Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 11/12 (4.6.1946)
- Date
- 1946-06-04
- Page
- Seite 10 (sequence 10)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 68% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602042--101-8598057- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
UNDZER WORT DINSTIK, 4. Jl׳XI 194ö Undzer Folks-szul (Bamberger Lager) Di grindung wi ojch dos antsztejn fnn undzer szul baj und! in laxer, hot zieh fun onfang ongetrofn ojf grojse szwerikajtn. iz niszt gewen der pasiger lokal, kajn inwentar, kajn bicber au der iker hot gefeit, dos wichtikste — di pedagogisze kreftn. Di incjatiw cu szafn a szul, gejt arojs funm ch’ Englman. Er hot cugecojgn cu der arbet di ch' ch' Kaufman un froj Baron, welche hobn ongehojbn zejer pedagogisze tetikajt mit di kinder in lokal fun ״Agadas- Jisroejl“, wajl szafn a bazundem lokal, iz in jener cajt gewen ganc szwer. In di erszte cajtn lernen ale kinder cusamen, an der ler-program iz bagztanen nor fun Iwrit Szpeter wen die lajtang fnn der szul nemt iber ch’ Hindes wem di kinder ajngetejlt in ewej machlakot, di sznle bakamt dan ca ir farflgang 2 cimem, wn zi hojbt zieh on bislechwajz ca antwiklen. Ch’ Hindes farlozt andzer lager, un undzer szal blajbt wider on a lejter. Der doziker ,,fcriris“ dojert ober niszt lang nn noch a kuren iberrajs, d. h. ende febraar, wert der frijerdiker lejter fan der szul fartrotn funm kwalificirtn pedagog h’ prof. Lakser, welcher hojbt ojch on, mitn ersztn moment fun zajn arbet a kamt ca farbesem di lokal-badingungen fan der szale. Er brengt arajn fll Ordnung un disclplln ln der szale, azoj az zi bakumt dem emesdikn Charakter fan a ler-ansztalt Der najer direkter Art aju cwangs-Iere far ale kinder in lager nn ale kinder bis 16 jor muzn bazuchn di szul — wos es iz biz damolt niszt gewen. Jeder sziler bakumt a gehcrike klasyfikacje — pasnd Iojt zajn elter un antwiblung, bajhilfik in der arbet iz, a chac di lerers ojch der Ng Plapler, di rechte haut funm dir. prof. Lakser. Hajnt ca tog hot undzer szul 3 machlakot: Di erszte cejlt 23 sziler inm elter fun 6—11, machlaka B ojch 23 in elter fun 9—14 jor, machlaka G cejlt 20 sziler in elter fnn 10 bis 16 jor. Es wert gelernt: Palestinografje, rechnen, cnglisz, un gezang. Palestinografje lernt, der ch’ Brajer, forsztejer fun der Sochnut, 2 mol wechentlech. Die ler-szprach Di sztrebung fun der szul-lajtung iz, az di unterrichts-siprach zol wem hebreisz, nor forlojßk treft zi zieh on ojf farszidene szwerikajtn, culibn bannen zieh fun di kinder in der hejm mit farszidene szprachn wi: pojlisz, ungarisz, jidisz un rusisz. Doch iz cu batnerkn a derfrejende derszejnung — di kinder bannen zieh szojn ganz oft mit der hebreiser szprach. Di szule ojch hot bakumen a raj bebreisze un englisze bicber. un dermit iz szojn dl arbet fil farlajeh- A grojsn acht wert gelejgt ojf der psichiszer dereijung fun di kinder, welche rekrutirn zieh fun farszidene erter: kacetn, welder un bunkere. Dos hot ojf di kinder ibergelozt dajtleche szpurn, welches darf mit grojser onsztrengung bazajtikt wem. Es muz lajder gezogt wem der emes, az di arbet fun di lerers iz sztark baszwert micad di eitern culib zejer pasiwer sztelung in dem binziebt wajl ojch di eitern muzn mitwirkn, un dos in a geheriker mos, cu der dereijung fun zejere kinder. Di szul-diseiplin muz durch di eitern untergesztict wem. Kajn disciplin-bruch micad di kinder tor niszt fartejdikt wem durch di eitern, un dan wet der rezultat zajn besztimt a cufridnsztelnder. A dank der Incjatiw funm dir, Lakser, iz mit a kurcer cajt curik ajngeordnt geworn a cheder-hatalmidlm (sziler-klub) wu di kinder kenen farbrengen in der frajer cajt. Fun cajt zu cajt wert dort ajngeordnt mit der mithitf fun Miss Cameron, gemajnzame