Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 11/12 (4.6.1946)
- Date
- 1946-06-04
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 63% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602042--098-8598054- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
DINST1K. 4. JUNI 1946 UNDZER WORT un Wisnszaft bojgn oder gortn, niszt gekent gejarsznt wem fun di kinder, welche hobn gehert cu zajn frojs szejwet, nor fun zajn szwesters kinder, welche hobn gehert cü zajn ejgenein szjewet. Di antropologn noch Engel's hobn baszribn an andere im noch niszt bakante antwiklungs-faze fun primitiwn komunizm. Kedej ajncuhaltn dos ejgntum ln der familje iz ajngefirt geworn a cwangs hejrat cwlszn kuzlnen. Dos ejgntum fun man, jarszenen dan zajne kinder, niszt derfar wajl zej gehern im, nor wajl zej hobn chasene gehat mit di kinder fun zajn szwester. Di wisnszaftleche derflndtmgen noch Darwlnen, basztetikn dl richtikajt fun di grünt- Unles fun zajn teorie, farfulkomendlk zej un modificimdik nor zejere kankluzjes in encelhajtn. Di biz jectike derflndungen hobn ober noch niszt klor gemacht a gance rej ewolucje-gehejmenlszn fun farszldene chajes, wi c. b. fejgL Niszt gekukt ojf dem, was a tejl gelernte zajnen der anricht, az fejgl sztamen fun krlchedike baalej-chalm, hot noch di wisnszaft niszt ojfgeklert dem cuzamenhang cwlszn zej. Men hot take arojsbakumen fun der erd resztlech fun primitzwe fejgl mit lange bejnerdlke ekn, mit negl ojf di fligl un eejner, ober ale hobn szojn gehat federn. Es iz ober niszt bawust ojf welchn ojfn zej hobn zieh antwiklt fun krichedike baalej-chalm. Di wisnszaft hot noch ojf dem geblt niszt arojsgezogt Ir leetn wort. Meglech in lojf fun der cajt, wet a gresere col derflndüngen afn geblt fun geologie, ojfdekn ejnike gehejmeniszn. Derwajl lz Darwin un zajne onhenger gerecht, untersztrajehndik az di geologn oder paleontologn. hobn fun der erd arojsbakumen nor a bruchtejl fun di bawajzn, wos zajnen ibergebllbn in ir noch mlljonen minim chajes. Cajtnwajz antsztejen baj naturwisnszaftleche forszungen niszt forojsgezejene szwerikajtn. In gewise faln, c. b. baj gewise primitiwe flsz, hot men gefunen bejner in a zer cesztertn un niszt kompletn cusztand. Zejer rekonstrukcje fodert a grojse doze intuieje mlcad di gelernte. > Di najste forszungen hobn arojsgewizn az der darwlnistlszer princip wegn kamt farn lebn, ken niszt mit derfolg cu wajt oneewendet wem. Paktisz azoj lang, wi a gew*■^יי1 ״in halei-challm kemft holntzechlech kegn andere minim oder kegn der ojsem-welt, wert er merstentejl mer eugepast un fejiker cum lebn. Andersz iz, wen der kam! szpilt zieh op in di ramen fun dem zelbn min; dan antwiklen di wezens fun gegebenem min a geherik gewer un instüiktn, mit welche zej bannen zieh baj a derfolgrajchn kamt un ces2terung fun zejer ejgenem min. Der sowietiszer biolog, Gause, hot sztudirt dem kamf far ekzistenc cwlszn dl klejne chajes un flanen in akwarles. Gebndik in ejn rezerwuar 2 m!nm, fun welche ejner est dem cwejtn. hot er lestgesztelt. az der wos est dem cwejtn, wakst azoj lang, blz dl col fun zajne korbones wert gewaldik farklenert. Dan hejbt er alejn on opsztarbn fun hunger. Des git wider di korbones a meglechkajt cu fargresern zejer col un dos szpil hejbt zieh on fundosnaj, sajdn wen dl korbones gefinen far zieh an ort, wu 2ej kenen zieh bahaltn fun di onfaler. Paktisz farurtejlt di cu grojse aktiwitet un wirkzamkajt fun kamf, dem gegebenem min cum Untergang. Es zajnen bakant lemoszl faln mit der plog fun rojpes, welche sztarbn fun hunger nochn arumesn di bleter fun di dembes. Ojch der engliszer biolog, Elton, git a raj bajszpiln in der hinzieht. Di rojte Indianer ojfn Labrador flegn gejn ojf jagd kegn di chajes, gerufene karlbu, mit szpizn un andern primitiwn gewer. Wen zej hobn bakumen blksn, hobn zej gefangen azoj fil chajes, az s’ iz zej ojsgekumen dan cu hungern, oder kojfn importirtn szpajz. Elton iz der mejnung, az niszt sztendik lojnt zieh a gewisn min zajn