Undzer Worṭ · 1946-06-28 · 15 (28.6.1946) · p. Seite 5

FRAJTIK, 28. JUNI 1946 אונרזער ווארט ZAJT 5 un Wisnszafl דאם זיינען מזבחות »או ש,תיבערט דך לכבוד דעם גאלדענעם קאלב רער גאט׳פון שפעקולאצ־ יעם, שזדנדל. פואיעקטן אזן נעלם דער דאזיקער רייך טריקנט איים די הערצער, רויבערם אלים פון ארם די געפילן און פארוואנדלט אלצדיגג אין סחורה! ליבע, פריינטשאפט פרוטקיים גלויבן. צד¬ קה און דאס 5ל'יכן-אויך סחורה! ["די קליאפשע״ן רחפמת האבץ אויםנעטראכם נאר שלאפע ... ן״דאש קליין־מענטשעלע,] כל ישראל אין - קבצן. פי בחרב ומי בחניקה - יוער חרך בלייענע פיינעלעך און »ער דורך א פיקע . . . ... מיין נשפה איו. ווי א שוחפוחדיקע דירה, יוד יערער שכן קער זיך נים אן פיט רעם צווי׳יטן. יע¬ רער אייגער טוס זיין שליחות און איו א באוונדע־ רע קראפט, א נשמה פאר דך, יעדער איינער ווייזט זיך ארוים אין אזויגע געפילן. וי־אס זעגען א היפוך איינער פון 5»"טן. ניטא אין סיר קיין אייגגיקער געדאנק, קיץ איינציקע אי־גנשאפט. וואס סיזאל ניט זיין לעבן איר אן אנדערע. א פארקערטע. אפאל שוויינן ויי, די פארש״רעגע גשמות. לאזן איינע די אנדערע צו רו, ווי א הונט פיט א קאץ, וואט האבן נעפאכם שלום אויף א . קורצער ציים אפאל אפפערן ויי דך. פאכן אינע־ ווייניק א פהוטה, ווי-אין א דולהויז. רחפנה לי־ צלן, און איך ווער צעטישט. צעטוסלט. צעדודערט: אט זוילם זיך ראם, אט ווילס זיך יענץ, אט טראכם איך אזוי, אם טראכט איך פונקם קאפויר. אםדאכםזיך:כיןאיך פרויעריק און אין דער ועל׳ ביקער רנע ווילט דיך ם־ר שוין לאכן. אט שטי• - איך טיט דרך ארץ פאר איינעם פון אונדזערע נתלים, אונחערע באריפפע מיוחסים, וואט האט באוויליקם דך אראפצולאזן צו פיר פון זיין הויכקייט און סיר דערציילן ווי רייך ער איז, וו־ נרדם ם־איז זיין הכפה. זיין תקיפו!/ זיין צדקה. זיין גוטסקייט! איך הער, דאכט זיך. און נלייב אים, איך שלעג יעדעם ווארט, זרי הייסע פארפל און תאב משוגה הגאה. אין דער אייגענער צייט אבער פרעג איך דך שסילערהי־ם: אפשר אי. ער א שקרן? ,און ם־קוסש פירארויך• א סחשבה: וואם וואלס נעווען, א שטייגער, וזען איך שפי' אים אן אין פנים? אדער, ווען איך ניב אים א נלעט איבערן בעקל און זאג טיט א געלעכטערל (צום הכם) : ב־זט א טיפש, א נעשלייערטע באנחיע! (צום נכיר און בעל־צדקה) - קסצן. כלב טככלבים 1 (צום תקיף) 5 נ־דעריקע בריאה. טיאוסער ווארעם, דו לעקסט ראך דעם שטויב פאר די פ־ם פון א שטארקן׳ (צום פוסטעפאט־ גיק, וועלכער פארשטעלט דך פאר א גחיפן גע־ לערנטן): פוילע שפאטע, לייטענער טלם, מיסטי קאסמען, אלפער שמרויואק! . .. און ווי איך ניב דאם א טראבמ - פיל איך שוין: אם־אס שטופט פיך עפעש צו טאן, צו האנדלען, רי ליפן רירן זיך, די הענט קענען ניט רוען . .