ownt-brojtn, mitn autejl fun ale kinder, szul-personal, un ajngeladene gest. Mir glojbn, az adank der mifuler arbet fun dem szul-personal wi ojch di aktiwe milwirkung fun di eitern, wein mir undzere gute ciln dergrejclm. Proweller O. (lerer fun folks-szul). Bamberger Zuntik dem 26 maj 1946, iz in undzer lager ongekumen a najer direkter ojfn ort fun her Capilonge. Mir hobn baszlosn -— kedej cu bakenen nenter di lager ajnwojner mit dem najen direkter — im ca interwiuirn, un cu dem ewek iz delegirt geworn der szrajber fun di szures. Mr. Per] Dawid — azoj hejst er — an Amerikaner Jid, zer a simpatiszer junger rucncz, mit an ojszen fun a tapfem oficir. Gebojrn in Rowno (Pojln), als klejn kind gekumen mit zajne eitern kajn Amerike, gemacht an Amerikaner szul, sztadirt medicin, historie un farendikt dem Sielogiszn fakultet. Zajn baruf — profesor fun der Engliszer szprach. Finf jor gedint In der amerikaner VIII szwern luftfll-flot. Ontcjl genumen in bombardirungs ekspediejes ojf Dajczland, Belgie, Frankrajch un Rheinland un hot fardint a rej ojscejchnungen. Der her direkter derklert, az es zajnen im niszt fremd di iberlebeniszn funm jidiszn fplk an er iz tif durchdrungen mit zajn wejtok. Zajendik a mltglid fun der unterzuebungs-komisje Iber di rezultat□ fun di bombardirungen in Dajczland in maj 194S, hot er gehst di gelegnhajt cu bazuchn ale UNNRA lagern un bakenen mit dem jidiszn churbn, welcher iz noch dameist gewen azoj frisz. Zajn wichtkste ojfgabe wet zajn mitcuarbetn mitn komitet un cu rieht» zieh Iojt zajne onwajzungen un nochkumen zajne gerechte foderungen. Der her direkter hot gebet», az ale injonim zoln derledikt wem durch» komitet, un er hoft, az merere ongewejtokte Problemen wein bakumen zejer richtike lezung. Er wet zieh ojch bamijen perzenlech cu bakenen mit ale lager ajnwojner un azoj arum bakenen zieh mit di minusn, kedej cn kenen zej farrichtn. Ojf dem weg hot der direkter ojsgedrikt zajne beste wunczn far zajne brider Jidn. Mir fun undzer zajt winczn dem her Direktor fll derfolg ojf zajn najem amt un halwaj zoln mir zieh kegnzajtik farsztejn. Der najer komitet hot zieh intenziw genumen cu der arbet, ojsarbetndlk zieh a plan cu sanirn di niszt gezunte nochwejeniszn funm altn komitet. Men muz mojde zajn, az der weg iz a richtiker un er hat szojn gegebn pozitiwe rezultat», es iz szojn cu bamerkn a beserung in der Produkt» farlejlung, mit dem taam un kwalltet funm es», iz es noch ale lajder ojf der zelber madrejge un es iz beemes a welcher macht szojn ellcchc chadoszim a tcl fun produktn, niszt kenendik kochn. Men ken lajeht gelinen in lager fejike kuchers, welche zoln niszt fardarbn dos es» un ale lager ajnwojner zoln kenen funm esn gcnisn. Szojn di höchste cajt derojf. Hofentlech wet der komitet ojch di dozike frage radikal iezn. Der komitet hot ojsgewirkt, az er wet zajn der fartcjler iun di produktn in ale kiehn, un der komitet hot take gesztelt zajn kontrol in ale kichn. Der plus fun der kontrol iz der, wos di kontroiern wem oft gebitn un niszt sztpndik cjnc un di zelbe Di klejder fartejlung gejt ojch Iber cum komitet un es iz cu hofn, az dos fartejln wet zajn a mer jojszerdike wi gewen. In injen punktn-balojnung wem geflrt geszprechn, un es wet warszajnlech kumen cu a lecherlech, az der prajz fun euker zol zajn 5.50 dolar, bonbons 5.— dolar un a szachtl szwebelech 1.