cu gut ojsgericht technisz, wajl a dank di farbeserte kamfs-mitlen, cesztert er zejer oft di fundamentn fun zajn ejgener baszpajzung un ruft arojs baj zieh selbst a hunger. Derfar farmogn ojch oft ejnike minim baszefenlszn gewise ejgnszaftn, welche antszprechn nit di ortodoksisze grundllnjes fun Darwtnizm. Di najste wisnszaftleche forszungen ojf der teme fun wariaeje un jerusze hobn derfirt cum szafn fun naje kinstleche minim hnjptzechlech in der flanen-welt. Die erszte pruwn zajnen durchgeflrt geworn curik mit arum 25 j., mit pomidorn in London un, badajtnd szpeter, mit flign in Moskwe. In cuzamenhang mit dem, iz ojch wert cu dermonen eksprimentn fun, ejncm fun di prominente 40 ruszisze biochemiker, Lysenko. Er hot antwiklt specjel dem 81 stein fun azoj gerufener ״wernalizacje", oder ״jarowizaeje“ fun der wejc zrije azoj, az zi ken wern farzejt in april un blien szojn in juni. Di wejckerndlech wern bagosn mit waser un gebaltn in a temperatur fun 50° Fahrenheit in moszech fun 24 szo. Nacher wern zej ceworfn ojf dem bodn fun szpajchler un!der nacht iz di tir un fenster azoj lang ofn, biz di temperatur kalt bis -1-1°. Durchn tog iz der szpajchler geszlosn, kdej ajnhaltn dl kelt. Dl kerner wern togteglech ibergeworfn, in a cajtopsznit fun 2 wochn biz a monat, biz zej wern tojgbar cum Als bajszpll wert ongegebn, az a gewiser niszt wemalizirter wejen min fun Azerbejdzan, farzejt In Odeser krajz, hot gegebn a geretenisz fun bi ojs 8% fun der ortiker. Bajm banucn ober, a wernalizirte zrie iz der selber min wejc rajf geworn mit 3 wochn frier un di geretenisz hot ibergesztign ojf 41 % di normale. In jor 1937 zajnen arum 22 mlljon ar farzejt geworn mit wernalizirtcr zrije in Ratnfaiband. In der cajt fun der dajeziszer inwazje ojf Ukraine hot dos banucn fun der najer metode dermeglecht ln a grojser mos farlojfn di hungerkata- Endlech hot men bahandlt dj zrije fun kukuruze, kartofl un gersztn. Ober di wernalizacjc metodn zajnen technisz gewen etwos gebitn. In zajn blchl untern nomen ״Jerusze un ire enlechkejtn" derklert Lysenke, az in der zrije plazme fun gewiksn gelinen zieh gewise charakteristisze ejgnszaftn, welche antwiklen zieh niszt culib der nit anszprechnder swiwe. Jedes gewiks damit zieh arojsgebn naje gewiksn, cnleche cu ir. Der konserwatizm fun di flauen ken bazajtiktwem durch a spccjele metode fun inokulaeje, durch bajtn di swiwe in an antszprechnder entwlklungstadje un durch krajen farszldene minim. Ojf aza ojfn farlirt di lere wegn jerusze ibergang, di a. g. genetik, ir badajtung un di ewolucje tcorje, adank der interwenc fun dem genialn menczlechn mojech, sztejt far naje perszektiwn. .. .Ar. Zahnen Waksman, Professor fun Mikrobiologie in Rutgers uniwersitel un derfinder funm nujem munderiedin liejlmitl ״streptomicin" hot ojf o misns/uflledier forlezung mitgelojlt, az in der weitster eukunft met men mit naje hejl mitten kenen hejln kinder-paralizn, t.b.c. un gemejnleche erkeltungen. Dr.Wakmans derfmdung fun ״streptomicin“ wert hatradit ah di midxtikste derfindung ojfn gebit fun medirin in jor 1947. ובי תבואו אל הארץ ונטעתם כל עץ בה חורשה בגליל. ',“זנ4^ייוי>ו men ojsgelodn di sdiojre, opgefirt di ferd in sztal, un dan hobn zidi ah• eugefdiapt Der komandir fun der partizaner grupe Jini Ckaimken gegebn a klap in plejee: Az du bist a guter soldat, mejs ich fun lang. Nor far a intendant hob ich dir erszt hajnl derkent ... h) Di partizanke Chane Orkowska. Fun wen in der partizaner-grupe i7. on gekumen di naje partizanke Chane Orkowska, hot di gance grupe bakumen an ander ojs-zejn. Ale gejen arum frejledie. munterere, znjberere un ojdi dos erd-sztibl hot bakumen an ander jomtojwdikn ojszen. Vn dos ales iz adank der mameszi — nn es rufn zi ale parti- Chane Orkomska fun Charkow, hot zidi gefilt zejer szmadi un cebrndm nodidem, wi di dajczn hobn eugenumen ir man un ersztn zun un derszosn cusamcn mit 7000 andere jidn. Crnej jingere zin zajnen gewen in der armej un hobn fun onhojb mildmme niszt