• סיקאסם פירחה זיך איעצוהאלטען. אזוי אי! '["בישיבה של פעלה ובישיבה של משרדו א י־ד אז ער וועט זיך ניט שטופן מיש נעוואלם - וזעם ער מעגן אייביק ווארמן ... ער ששופט דך, קוועטשט זיך פיט אלע קרעפטן, פאי רנט אדום. הינמן אתם, אלץאיינס דורך טיר אדער פענצטער, שטופס אווי אפ דאם נאנצע לעי בן אי! גאר נ'שט ־ ־ ־ ן״דאם ווינטיטפינגעול", א ייד לעבם טיט א איפפעט. די גויס פרייבט אים צו לויפן. ארופצוניין, צו •טאן, צו ארבעטן. ואל נאר שוואך ווערן א קאפעלע דער איספעם - בלייבט ער ווי א דערהרנעטערדום טוב דערפילם עיי זיינע ווייטאקן, דענכפאל האט ער געוויינלעך ציים?״״ו " ["־'"מ רן,■ קרימער-,' מטנדטלע מוכר ספרים אוצר אט קושט דער וויגטער,. דער בייזער פריץ. ער וועש פאתויטטן די ערד. ערשט די יטים־נוראים גייען אוזעק. די יםים־טובים, געלויבט איו נאט, אויך פארביי און דער ווינמער קומט! נאר אבער אן סכנות. נישט טיט קיין רעש, ער איז גארנים אזא אכזר. אזא בי־זער, וו• סיהאט זיך נעדאכם, פארקערט ער איו גאר א נוטער, לאזט ז־ך דער־ קענען צו דער ערד פיט זיין ליכטיג פנים. אויפן הארצן ווערט רויקער. עפעם ווי זים ביט זזיער צוזאמען. דאם פלעעלע טוט זיך ווייטער א ווייז, באוועגט זיך, וו• שיכור, אפטאנצנדיק א קאזאצקע ערנעץ אויף א פענצטער. אויך ד־ מקן קריכן פה׳ נותווייז ארזים פון זייערע לעכער, פליען. דרייעג־ דיק זיך, זשזזשענדיק מים טענגלעך אין די גאסן. •פון זיי1 אין דער העלפם אפאל פון א תגער, שטייען פערד, אי־נער אויף רעם אנדערן פארלי־נט די קעפ, צו טאכן כאטש עפעם א שאמן, און שפייסן ם־ט די »יידלק, פטור צו ווערן ווי עם איז פון די מיזע פלינן. אויף א צווייגל אין דער הויך זיננש זיך א פאראקע, אויסזעענדיג פינדערווייטנם, ווי אנגעטאן א וו״ם טליתיל פיט פאסן תכלת (פון) פארנט, און דאוונט שאקלענדיק ויך. זי מקט דך, פאלט תחנון טיטן קעפל, שפריגנט א בישל אונפעד, א קליין קראקעלע נעכנדיק א פאר שאל, כלייבט דערנאך זוייטער שטיין אן לשון שטרעקט אדם ראם העלדזל און קוקש, נלאט אזוי אין דער וועלט אריין שיט פארשלאפעגע אויגע־ לעך. אויך• רעם גאנצן וועג א־ז שא־שטיל, מען i8frs. V מעגדעלע מוכר ספרים אן אקאציע ערגעץ אין א גארפען איז ויך מיישב. נעטם און הייבט אן למזל פלוצלונג בליען, און דער מענטש וויל זיך איינריידן, ווי דער שמיינער זיינער איז, אז נשים זיינען נעשען אויף דער וועלט, עם זועם אם ירצה השם זיין טט! אביונים פרייען דך, קבצנים ווערן ביי זיך שפארק, א האפעגזנג אויף טשע צייטן. עס וועט אם ירצה השם ווארעם זיין! און פלוצלונג ניט דער-ווינטער דער וועלט צו זען זיינע גבורות, »אם אווינם עם באדיים! עס שמורעפם, עס רעגגם שניי פיט וואשער אוישגעמישט אעאיינעם. עם קערט דך ד י וועלט! ("אין יענער ציים-) פארשיירנם רויכערן נתישע. -חויבע קויטעגם פון טויזנטער־ ליי פאבריקן, פאבריקן פון הארפאטן, ביקשן און כל־המיני אנדערע כליידי!, אויף צו מאבן רעם מויט, פאבריקן מער, ווי טען באדארף, אדף צו פעלש; אין לעבן נייטיקע ואבן און אויך פאב׳ ריקן