Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-06-14 · 13 (14.6.1946) · p. Seite 3

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
13 (14.6.1946)
Date
1946-06-14
Page
Seite 3 (sequence 3)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
62% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602044--107-8598062
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

4 entity mentions

l'UAJTIK. 14. JL'M 1y4.־> אונרז^ר ווארט ZAJT 3 FUN DER POLITISZER WELT ° Politiszer Iberacht ..Di F. Sztatn zajnen .geworn der szids-ricbter fun der welt-situacje.“ In cuzamenhang mit der ojbndermonler onszojung lun der bakanter politiszer publicistin fun Frankrajch. reprodacirn mir an ojssznit fun Walter Lippmann’s artikel in der cajtszrift ,.Colliers״ fun 26. I. 1946 untern nomen: ,Ft Sztatn di szefern fun fridn cwiszn grojsmaehtn". Walter Lippmann 12 ejner fun di kompetenste amerikaniS2e ekspertn fun der internacjonaler Politik. Redakcje. . Inter cwej oeeanen ojf draj kontinentn fun Ejrope, Afrike un Azje, lebn iber a miljard menczn — arum draj-fcrtl fun der gancer menczhajt. Ojb mir bahojptn. az undzer izolacjonizm hot zieh geendikt, badajt dos, az mir zajnen jict azoj farinteresirt mit dem, wos kumt for in Ejrope un Azje, wi mir zajnen a lange cajt farinteresirt gewen mit dem, ■wos es kumt for in• eofn un dorem Amerike. Faktisz zajnen mir kejnmol niszt gewen kajn fulsztendike Izolacjonistn in dean zin, az es hot undz niszt interesirt dos, wos es hot zieh opgaszpilt ojser di grenecn fun di F. Sztatn. In farlojf fun mer wi hundert jor, genoj fun di cajtn lun prezident Monroe, hobn mir far undzere lebns-interesn gehaltn, az kajn ejncike macht fun iber dem ocean zol niszt machn kajn agresje ojf cotn un dorem Amerike. In ineszech fun arum 50 jor iz undzer blik gewendet ojfn Pacific un ojfn gojrl fun Chine. Azoj arum iz der unterszejd cwiszn und- *er frijerdikn izolacjonizm un undzer najer weltkolitik folgnder: wen mir zajnen gewen izolacjonistn, hobn mir famumen a pozieje, welche mir zajnen grejt gewen untersztien mit kojech — in cofn un dorem Amerike un Chine. Dakegn in Ejrope, Afrike, ojfn mitein mizrech un in Azje, raitn ojsnam tra Chine, iz der dewiz fun undzer Politik gewen: Raitn di hent fun derwajtns. Jict iz undzer ojf gäbe cu decidirn, welche pozieje mir darfn farnemen. Es iz fun ort kentik. az arojftretndik ojf der najer teritorje wein mir hobn cu ton direkt mit ale grojse militer-machtn. Grojsbritanje trefn mir in Ejrope. ojfn mitein Mizrech un in dorem Azje. Dort trefn mir ojeh Ratnfar- - band. Frankrajch bagegenen mir in Ejrope, Afrike un ojfn mitein Mizrech un dorem Azje. Cwej mol in undzer cajt hobn mir zieh getrofn un gekemft mit Dajczland in Es iz ojeh kentik. az undzere lnteresn oji di dozike sztochim unterszejdn zieh radikal fun di britisze, francojzisze un dajezisze oder rusisze lnteresn, Far di ale lender iz dos a zach fun grester wichtikajt, ojf welchn ojfn es wein in der wirklechkajt derlejdikt wern sztrajt-fragn. wi lemoszl: bajm ajnszteln di ejnclne grenec-linjes. Mir farmogn niszt azelche farinteresirungen. Undzer lebn-interes iz niszt dos, wiazoj di sztrajtn wern derlejdikt, nor az zej darfn derlejdikt wem