geszribn. Nochdem, wi zi iz gekumen abisl cu zidi, hot zi mer niszt geweilt ujsbahaltn zieh in derbajikn dorf un baszlosn, az glajcher iz' cu gejn cu di partizaner un do, wu s' wet ir zajn megledi mithelfn kemfn mitn farhastn sojne. Zi iz awek 1n wald, wu zi hot gehert az s’ iz farhan a partizaner grupe un dort hot zi bald ibergenumen a partizaner patrul un gebradit cum knmandir als farhaltene, fardeditikte perzon. Mil grojs mi iz ir gelungen, ibercajgn dem komandir, az zi iz beemes gekanten, bidtdej cu wem a partizanke. Ober es iz dodt 11 beszeflikung niszt far ajeh, — hot geiajnet der komandir fun der partizaner-grupe, — a junger hojdicr mencz mit müde, szwarce ojgn — ir zajt dodi an eitere szwadie fcoj. Un dan hot men ojscusztejn farszidene saknnes un szmerigkajtn, welche farlangen junge gezunte mener. Un di froj hot ale gebetn — ich wel far zieh baj ajdi in grupe gefinen arbet, kodm far di partizaner esn, maszn wesz, rojnten dos cimer. Un der komandir iz maskim gewen. Di irtairtusza iz gewen dos libling fun der grupe. Biz jict hot kejner niszt bamarkt ojf zidi ke.jne klejnikajtn un jict, mi nor di dtewre kumt arajn, kukt di mamasza baj roemen es feit a kncpl, baj memen dos rekl iz cerisn, wemen men darf famejen di hojzn. Wen men kumt arajn in erdsziibl, iz sztendik rejn un zojber, in jedn winkl un s' wart szojn a fartiker, opgekoditer un geszmaker mittig. Jede roodi grejt zej cu di mamasza ibercutnn rejne wesz un zej baeijen zidi eit ir derfar mit grojs adtiung un libc. Wen 8’ iz krank emeeer fun ojlom, gpjt di mamasza arum krankn mi arum a ejgn Oft zajnen do nedit, wen ale zajnen in sztibl arumgezeci arum fujer un dercejln ejnike zorgn fun zejere kamfn. Dan git di mame a hojdtn zifc: — Odt! Kinderledi, idi zol misn az ojdi majna kinder z.ic.n un lebn ergvc azoj wi mir do, mit a rech! rusiszn optimizm. Un di kinder bamijen zidi cu trejstn: Niszt gezeugt, Mamasza, ale met gut zajn. Di rojte armej szpanl mit ri/.ike s/.rii ojf majrew. 7.i hot szojn bafrajt Charkow, di hejmsztot fun Chana Orkowska. Di mame fun ewej zin ruil zieh zejer derwisn, wos nit iz, wegn gojrl fun ire kinder, wos zajnen in der armej nn zi dercejlt wegn dem dem komandir fun der partizaner-grupe. Der lecter derlojbt ir cu forn in bafrajtn Charkow, Der gojrl hot zidi Hb cu madtn menczn siuprizn atnol, in merstntejl szlediie un wejniker mol ojdt gute. Di froj Chana Orkowska hot ojfn ort, wu s' iz gesztanen zejer hojz. getrafn hlnjr. a kupe szfejner 1 in eigl. Dan iz zi mit a farbitert harc awek in sztolrat. Dort hot men. ir ibergegebn di frejleche bsure, az ir zun, der Major Josef Orkomsky iz in Charkow szojn 2 ieg un zudü jedijes wegn zajn familje. Di froj iz awek in hotel, wu s’ hot gewojnt ir zun. Niszt cu baszrajbn di harcrirnde bagegnisz. fun zun dem frontomik mit der mainen, der partizanke. Trern fun frejd un fun iberasz.ung hobn zidi bawizn baj bejde. Der zun, a hojdicr, mit szwarce, gekrajzlte hör in uniform fun a flijer mit? ordns ojfn brüst. F.r hot ojdi iber.SsZebn, az der cwejter bruder lebt un zej zajnen bejde in dem zelbn fiijer-eskadril. Di mame hat dercejlt dem zun, wegn ir ontejl in der parlizaner-grupe. Josef Orkomsky mit der mamen zajnen cuzamen amekgeforn curik in zajn iiiiliteroptejhing. Dort hot zi zidi bagegen! ojdi mitn cwejtn zun. M' hot di alte mame forgeszelt dem komandir fun der jlij-eskadril. Der lecter eneikt fun ir heldiszkajt un ibergebnkajt un ontejl in der partizanen-bamegitng, hot zidi cu ir gewendet: Mamasza! Di mildiome wet szojn lang niszt dojern. Ordnt zidi derwajl ajn in undzer landwirtszaft, wos iz baj Saratow, Dort met ir ojdi brennen a nucn undzere zeiner un dort wet ir cumartn, biz ujere zin mein zidi 1 imkern fun der mildwme. Di mame hot gegebn ir haskome. Dem 9-tn maj 1941־ in tog fun nicodm, hobn bejde zin geszikt der mamen a bagrisungs-tele grame. Wajl der 9-ter maj iz ojch ir jom-tojw, ojch zi, di traje toditer fun ir folk, hol bajgetriign ir grojsn bajsztajer cum felkerzig. h’otsztejn