אזוינע אויף צו מאכן שמאמעס, וואם עפעם ניט אזוי שטארק נויטיק אין לעבן אריץ, פאב׳ ריק פון כלים און מאשינען צו פארשפארן מעני טשנש תענט, פארוועלוולערן דיער ארבייט און צו׳ נעמען ביי א סך די פרנסה. פאבריקן פון אזעל־ כע פיני הטצאות, ווי צי פארקירצן ארם און ציים און דורכרעם צו פארקירצן שאקע זייער אפם רעם טענששנם ׳ארן. פאנריקן צו דרוק און פארשפרייטן אין דער וועלט ניך ,און געשווינט זייער פיל נא־ רעשקייטן - ליגנם, רכילות, בלבולים, וואט ניט נעשטוינן, ניט נעפליינן, שנאה ־ קנאה די אלע קויטענם פון רי גוזמא ־ נוזפאות ־ פאנריקן — זאל הערן ערגעץ א שארך, א פיפש, פען זאל דאס־ זען פליענתק ערנעץ פוינל, נאר קאפארן. טיקן מראגן ווי די רוחות אין דער לופט ארוס, פליק טאנצנדיק פארביי די אויערן, מוען א גרילץ א זשוזשע, איינראשענדיק עפעם א סוד אזן באלד שאקע פארש וויישער, נאר »וישן היי. צווישן תבואות דארטן שפוצערן ת גרילן, זוטוען, צימב־ לק און נייק פיט צו מאנצן. סיאיז הייס, מאיו שטיל, וואונרערלעך שיין שא! נאטם באשעפ^ז יי", ["פישקע דער קרומער"] נאך ביים פון- זזטער איו פלוצלום נעווארן א פארענדערונג אין דער לופט, וואלקנס קעלט און ווינט. נישא קיין זון. די וועלט איו וויסט. א חשכות איז אויף איר אננעפאלן. »גן, צאפעס שפרינגען אין די גערטנער, צעשרעמן און פירן איבער אלץ, וואם דארט געפינט זיך נאך. עפעם טאקע נאר ווי אן אנשיקעניש פון נאם. חזירים ־רויען דך און תישן אויש טיט ווארצל וואו עפעס א שטיקל נרינווארג. א תל ווערט פון דעם פענסשנם ארבעט. ביימער פארלירן זייער »רונג - א מתנה. פון פרילינג. א צושטאנד, אומשטיינש געואגש, ווי מלטרים אן "בלעטלאך־. די שאקלק דך, פלאטערן, ציטערן און קלאפן דך פיט די »ויינן און דעם אויסגע־ קראכענעם קאפ, נישט » דערקענען. אז ז" האבן געבליט אמאל און נעבראכט נוטע פיחת פאר ליימן אין דער זועלט. ראם חי־לע זוכש א נארע אנטתנק צו ווערן אין דער ערד, די פליג - א שפאלט ערגעץ און וואנט, א טייל ברואים פארי לאון דיערע ערטער און לאון דך וואנדערעוו^ן איי בער די ווייטע •מען, עם פרויערט די ערד און א טרה־שחורד. רוט אזין- איטלעכן. אלע פילן: אט־ נאטור ־ שילרעחנג רי גילדענע וון האט ביים אויפגאנג צעריסן, צעטריבן די נרויע וואלקנם אין דער לופט און טיט איר ליבמיק פגים אראפגעקוקט פונעם בלויען הי¬ טל, פילר, פריינטלעך, אויף דער ערד. נאטם באי שעפעניש אלע פון נרויס ביז קליין, האנן אדפי כאפנדיק דך פוגעם לאנגן ווינמער ־ שלאף לעי בעדיק, פריילעך זיך גענופען איטליכער צו זיין זאך. פריש־נעלע בלופען שטעקן ארוים די קעפי לעך פון »וישן יונגע נרינע נראזן, קוקן ארוים און פאכן חן. ווערבעם ביים מייך כאפן דך אנטאן זייער גיי־נרינע זשופעצע. שפיגלענדיק דך אינם וואסער. ריין, קלאר, ווי דלבער. פון די ווייטע ווא־ רעטע לענדער, דארט אינדערפרעפד, קזפען עופות, טשאטעסווייז, צוריק אהער אין זייער