on an internacjonale milchome un az di antszejdungen zoln bajsztendik blajbn ojb di felker haltn zej far onembar. Es wolt gewen a grojser feier ignorirn dem grojsn unterszejd cwiszn amerikanisze interesn un di lnteresn Tun andere grojsmachtn. Ale amerikaner un ale felker fun der alter weit flln dem unterszejd. Nor Chaos, misfarsztendenisz kenen arojsdimgen fun ignorirn dem fakt. Saj Grojsbritanje un saj di Sowjetn baeijen zieh niszt azoj genoj, wi mir. cu der frage fun s201em. Dos zajnen cwej imperjale grojsmachtn, welche fartejdikn zejere basztendike lnteresn, oder sztrebn cu farzichern zejere lebns-interesn. Ergec andersz farmogn ojeh mir dem zelbn min lnteresn, ober in Ejrope, Afrike un dorem Azje zajnen mir niszt'kajn imperjale grojsmacht. Mir muzn dos nemen in acht, baj undzere baeijungen cwiszn der grojser finftl. Nor gedenkendik wegn dem kenen mir farsztejn di gruntproblemen fun undzer ojsernpolitik' in der gesztalt, in welcher zej hobn zieh bawizn mitn sof fun der milehome, dos hejst; wen ale andere batrachtungen zajnen mer niszt gesztanen untern cejchn fun der droender gefar fun nacizig. Wen der zig fun di alirte iz sicher geworn. hot szojn wajter niszt ekzistirt di aaderfenisz wegn dem. az di aljantn zoln largesn iun di zej optejlndike unterszejdn. Di unterszejdn zajnen di tragn. cu welche es baeijen zieh undzere naje .,niszt izolacjonistisze" ojsem-politiker. Wi wajt ojf majrew hot bedeje der Ratnfarband cu farbrejtern zajn macht un zajne ajnflusn? Cu sztrebt zajn ekspanzje cum mitlendiszn jam, Terkaj. Persje un cu der muzulmeniszer und indiszer weit? Cu ken Grojsbritanje wajter ajnhaltn ir frijerdike grojsmacht-pozicje un ire ajnflusn cwiszn di ophengike felker, riwalizlrndik mit dem Ratnfarband? Dos zajnen zej er Komplicirte fragn. Zej zajnen gelodn mit dinamil. Far undz iz niszt lajcht gewen klor bamerkn cwiszn zej undzer rol un bawegn zieh cwiszn zej mit a festn trlt. Faktisz sztejen mir far a dilemat, welche es hot zieh niszt forgesztelt kejner fun di — lojt majn mejnung —, welche hobn gelajtet undzere injonlm, fun der cajt, wen dos gezunt fun prez. Rposewelt hot ongehojbn sztark cu hinken. Der dilemat iz antsztanen durchn interesn-konllikt, welcher es ekzistirt on szum cwejfl, cwiszn Ratnfarband fun ejn zajt un der britiszer imperje mit di majrewejropeisze lender fun der cwejter zajt. Dos iz gor an alter konflikt. Er hot zieh niszt ongehojbn mit der bolszewistiszer rewolucje fun jor 1917, hagam er hot zieh farsztarkt adauk dem sukees un der macht funm Ratnfarband. Der konflikt hot ekzistirt in meszech fun XIX jorhundert un hot faktisz derfirt cu an ejropeisze milchome, der krimer, wi ojeh cu a äiplomatiszn sztrajt, welcher hot oft dernentert dl ejropeisze felker cum milchotne-opgrund. Pi pojlls2e. balkanisze, terkisze un persisze fragn zajnen niszt kajn najer injen, wos iz antsztanen cwiszn der komunisfciszer Rusland un cwiszn di niszt komunistisze majrew-ej ropeisec lender. Iber dl fragn iz debatirt geworn un gekemft unter carn, regirer un kisrlm, enlech, wi es kumt for hajnt unter komlsam un demokratisze po- Far undz, als a naje macht in dem sztrajt-tejl fun der weit iz antsztanen a principjele frage, cu darfn