Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-06-04 · 11/12 (4.6.1946) · p. Seite 5

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
11/12 (4.6.1946)
Date
1946-06-04
Page
Seite 5 (sequence 5)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
66% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602042--096-8598052
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

1 entity mentions

OTNSTIK, 4. JUNI 1946 UNDZER WORT ZAJT 5 Jidisze Studentn ojf di Hojdhszuln Noch flnf szrekleche ]orn fun lajd un pajn, nochn durchgejn a rej koncentracjelager, nochn sztendtkn kpmfn mitn tojt. wos hot tog-teglech ojf undz gelajcrt, noch an unendlecher col farllustn tretn mir arajn in di hojchszuln. Mir, a klejn hajll lebngeblibene jidisze jugnt, al-pi nes arojsgerisene fun di krematorjes —, kdej wider cu bakumen lere un wisn. Ojf cu lehaches als un alemen, do ojf der farhaster un hunderlmol farszoltener erd, welche hot ajngeszlungen miljonen korbones —. wein mir zieh lernen. Mir zajnen gekumen aber in di templen fun wisnszaft mitn wiln cu lernen un arbetn. Far undz, welche zajnen gewen ojfn grenec fun lebn, — zajnen niszt farhan kejn szum szterungen. Es szrekn undz niszt di materjele szwerikejtn ojf welche mir szlogn zieh on. Mir hobn dem lebn derklert a kamf un szpanen forojs mit undzere frajhajts lozungen, mit a hojch ojfgehojbenem kop. Mir szacn op undzer wert un mir wein niszt •derlojbn szum mechucef cu tretn ojf undzer nacjonaln und perzenlechn kowed. Mir zajnen azelche wi sie andere, nejn! Mir zajnen besere! Wajl undzer lajdnsfuler weg hot undz ibergebojt un farfulkomt! Ale derszajnungen fun parzenlechn egoizm rotn mir ojs fun undzer harc. Mir wiln zajn a klejn redele fun a mechanizm, welcher derfilt pinktlech zajn arbet. Mir wiln zieh arajnglsn in organizm fun jidlszn folk, wajl mir zajnen zajn blut und flejsz. Bichdej cu dergrejehn undzere ciln, rauzn mir zajn ojf undzer ejgener erd un dercu sztrebn mir akszonesdik. Mir zajnen ojf alem grejt. Mir zajnen grejt cu brengen jetwedn korbn fam ojf boj fun undzer land un folk. A folk darf men dereijen. Mit a folk darf men lejtn un wajzn im dem richtikn weg. Mir. di sztudirnde jugnt, wein zajn wi dereijer fun a najem gezuntn sztarkn dor. Mir gibn zieh op a din wecheszbn fun der gewaldiker farantwortlechkajt, wos wet lign ojf undz un undzem tajem hejmland. derfar lz undzer lozung, — arbet. Sztarke intenzlwe arbet iber der farfuikomung fun undzere kenteniszn, wajl a dank• zej, wein mir gefinen dem geherikn eugang cu aza wiebtitn injen, wi s' iz dl' derdjutig fun folk. Azoj arum wein mir derkenen di neszome un dos harc fun folk. Dos eigene folk muz men gut kenen. bichdej es cu flrn. Alzo. kol zman mir zajnen noch ln golus Di lufl iz ful mit jidiszer hilf far di geratemete Jidri in Ejrope. Men lojft helfn, men fori helft1 un der iker — men fUl helfn. Majner u frajnt, mos hot 11 specjele szmachkajt cu Statistik, kol mir erszt nisztlang curik gezogt, az er farnemt zidi mit ojsrecfienen. ivifl Jidn ojf der zajt jam, es madm ject a lebn fun helfn di Jidn ojf jener zajt jam. Er hot noch di lecte szure niszt untergecojgn, ober szojn jeci zet es im ojs, az di col fun profesjonele helfer iz do in a fd greserer col fun di nojtbaderfiike Jidn dort. Andersz gezogt: Es zajnen domer hitlmadier rvi kep, mer kremer mi kojfer un mer szoditim mi hiner ... Un es zet zieh niszt, az di col fun di hige helfer zol klener mem. Farkert, es kumen kesejder cu naje hitl-macher, oder riditiker gezogt: di toos drejen a spodik. Jede modi, flijt arojs kujn Ejrope a najer bataljon delegatn cu helfn di ibergeblibene Jidn, un farsztejt zid1 az farn arojsforn, kumen for bankein mit redes un fotografisze ojfnames un ... sideledi! Un ojb mir redn 1Atjn jo fun ״sideledi", lomir szojn dercejln megn a ctvejln th'eszbn, toeldin cs hot gemacht majn frajnt der Statistiker. Er hot ojsgeredmt, az men men zol gemen arajnszikn kajn Ejrope di ale hiner un kaczkeledi, mos zajnen ojfgegesn gemorn ojf di jidisze hilfsbanketn ״far jener zajt jatn", rvolt di frage, megn szteln ojf di fis di szejris-haplejta, mit ejn kfap gelezt geioorn. Jedn geratemetn Jidn farneinen mir zieh intensiw mit undzer farfulkomung. Mir nucn ojs fruchtbar dem kuren cajtopsznit, wos tcjlt undz fun dem moment wen mir wein ibertretn dl szwel fun undzer hejmland. Kolosal iz der durszt fun jugnt noch wisn, fun der jugnt. welche hot inmitn ir funandcrbli bagegnt geworn mit azelche wejtogleche klep un szrekleche antojszungen, az 8' hot •zieh undz ojsgedacht az zej wein undz arajnszlajdcrn in szeojl tachtijo. 