Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-06-14 · 13 (14.6.1946) · p. Seite 7

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
13 (14.6.1946)
Date
1946-06-14
Page
Seite 7 (sequence 7)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
59% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602044--111-8598066
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

FRAJTIK, 14. )UNI 1946 אונרזער ווארט ZAJT ז Fun Rajon-Lebn Bamberger lager-szpigl B. Ornsztejn: Schwabach-Reportaz Dem Jidiszn Folks gericbt in lager iz cugefaln ojf ir ersxter farhandlung cu raiszpetn dem budapester Kapo Albert Das geriebt untern forzic fan h. Ur. Wejnik baj der batejligung fan di richter hern Szwajcer un Blajer, proknror — MgT. Plapler, fartejdiker — Sztem Miklos an baj der asistenc fun di UNRRA direktem hern Napler un Pearl — hot in lojf fun 3 togifcc farhandlungen ojsgehert a gance rej ejdes, welche hobn sztark baiastet dem baszudlktn un di szuld iz chuc dem wos zi iz im derwizn gewom, hör ״Er" alejn ziel! zu gar klat niszt bamijt rejncuwaszn, nor hot noch ongewizn ojf ״fach-kolegn“ gew. Kapos, welche drejen zieh arum in di jidisze lagern in Bayern. (Min hastam wet men zieh mit zcj nenter bakenen.!) Dos geeicht hot noch a lang» jiszuw hadaas basztosn; Ibergebn dem Kapo Albert Tibor dem amerikaniszn Militär Gericht forszlogndik cu farmiszpetn im ojf 3 jor tfise, 5 jor farlirn di jidisze birger recht un canemen baj im dos recht ojf njle zajn kajn Erec Isroejl. Di derefnung fun europejiszn-kinus fun Bejtar in Fernwald (Fun Cta. Sucholicki). Der jidiszer jiszuw in Förnwald hot in onblik funm beforsztejendn Kinns, niszt wilndik ongecojgn ojf zieh a speciflszfajerleehn ojazen. Di gance Förnwalder ״republik“ iz ajngehilt in a jam fun ijdisznaejonaie iluminacje-farbn, bilder, ojf- -- szriftn un transparentn. Ojtn szosej-weg welcher Art cum jiszuw. cijen zieh lange unnendleche rejen fun last-ojtos, omnibusn un priwat-limuzines, welche firn gest, un delegatn antejlnemer inm ersztn Ejropejiszn kinus fun betar noch dem krig. Ojf alemens penimer lozt zieh merkn a frejleche un jom-tojwdike sztimung, emstkejt un cefridnhejt, welch» s’ hot arajngebracht der dozlker historiszer moment. A specjel ojfgcsztelter tojer, nemt ojf di onkumende mit rialke ojfszrittn; ״Kitius szel szridej hacherew 1' Betar b’ Europa“. Di FOmwaldcr jidiszer bafeikerung nemt ojf di gest warem. ln wald. wu s' iz ajngeordnt di ,.machnemerkazi“ zajnen ojfgesztelt in a fir-ek specjele palatkcs. in welche di ontejlnemer funm kinus wein hobn zejer gecelt demeszech der cajt wos der kinus wet dojem. Di dozikc ojfgcsztelte geceltn, dermonen undz di alte gute cajt□, wen undzer cijonlstisze jugnt — welche iz gewen in a fllfachlk greserer col — flegt fajern Ire jomtojwim. Der specjel-ajngeordnter sekretarjat funkcjonirt ojsgecejchnt. Es wem rejestrirt ajngeiadene gest, zumalistn un ontejlnemer. Zuntikk dem S. uni, pinktlech elf, fangt on der fajerlecher ״mlsdar“. In a fir-dk ojfn gebit fun ״gecelt“ szteln zieh ojs di Betarlm-ontejlnemer in kinus. In dl rejen Ir cu bamerkn fll eitere menczn, alte ojsprubirte treger funm cijonizm. Dl ״machne“ wert derefnt durchn Naciw 8z. Kor mltn gezang fun himn-Betar. Di bloj-wajse fon cit zieh pamelech arojf ojfn maszt, welche flatert Iber der gancer gegnd un alemens kep, wi a simbol fun jidiszn glojbn, drang, un Kamf. Naciw 8z. Kor eint di machne un gifc iber di badajtung funm hajntign tog far di resztlech ibergebllbene un opgeratewete jidisze jugnt fun taljens hent. Er wajzt on ojfn heroiszn kamf, welchn undzer jugnt hot geflrt mltn grestn sojne funm Jidiszn Folk un der muser-haskl fun dem far undz. Zajn rede farendikt er mit folgende werter: Ojb der szikzal wet farlangen noch wajtere korbones — zol dos szojn far undzer zach, un ojb mir wein noch muzn fargisn blut — zol es zajn far undzer frajhajt! Es fangt zieh on di fajerleche defllade iber di gasn funm lager, wu der eug wert ojlgenumen mit hereike aplodismentn un blumen. Derc ug blajbt sztejn bajm grojsn