— dolar. lager-szpigl Iberhojpl wiln mir hofn, az der komitet mit der farsztendikung fun dem najem — wi es zet ojs — energiszn direkter, wein awekszteln di gewunszene Ordnung in Es weit kedaj gewen achtung cu gehn ojf di mejuchosim fun szejnem min in der personaler un kinder kichn, welche lozn kajnesfal niszt lernen cu zajn korekt un tuen wos zej gefeit. Der gezunthajts amt bajm komitet bot szojn arojsgewizn a gewiss tetikajt un hot zieh bamijt wegn awekszikn kranke in sanatorjums. Ale fartnteresirte kenen zieh wendn cum gezunthajts amt, welcher deriedikt mit grojs farintcresirung. Mitn amt firn on di hem Herszkowicz un Szmietana. Goldzamd Chaim. Beejs an inspekcje rajze ... Xsjendik in dinstleche ongelegnhajtn ojfu weg kajn Ansbach, iz gelungen di hern Enzweig un JOINT direkter Kwasnik cu chapn a grojsu fisz, — es handh zieh in dem SS-ramßrer: Konrad Schwab, welcher hot ojsgefirt zajn adizoresdike farniditungsarbet legabc di Jidn in Zancnberg, an o[snkomando fun Buchenwald. Dos chapn fun dem farbrechcr hot zieh ojsgesztelt ojf folgendem un interesantD ojfn. Ch’ Enzweig, welcher iz gewen in KZ Zanenberg zucht szojn fun a!engere cajt dem dernionrn ״beld", wos iz gewen ejner fun di szreklechsic merder in Zaneuberg. Der adres fun Konrad Schwab hot ch’ Enzweig bakumen fon ch' Bcno Zztajnlojf fun Frankfurt, welcher baszefiigt zieh zajt a jor cajt ojsszlislech mitn diapn di merder fun Zaneuberg. Durchforndlk mitn direkter Kwasnik un ch’ Tcncnbaum durebn wojnort fun SS-bandit hot ch' Enzcig farhaltn dem ojto, kdej cu zen cu der farbrecher, welcher iz ba di frijerdikc bazuchn niszt gewen in derhejm, iz szojn do. Cu zajn gtestcr iberraszung hot er getrofn dem farbreeher in wojnung mit zajn gancer familje. Nit hobndlk di meglechkajt im glajch cu arestirn, wajl der direkter Kwasnik hot baj zieh niszt gebar kajn gewer, iz men gewen geezwungen cu brengen ewej MP fun noenstn policejpunkt, welche hobn dem ojbndcrmonten farbrechcr farhaftet unter a gewcjn fncbech) fun zajne noenste. Ject gefint zieh der farbrecher in di richtike hem, wosweln im farurtejln far zajne fardiustn. Der dermonter farbrecher iz gewen in lager Zaneuberg szef fun kich. Bajn tejln dos esn, iz er zieh bcstlalis begangen mit di jidn. Er liegt dos ton mit an emeser hitletistisz-sadistiszer bejzwilikajt. Er hot zejer a sach korbones ' ojf zajn gcwijtn. Er hot szojn curik geBrt a tu ihn lehn kobndik a szejne wirtszaft un a gance familje. Wer wejs, wifil azclche merder gejea arum ewiszn undz un lebn in a sach besere badingungen — wi zejere korbones, di Jidn. Cum iedaktor fun ״Undzer Weg!" In ajer cajtung numer 32 inm artikl: ״Der goldener kalb wert geferlech“ — macht der mechaber fun artikl a bilbl ojf di jidn in Bayreuth, az zej hobn on ge gehn a bito cu der militer-regirung ojf a Hrcnc far a hojuntememung, ojfcubojcn di chorew geworene sztot Bayreuth, un ir tut dadurch baszmucn dem gutn nomen Iun der jidiszer. bafeikerung in Bayreuth. Ich derkler far der cfntlechkajt, az di gance majse iz szeker wechezew. S’ ken zajn biojz a fantazje fun a gajstik krank». Der forziender fun dem jidisz komitet in Bayreuth 11’ Geier noch» bakenen zieh mitn artikl, hot zieh glajch gewendet cu der militer-regierung noch informaeje wegn ojsforszn di dozike zach. Di militer-regirung hot dem 11’ Geier gegehn folgende derklerung: 8״’ iz niszt bakant, az s' zol zieh hobn gewendet, welcher s' is jidiszer ajnwojner fun Bayreuth, wegn der tejln im a licenc far a bojunternemung, ojfcubojcn di dozike chorew geworene sztot. Dakegn iz emes, az der jidiszer komitet hot zieh gewendet cu der militer-regirung wegn ojfbojen ojfn cheszbn fun Magistrat di sinagoge, welche iz zajner cajt durch di nacis farbrent geworn.“ 8' wundert mich, choszewer redaklor, wos ajer cajtung, git an ort far majses fun umfarantwortleche perzonen, bifrat noch azelche, wos baszemen dem nomen fun a tejl jidn fun szejrit haplcjta. Mit ajer bamerkung in der klejner szrift, choszewer redaktor, wos ir eilt mit dem cu trefn di jidn in Bayreuth, zajt azoj frajntlech, un drejt ojs di dozike bamerkung kegniber di umfarantwortleche korespondentn. Jidiszer komitet in Bayreuth. '-S ׳*־ : ■Ä־-־