8' hot zieh ober arojsgewizn, az mir zajnen gebojt fun aza zellenem un sztarkn metal, wos zawert niszt un ojf welchn s' wirkt niszt kajn szum korozje. Mir hobn zieh gajstik derhojbn, mir hobn zieh kegngesztelt dem szleehtn un mir muzn wajter dem weg gejn. Mir muzn szafn, arbetn un glojbn. Undzer eil iz klor — un sztark iz der glojbn in zajn farwlrklechung. Dos lebn gejen mir durch mit kamf. Jeder Student wcjst, wos fara szwerlkajtn er hot durchcugcjn, blz er kumt on ojf der uniwersitet. Ober keiner lozt niszt op di hent un keiner rezignirt niszt funm 1ernen. Wen mir bakumen zieh endlech ojfn uniwersitet — nochn derledikn a gance raj unendlech cijendike zieh formalitetn, wejsn mir noch wos mir zajnen gekumen. Ojfn uniwersitet in Erlangen, iz farhan a klejn hejfl Jidisze studentn, welche s1 cejlt 8 perzon. Mir zajnen ojf farszldene fakultetn, ober in der merhajt sztudirn zej medicin. 7 azejger inderfri begegnen mir zieh in lekejezal, fun chemiszn Institut. Ojf der frage wet amlajchstn zajn cu entfern mit: Nejn! Un dermit iz di frage derlejdikt. Ober derfun wein dl lezer zieh gorniszt orientirn. Ojb mir redn wegn derrijen, lernen dl mase, dan darfn nur jede dcrszajnung hal undz in gczelszaftlechn nn kultureln lebn analizim un ojsgeflnen di sibes, farwos s‘ iz szleeht, oder farwos iz andersz, wi mir winszn zieh es zol zajn. Wu darf men zuchn di faktorn, welche in Ejrope, molt men gekeni bazorgu mit un eigener hinerfarm ... Fregt a poszeler Jid: Cu mos darfn Jidn ject ezojfil hilfschemres 1 in institucjcledi, Cu mos azeldie grojse sztabn mit baamte un szrajbmaszinkes? Zajnen den niszt genug di por centrale solide jidisze hilfsnrganizacjes, mi der JOINT, der Jidiszer Arbeter Ko- Es iz a naüoe frage. Jidn darfn jo di ale zaruhhemres. Ojb es darfn zej niszt di gejogte un geplagte ojf jener-zajl-jam, darfn es di jidn ojf der zajt jam, — die flijende jidn. Dercejlt men megn a Jidn, mos iz arumgef orn iber jidisze sztet un sztetlech bechdej cu farkojfn zajns a sejferl, a najem pejrisz ojf Szir Ilaszirim. Kumt der Jid arajn in u fremder sztot cu a dioszemn hal-habos, un derlangt in dem chiber. Git jener 11 kuk ojf foderblai, un nemt kroeczn mit di plejces: A naje fartajezung ojf Szir Haszirim? Cu mos darf men es? Farhan doch szojn azoj fil piruszim ojf Szir Haszirim ... Ober jene — ruft zieh on der farfaser — hobn a grojsn feler. A sztejger — iz der Jid najgerig. Fun zej ken ich niszt diaseno madin majn tochter . .. 'Un dariber lomir zidi niszt mundern. men men zet azojfil lojfnde, fornde un flijende helfer: es gejt megn brengen hilf a jidisz kind — majn tochter... Wos fara herleche geblln derefnt far undz ot di lere. Zi lejzt fil wichlike Problemen on welche dos lebn wolt gewen zer szwer. Di Chemie helft der menezhajt arojscubakumen dl wichttke rojsztofn mit der hilf fun sintetik. Mir hem di lekcje un larkrien in zikom ales, wos der profesor zogt. Dos iz doch azoj wlchtlk far undzer land. Do lernen mir zieh produzirn dos, woS in undzer land feit wi: sintetiszer benzln, kauczuk, wol un and. Der gancer tog iz ojsgefilt mit arbet wi: zoologje, histologje, un labnralorje arbetn. Azoj iz ojeh ojf medicin. Undzer lebn pulsirt, s‘ kocht, s• zidt. Mir nemen in im an aktlwn antejl. Mir trachtn intensiw iberchazerndik in zikom nochamol dos, wos mir hobn gohert ojf di lekcjes Lernendik zieh un sztudlrndik, grenecn mir zieh niszt op fun der weit, mit a