teater-zal ״bamidbar“, welcher derwart dem onkumendn kacin-Haszilton Kac, wemen s‘ wert opgegebn a tradicjoneler raport. K' H Kac bagrist ale onweznde un der farzamlter ojlom cegejt zieh in a fajerlecher sztimung in derwaitung ontejnemen in der fajerlecher Kinus-derefnung, welche wet forkumen 8 in ownt in grojsn teater-zal ״bamidbar“. Der onteji inm kinus wert geszact ojf an erech 4 tojznt man. Pinktlech cu der basztimter szo, farzamlt zieh der gancer ojlom cu der fajerlecher derefnung Inm grojsn teater-zal tun lager, welcher iz herlech bacirt mit geherike ojiszxiftn un bilder eugebndik a specifisz-fajerlechn ojs-zen. Es f arnemen zejere erter dl mitglider fun C. K. fun der rew. Org. Neciwut-Betar berosz mltn Kr H. Kac une gekumen on delegatn fun ojsland. 8z. Kac erefnt dem kinus un git iber dem gen. sekr. fun Merkaz eh’ Cwi Kantor dos wort forculejnen dl ״Pkudat—ejwel" cum tojt fun Rosz-Betar Zew Zabotinskl, dan wem baert di gefalene 6 miljon jidn. Kaein Kac halt dan dl derefnungs-rede, in welcher er git an iberbllk ojf undzer erszt niszt langer fargangenhajt, ojf undzer szwacher un niszt energiszer cijonistiszer aktiwitet, welche hot gojrcm gewen azojfll jidisze korbones ojfn mizbejach funm hitleristlszn barbarizm. Er wajzt on ojf der niszt rlchtiker taktik fun di oflcjele jidisze forsztejer, welche hobn opgewajcht fun di hojpt-prlnclpn fun cijonizm: dl szafung fun a Jidiszer Medine in E. J. farbajtndik zi ojf a kompromlsfuin weg, weleher hot gegebn a miserfolg undzer zach. Er grajft sztark on dem baricht fun der lecter ojsforszungs-komisje, welche hot mit Ire ״rekomendaejes" niszt nor gegebn undz di geherike satisfakcje, un dos wos s' kumt undz als kolk — nor umgekert: Di badingungen cu ire forszlagn badajtn a najer atentats-pruw kegn ceblutiktn Jidiszn Folk un zajne recht. Di ojsörungen fun der komisje, az E. J. zol zieh kejnmol niszt farwandlen in a Jidiszer Medine — badajt der szwerster urtejl, welchn s’ ken amol bakumen a loik. An urtejl, welcher badajt Untergang! Mit geejnikte kreftll wein mir bakemfn dem dozikn szreklechn urtejl. Erec-Jisroejl — ruft ojs der redner — iz niszt nojtik farn Jidiszn Folk als muzeum, nor als a hejm wu men ken dem kop aweklejgn! Di Englisze regirung farlangt fun undz dos opgebn s' gewer, un zieh falozn ojf jojszer — der entfer funm Jiszuw darojl iz: Ojb zi wil undzer gewer. muz zi zieh Es iz a cajt fun fruchtn sezon un wi dakant, bazien fruchtn a ungehojere col fun witaminen, welche zajnen nojtik farn menczlechn organizm un specjel far Kinder (un ojeh far undz szejrit hoplejta). Der komitet weit zieh badarft bamijen baj der mitwikung fun der UNKRA fajlung, cu bakumen durch der farmitlung fun der szlot-farwaitung a geherike col fun sezon fruchtn cum fartejln ewiszn di lager ajnwojner. Dos wet ojeh wirkn cu hazajlikn di krenkleche spekulaeje mit fruchtn. Agew, wem far alemens ojgn opgeton zachn, wos brengen undz wajt niszt kajn k owe d, wos men dark cajtlech bazajtikn. Der komiiet hot zieh energisz genumen awcksztcln di geherike Ordnung ojf ale gebitn fun farzoTgung far di lager-ajnwojner. Gcwenloch. ken men mit ejnmol niszt arumnemen ale cwajgn, es federt zieh a bis! geduld un der komitet wet umetum sistematisz aweksztein dem geherikn aparat. Ejne fun di ojfgabn fun komitet darf zajn: dos cugenglech machn farn brejtn ojlom di sznajder un szuster warsztatn un lejgn acht, az zej zoin niszt zajn kajn monopol geszeft far jechidim. Bichlai muzn mir zieh bamijen, aweksztein undzer lebn ojf gezunte jesojdes un niszt wein zuchn in jeder zach nor nucn far zieh. Dos iz a krenkleche derszajnung, wos muz cajtlech ojsgerisn wem mitn worcl. Ich wolt sztark niszt wein es zol Humen deren, az ich zol darfn onrufn nemen, deriber apelir ich, az di krenkleche Der komitet woit zieh badarft ojeh sztark farinteresirn mitn sanitarn cusztand In di hilfs-rojmen haj di wojnungs blokn, dichdej cu farmajdn epidemisze krankhajtn. A specjler aparat darf zieh baszeftikn mit der doziker frage un es ligt ojeh inm ejgenem interes fun di lager-ajnwojner