עקשפארטירן די אפעלסינען האט מען געצאלט א קליינעם למן די ארבעטער. איו דער ארנעטער געגאנגען דארט, ווו ער האם געקענט קריגן א חעבערן לוין, ה״נט טיטן אנהויב פון פאמעראנצן עקספארט קיין דווץ לארץ מעלן פץ דאם גיי שטראטען אר־ בעטער אין פרדם־ם, אין וועלכע טען קען אב־ סארבירן נ״ע, 10.000—10.000 ארבעטער. 3)די רעגירוננם ארבעם. די רענירונג איו א״נע פון די גרעסטע אר־ בעטם געבער אין לאגד. זי באשעפטיקש ב" 80.000 ארבעמער אין די אמטן, בוי־ארנעטן. שטראסך־בוי, כאנען, פארם, טעלעגראף. פין זיי זענען אינגאגצען 12 פראצענט "דן. דאס רערקלערט מך דערטיט, וואט פץ איץ קאגט קוקט די ענגל־שע רעגירונג מים ניס קיץ נוטע או־נן אויף די יידישע ארבעמער פון דער אנדערער זייט מיידן רי יידן אדיין אמם צו ביין צו די רענירוננם ארבעטען, ומיל די למנען זענען ב" דער רעגירוגג נידעריקע. זי מעשם איר לוין ישטאנדארט לממן קריטעריום פון אראביש; ביליקן ארבעטער, וגעלכער באגנונט זיך טיט קליינע לוינען. צמישן 7000 רעגירוננם און באן ארבעטער גע־ פ־נען ז־ך 400 יידן; אמף די עפנטלעכע ארבע־ מן, שאשי־ען. נוי געפינען זיך צוויש; 10.000 אר־ בעטער נאד א 1000 יידישע. אין פאסט און טע־ .לעגראף איז א גרעשערער "דישער פראצענט. איצט אבער נאק לעצטן געסיינזאטען אראביש יידישן שמריק פץ די רעגירוננם ארבעטער איו געהענערט געווארן דער לוין און סיאיז אפגע— שאפן געווארן פארן "חש; ארבעטער די פניעה פון למן נירעריקייט אץ ם איז דא אין די רעגי־ רונגם ארבעטן פלאץ פאר טותנטער "חשע ארבעטער. א חוץ דעם יארך טען נעמען אין באטראכט או די דערמארטעטע עליה פון 100.000 יידן )ד. ח. פון 14 פראצענט פון ישוב...), "טענטשן