mir zieh farejnikn mit Grojsbritanje un mit majrew- Ejrope kegn Sowjetn-farband, cu kenen mir blajbn genug niszt krempirt, kedej szpiln di rol fun a farmitler, farglajcher un sza- - fer fun szolem. Klore batrachtungen un a gezunte polltlk muz zieh sztien ojfn fakt, az in di ammerstn szttajthaft* un niszt antszejdete rajonen fun der alter weit, sztelt mit zieh F. Sztatn niszt for kajn miUterisze grojsmacht. Mir torn niszt hobn kejn szum iluzjes. S’ iz niszto epes ergers, wi an 0Jsernpolitik, welche ignorirt di macht-realitet un welche sztict zieh ojf zelbstnareraj un blot, Unophengik fun undzere lnteresn un ldealn far Pojln, Rumenjc, Bulgarje, Estrajch un Jugoslawje wejsn mir, wi ojeh di Rusn, az aflle in an ajtszejdcnem moment, woltn mir niszt gekent banucn un. woltn ojeh niszt bannet kajn bawofntn kojech. Zogar in kulminacje-punkt fun undzer militerlszer macht, baj Dajczlands kapitulaeje iz di amerikanisze armej gewen fulsztendik umfejik arajntretn un ceszlogn dem Ratnfarband. A militerlszer konflikt wolt efszer farurzacht dos opwarfn di Rojte Armej ojf etleche hundert km, ober kejn szum fars2tandfuler mencz glojbt niszt, az dos wolt gekent ewingen Ratnfarband cu a badingungslozer kapitulaeje. .Di amerikanisze armej ekzistirt niszt mer als a kemfndiker kojech un nor a wanziniker wolt gekont mejnen, az zi wolt zieh jict sznel gekent rekonstruirn far a grojser milchome in mizrech Ejrope. In der zach-lage muz jede sztelung undzere cu di fragn fun mizrech Ejrope zajn in ejnklang mitn fakt, az ojf dem gebit ekzistirt a mechtike Rojte Armej un niszt kajn amerikanisze un gewis niszt kajn britisze. Mir zajnen deriber niszt feik oncuwendn kraft, kedej untersztien undzere (inszojungen. lemoszl legabe Pojln, oder legäbe dem Charakter fun der bulgariszer regirung. Mir muzn zieh bagrenecn mitn ojsibn an ajnflus. Mir kenen diskutirn mit di Rusn, Polakn, Bulgarn u. a. w. Mir kenen proponirn derlejdikungen. wos wein dinen zejere, ejropeisze un undzere interesn, farbesem dem cusztand, welcher ekzistirt baj zej un welchn mir szteln zieh antkegn. Mir kenen zej machn Jarszejdene otertn in form fun wirtszaftleclier hilf un wos s’ iz zejer wichtik in gesztalt fun algemejne frajntleche baeijungen. Mir kenen ze] ober niszt opszrekn, bafeln oder ewingen. An enleclie situaeje herszt ojfn Mitein Mizrech, welcher nemt arum fun praktlsze tajmim ürichnland. Terkaj, Iran (Persje), di muzlmenisze meluebes un Palestine. Dos iz di britisze ajnflus-sfere un do iz Grojsbritanje di hojpt militerisze macht. F. Sz. A, zajnen do nszt kajn grojsmacht. Derfar kenen zej ojsibn a druk ojf der britiszer macht durch London, wi ojeh ojf dl ortike felker, ojf azoj fll, ojf wifl zej glojbn, az mir untersztien oder untersztien niszt dem britiszn sztandpunkt. Ojser England iz Rusland di cwejte grojsmacht ojfn Mitein Mizrech. welche farblajbt in direktn militeriszn Kontakt mit Grichnland, Terkaj un Iran. Di grundproblemen fun Mitein Mizrech, a szeteeh fun grojser strategiszer un ekonomiszer badajtung, dringen arojs fun fakt, az di rusisze macht ködert arojs England's dominirndike sztelung, wi s’ iz gewen der fal in farlojf fun a jorhundert un jict, in anoch mer ernster, wi wen