mitcuhelfn ophitn di rejnkejt arum zieh. Goldzanid Chaim. es alejn nemen! Mir hobn kejnmol niszt gewolt kajn krig oder kamf mitn Engliszn folk un zejer Imperium, un ojb er kumt — 12 dos niszt undzer szuld I Men hot undz ojfgecwungen dacu, wajl men wü curojbn di lecte hofnung baj undzer Folk. Undzer weg iz an antgiltiker un wejst niszt fun kajn curlk! Der redner wert baszonken mit langdojmde aplodismentn. Dos wort bakumt dan ch' Mizar welcher redt ojf di teme: Undzer bawegung in di milchome-j orn. Es bugrisn noch: Chap. Klauzner, F. Trepman (Brit. zone), Dr. G01ds2tejn (USA), horaw Fridman!Förnwald), h' G. Lachman (Förnwald) Alihaw, Dr. Tajchman, Cwi Kantor un andere, Der eher tret ojl mit ejnike Uder, un dan wert dl erefnung geszlosn mit Hatlkwa. Fufcn kilometer funem cesztertn ge• wezenetn naciszn center Xürenberg, wos iz gewen cmelf jor d03 ort fun furbredierisze gezecn, gelint zid1 di szene. unbarirle, nriceszterte sztnt Sditnabadi. Inem ruikii. unceszlcrtn mit bojmer un blumen bacirtn krajz Sdnvabadi lebn 102 Jidn, welche hobt! zieh arojsgerisn fun di naeixze f arbredierisze hent. Tejl hobn a durdigemadif di tragisze lajdn in di knnccntracje lagern und aridere als' pariizaner un front kemfer. Ot di cioej sziditn di pnlitisz, un rasisz ferfolgte fun naci teror bildn mit zieh di klejne beemes briderleehe gcmajnszafi inem krajz Sdm/abuth. Inem rez.ullul fun lajdn, pujn tragisze iberlebungen un heroiaze kamfn hobn zieh ׳li gedanken baj di gemejnde mitglider ojskrisializirt un bakamen a geaztarktn gezelszaftlechn rviln, an anlwikltn banrustzajn. naejonaie farsztendnisz für di Problemen fun undzer folk un far undzer cukimfl. Di gemejnde mitglider, meldie bildn di 2 sziditn, hot cunojfgeszmidt der l’cfks gojrl un Wein 1111 ujnWjlledie. misz- }tadie. Vncuszejdbar zenen di gezelszaflledie un primate angelegerdrajtn furi di gemejnde mitglider. Jede gezelszaftledie faransr.laltung fun der■ gemejnde iz a jomtent far jedn mitglid un ojdi umgekert jede primate angelegenhajl funem jodiid wert hrejt untersztict fun der kleiner gezehzaftlcdier miszpodie. Di komitet mitglider, dos zenen di wirkledie lutes fun der Bruder müzpoche, wos mit foterledie zorg baszeftikl zi zieh mit di angelcgnhajln fun zejere brider im Df Chroejrim Wien, Sframer. Kurlund un andere sztejen umdermidledt baj der arbet fun Sdimabadier krajz komitet un widmen zidi mit lujb un lebn far di inie.resn fun der Jidiszer ejnhujtledier mis7.pnd1e, Fun fri biz szpe1 bajmidii n>erf jjefon un gearbet. Men szaft wojnungen, farflegung, men ■/.orgt far der gajstiker antwiklung fun di mitglider durdi szafn omnt-kuran, fortragn »n kolpartirn ale cajtungen, wos derszajneri fun der Szeejrit-Haplejta. Men zorgt ojdi für der fiziszer dereiung fun der jugnt. Es egzistiri u sport klub. Men szpilt in futbol un in ping-pong. Grojs iz di?.org far der cukunft fun undzer jugnt un derfar arbet men in der riihtung fun szafn a?andwirtszaftledm kibuc, far ojsbildn naje prnduktime elementn un gajstik gezunte un untmiklte menczn, wos zoln zajn fraj fun fremde szfremimgen. Beajnflust iz. ge.morn dos klejne ortszaft Sdimabadt fun der sz.toi Niirenberg, fun weldin es z.enen geszikt gewom giftike fajln fun Jidn has. rasn-has, menczn un felker farfolgungen. Nürenberg hol fargiftet, farsaml 1 in farfinsteri mojdies un kep, beajnflust mit wilde un diajisze gedanken cu mnrdn un cu rojbrt. Ject nodi dein grojsn diurbn, nodi dem' tragiszn kataklizm. mos der naciz.m hot farurzadit un midi der antgilliker mapole funem nwrderiszn un rojberiszn hitlerizm z.enen di wilde nacisze ajnflusn nodi niszt fuhztendik ojsgeivebt gewom im dos lozt y.idi liln an merkn. Der Sduvabadier krajs komitet hot in kamf kegn ot di lunkele un finstere elcmentn, wos hobn a 12-jorike tradieje fun bübulnn, rojb un niord ojfgesztelt. 11 ujnhajtledie cementirte ideisze, Jidisze miszpodie, wos lojehtet n>! a fmkfender prozektor un wajzt on dem najem heln weg, mos zol baglikn di eukunft funem Jidiszn

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.