רו אדיין. ווילדע גענדו פליסקען זיך ערגעץ »וישן זו יספעס דא אין טייך, זוילדע קאפשקעם דרייען זיך ארום דעם משערעט, אריים, אדיין טיט א נעהילך, א געשווישפט. שוועלבעלעך פלאפערן, שוועבן אחין. אד,ער אינדערלופט, שטארק פארטראגן אין 1עם בויען, פארתכטן אלטע און נייע נעסטן. נתך הבא! דאם אלטע באקאנטע פארפאלק משלם איו אויך לטול דא אין א גוטער שעה. ד, די משעי ליכע, שטייט אויף איין פום, דאש קעפל אין דער זייט, ששייט באטראכט איר אלטע נעםט אויבן אויף א שפיץ. בוים און ער - אויף די לאנגע שטאלק שפאצירט זיך האפערדיק אויף רעם זוטפ דארט, נוקוקנדיק זיך צו א קאליוזשע, וואו סישפרינגען, קוואקק זשאבעם און פלוצלוננ-פיק־פיק, א כאם אץ רעם רויטן ווייטן פיסק אריין... םיאיז א לעבן, א פרייד, א פליעניש, א זשוזשעניש. א גקיננעריי, א נעשווישטשעריי אומעטום! (..שלטה ר חייטס“) אויפן היטל האט דך אנגערוקט א שווארצע פיגצטערע כסארע. א בליץ האט טיט אמאל באי לויכטן די דאויקע קאטפאניע. באלד רערויף האט א תנער געגעכן שרעקלעך שטארק, אז אלע זיינען פארציטערם נעוזאק, עם האט זיך אויפי געחויבן א שטורעם־ווינט. רעדלעך שטויב האבן דך געטראגן. ווי די רוחות, פארבאפט אויפן וועג מיסט, שטתי, כלעטלעך אוןשטיקלעך פאפיתאלע אינאייגעם האבן געטאגצט עפעם א טשוגענעם טאגץ און דך נעדרייש אלץ אין דער הויך ארויף, ארויף . . . די טשערעדע פוגם פעלד איו געי לאפן אומרויק מיש א געשר־י און א רעווען, ווי א ששאדע הוננעריקע וזעלף וואלשן זי גאכנע" יא;ט. עם האט געשטורעמט, געבליצט, נערונערט נלייך ווי דער אויבערעטער וואלס ששארק אזיפי געבראבט געווארן אזיף דער זינדיקער ערל און אויף אלצדינג וואם דא גיים פאר. ער האט דך אננעכאפט ביים קאפ, געבליצט טיט וייגע צאי רנריקע אוינען, געהילכט און געשריק: אי! אח טיט זיין דונערדיקן קול. עם האט צולעצט א ועץ געטאן משוגה א שדעקלעכער תנער. פון היטל האט אראפנעקאפעט, ווי טרערן נרויסע פראפנס רענן. וואם אין זיי האבן דך אויסגעטישט טרא־ פגם נויט־׳טוויים און בלוטיקע טרערן פון אוני רזערע בידנע אוטנליקלעכע פארשוינק. ["טסעות בגיטין השלישי ׳ ן רער היטל איו בלוי. לויטער אן א פיצל וואל־ קן די וון ברענט, טטאליעט עם ווייט ניט קיין ווינטעלע ,מען פילט ניט קיין לופטעלע, די'חמ¬ אה אויף די פעלדער, די בוימער אין די וועלדער שטייק שטיל, ווי צוגעקאוועטע, קיין שאקל אפי¬ לו זיך נישם צו טאן. קי אויף די פאשע ליגן מיי אויםנעשטרעקט די העלחער, שאקלען »דיי לן ד• אויערן. קייען און טעלה־גירהן, אנדערע גראבן אונטער דך ד• ערד פיט וייערע הערנער, שארן טיט די קאפיטעם און רעווען, שתיק פאר גרוים היץ, רער מהאי פאררייסט רעם עק, לויסט נאלאפ, רארפנתק דעם קאפ אין אלע זייפן, שטעלט פלוצים דך אגידער, אננעבוינן רעם שטערן הארט צו רער ערד, שמעקט, פאכט טיט די פיס, לעבן אן אלטער אויסגעקריטטער און האלב פארדארטער ווערבע, איבערנעשפאלטן