s' Iz un az äi britisze pozieje iz opgeszwacht durch der umeufridnhajt un niszt ajnsztimikajt fun dl ajngeborene felker. Di amerikanisze sztelung in dem weittejl iz derfar inganen au andere, wi di britisze un rusisze. Hagam mir hobn ejnike basztendike interesn, wi c. b. naft-koneesjes un manche pretenzjes benogeja handl un eiwiln fli-wezn, wi ojeh moralisze interesn benojgeje Jidn un Araber ln Palestine zajnen zej untersztlct, wi ich hob ojbn derklert — niszt mit kojech nor mit ajnflus. Dos hejst, az in szlus iz dos beste, wos mir kenen ton, baajnflusn dl Englender, Rusn, Araber un Cijunistn, oncunemen a sztelung, welche mir batrachtn far a richtike. Di realitet fun der situaeje ködert fun undz dos onemen di rol fun a pszoremachcr, farmitler un an Organisator fun Najs fun Tateiniitle. S'ziatu Der amerlkaniszer Senat hot tarlengert di mlllterflicht far 18 un 19 jerike ameri- Prez. Trurr.an hot opgetufn zajn petzenleehn fartreter bajn Vatikan ojf an umbasztimte cajt. Prez. Trum an hot basztünt dem biz jectlkn finanzminister Frederic M. Wlnson ojfn amt fun hechstn richter fun U. S. A. Der sztrajk fun 75.00D sztejnkojln arbeter in Pennsylvanie iz farendikt geworn mit a farglajeh cwiszn di arbeter un grubnejgntimer. In cuzamenhang mitn sztrajk, welchn s׳ hobn gefeiert oncuhojbn dem 15. VI. 62.000 amerikaner jam-arbeter, wern gefirt farhandlungen. Prez. Truman hot ojsgedrikt dl hofnung, az bejde cadodim wein kumen cu an ojsglajch. Der najer amerlkaniszer delegat in weitzicherhajts-rat Warren R. Austin hot derklert: ״Ich bin niszt far dem. az di F. Sztatn zoln mittejln ire atom-gehejmniszn an andere meluche. niszt hobndik frijer di garantie, az zi wet niszt dinen cum szafn fun a najem eesztemdikn gewer.” Der Senator bacejchnet als eil fun der politik fun di F. Sztatn dos farendikn dem wirtszaftskrig, dos opszafn fun eesztemdikn gewer un di atom-bombe. Er iz far onwendn fridleche metodn bajm anulirn di sztrajtn fun di £h$Icu*<1 Der engliszer Premierminister Attlee hot beejs der debate in untem-hojz c. a. erklert: ״Ich glojb. az di rusisze interpretaeje fun dem potsdamer opmach, antszpreeht niszt dem gajst fun dl potsdamer farhandlungen. Dajczland wolt badarft bahandil wern wi u wirtszaftleche ejnhejt. Mir witiszn zieh niszt kajn cebrekll Dajczland. Mir arbetn far a federaliw-Dajczland. wos zol opwarfn di uniformitet un cenlralizirung, wos iz gewen cliarakteristisz niszt nor tarn naclrezim. nor ojeh lar zajn iorgenger“. In szolem. Nor in aza rol ken undzer ajnflus sztark zajn. Ojb mir wein, wen es iz Tun dem optretn, woltn mir fatmiszept geworn ojfn farlirn uudzer ajnflus, niszt werndik kejnmol kajn grojsmacht ojfn Mitein Mizrech. Wen mir woltn c. b. arojf ojfn weg fun untersztien Grojsbritanje kegn Rusland woltn mir ophenglk geworn fun a kurs, ojf welchn mir woltn kejn szum kontrol niszt geiiat. wi ojeh fun konsekwenen, welche mir woltn niszt gekent opwendn. A klore koncepcje wegn dem. wos mir torn un wes mir torn niszt ton mit der hilf fun mitlen, welche sztejen cu undzer dispozlcje iz umbadingt nojtik, ojb mir wiln szpiln a nucleche rol ojtn Mitein Mizrech. Mit kenen asach ojfton, ojb mir wein dos machn ojfn geherikn ojfn. Mir wein ober gornlszt ojfton, farkert, aropbrengen an umgllk, ojb mir wein dos durchfirn ojfn niszt-geherikn ojfn, niszt blajbndik baj der rol fun farmitler. pszore un szolemmaclier, nor arojstretndik ansztot dem in Charakter fun onhenger, adwokatn. krajeriter. Ojserhalb dem Mitein Mizrech ligt: Indje, di prutektoratn, di ajngeborene firsztntimer fun doremmizrach Azje. wi ojeh mizrach Indje. Do zajnen mir ojeh niszt kajn milller-msudit, achuc ojf di indzlen tun Pacific. In Indje, Birma. Indoehine un Malajen, kenen mir jict niszt zajn kajn grojsmacht unter kejn szum bading. In mizrech Indje zajnen mir a militer-macht, azoj wi ojfn Pacific, ober undzer ere un echter interes diktirt undz, az mir zoln zieh ophaltn fun onwendn kojech, wos wolt gekent machn an ajndruk, az er iirt cu der ekspanzje fun der ameri• kaniszer meluche, wajl ojsnuncndik undzer macht ojfn Pacific, wu mir farmogn a ko- Jech woltn mir niszt imsztand gewen ibercajgn, az mir zajnen emesc farmitler un organizatorn fun szolem in mizrach Ejrope, ojfn Balkan, un Mitein Mizrach, wu mir bazien niszt dem geherikn kojech. hemszach folgt. der Welt wajtern farlojf fun zajn rede hot zieh Attlee arojsgezogt far an enger euzamen-arbet mit di marew-meluches, bazunders mit Frankrajeh. Er hot ober eugegebn, az England winszt zieh niszt kajn ojsszlisleche frajntszaft blojs mit di marew-meluches, nor wil ojeh gewinen dos farsztendnls fun ire tusisze frajnt. England badojert, wos di Rusn kenen niszt farsztejn, az in der natur fun di marew-meluches ligt dos, az s’ muz zajn a regirung un a opozieje, wi ojeh a sach sztimen. Dos iz der ajzerner forem cwiszn cwej ojffasungen. Szpeter hot geredt Churchill, welcher badojert, farwos di konferonc fun di ojserministem hot eugepastn dorem-Tirol cu Italijen. Wajter erklert er, az di pojliszrusisze grenec 1z barechtikt un Pojln darf antszedikt wern mit di marew-lerltorjes in di ramen fun der hajntiker prowlzoriszer grenec. Der britiszer inerministor hot basztetigt, az di faszistiszc Moslcy-organizacje in England hot bakumen geltmitlen fun Mussolini farn onhojb fun cwejtn welt-krig. Prof. Laski, der forzicer fun ekzekutiw fun der Labour-partej hot derklert ojf der 45 jeriecher konferenc fun der partej az soejalistisze regirungen, wi c. b. di rusisze und die englisze zajnen dl greste hofnung farn szolem. ojb zej wein arbetn in gemajnzamer farsztendikung. Lojt zajnmejnungiz a grojser tejl lun rusiszn uncutroj legabe di majrewdike demokraties a pojejl-jojce fun haltn in gehejm di technisze zajt fun der atom-bombe. Er hot zieh mit anerkenung ojsgedrikt iber der decizje fun ewakuim Egiptn. Laski hot farlangt fun der engliszer regirung dos baldike arajnlozn 100.000 Jidtl kajn Palestine in heskem mit di rekomendnnjes fnn der komisje. Er hot. ober glajehcajtik bamerkt az di situaeje fun Palestine iz cu komplicirt cum szafn a Jidisze meluche. Er hot badojert, wos Szpanien gefint zieh noen ale unter der tiranje fun Franko un 110t zieh arojsgezogt kegn der monarcliie fun di Burbonen, welche lozt zieh niszt farejnikn mit der frahejt fun a gepajnikt folk. Ojeh far Grichnland wolt niszt gewen kajn lezung dos umkern dem

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.