ehineziszer mojer. Undzer szlichut iz undz klor. Mir öagrajfn. niszt blojs, di roi wos mir wein szpiln in undzer ejgn land, nor ojeh farn ejropejiszn jidntum. Mir zejen wi dos gance folk wekt zieh fun hinerplet un kukt mit far wilderte ojgn ojf Ejrope, wos iz gedieht farzcjt mit kworim. Es falozt di rarhaste ejropejsze lender un gejt awek barojbt, opgenart curik cu zieh. Mir zajnen ewiszn undzer folk. Un mit sztarkere, wi narkotik. werter derwaremen mir dl mit blutopgejnde hercer un di ejnzame neszomes. Mir glojbn ale in a anderer un liehtikerer eukunft, welche mir wein mit ejgenem szwejs un mij ojfbojen. sztern, oder zajnen negatiw gesztiml cu der pozitiwer antwiklung? Un ot, wein mir gebn a ilustracje fun der azojgerufener konferenc. Zuntik, dem 26 V. hajor II azejger farmUog, noch a szo eäiker larszpetikung hobn zieh awekgezect baj a langn tisz in merkaz fun Ichud di forsztejer fun ale jidisze cajtungen in Rajcrn. Jeder ejner fun undz hot derwart a specjel waremc ojfnamc micad dem centraln kulturamt far di junge journalistn un szrajber, welche hobn ojf zieh genumen di misje cu derhaltn undzer gajst, niszt Iozn im faln. Mir hobn zieh gerieht ojf a wareine baeijung cu di, welche hobn mit zejere klejne cajtungen geeint a fenster in der weit arajn far dem!bergeblibenem bisl Jidn. Mir ale hobn dos mit recht derwart. Es hnt zieh ober arojsgewizn punkt farkert. Es hot afile niszt bawiligt cu kumen mekoblponem zajn di junge prese-arojsgeber, der redaktor fun Undzer Weg der Ch' Szaljatan, wajl a ponem es iz nideriker far zajn kowed cu zien bajm tisz ojf a presekonferenc mit minderwertike szrajber. Zajn opweznhajt het arajngebracht a bajgeszmak baj dl onweznde, szojn niszt geredt derfun, wos mir hobn afile getracht wegn der onweznhajt fun undzer grojsn gast dem Ch’ Lejwik, wajl wer hol noch a gresere recht cu redn cu undz un lernen, wi Lejwik. Ober, az klenere fun undz szecn dos gring, iz szojn zajn baeijung ojeh a farsztendleche- Endlech efnt di farzamlung der Ch’ Treger, welcher git in zajne erszt« werter cu farsztejn, az mir zajnen im zejer lib un tajer, ober noch tajerer woltn mir im gewen — wen mir woltn ifaerhojbt niszt ekzistirt Men darf ajeh niszt on men ken zieh bagejn on ajeh, — dos hobn mir farsztanen fun der Wendung fun Ch’ Treger cu der azojgcrufener konferenc. Cu wolt niszt beser gewen opeuszafn di prowinc-cajtungen un bagnugenen zieh mit a central-organ? Wiazoj di werter hobn gewirkt ojf di gest, iz iberik cucugebn .. . Oos Moskwe. Awrom Jofe, a ongezeener sowietiszer flzlker, hot zieh ojsgedrikt in der oficjeler cajtung ״Izwestia“ az mir zajnen ojf dem szwel fun transfonnlrn atomisze energie farn wojl un nucn fun der technik. Jofe. wemens artikl 8' trogt der titi: Wegn fun antwiklung fun der jectiker ß$ik, hot niszt ongewizn cu er szrajbt wegn der rusiszer wisnhaft specjel oder wegn der wisnszaft fun der weit in algemejn. ״Die cajt iz niszt wajt wen mir wein zieh hot zieh szojn opgeszlogn in di barichtn fun die ch' ch’. Jeder ejner fun di redner hot untergesztrochn szwere technlsze un moralisze szwerlkajtn, welche zej hobn gemuzt bajkumen bajm szafn di cajtungen un hobn zej noch jict, tog teglech bajm arojsgebn. Ober doch halt men far a hcjlikn chojwranglendik zieh mit ale S2tcrungen, doch cijen di ongehojbene arbet wajler. Un zoln di szpaltn arojstrogn undzer wejtog un Protest, wen es iz nojtik. Zol undzer prese derhojbn undzere ideal» un ciln, dermutikn undereijen di szejrlt haplejta cu dem ejn un ejncikn hejlikn gedank arum welchn mir jidn muzn zieh klamern. Zol undzer prese ibercajgn un onwajzn zajn lezer dem riehtikn weg, niszt lozn im blondzen in der finster un zuchn naje wegn. Cum ojsdruk Kumt di protestlrnde mejnung fun ale redner, kegn di werter fun forziender, ansztot cu bagrisn un szlolcim mit dl kulturele wert» fun undzer folk, ansztot cu dermutikn di junge iniejatom fun der prese, Iz men zej mekabl ponim mit a kalln lusz. Ojb a kibuc fun a por tojznt jidn farsztejt arojscugebn an ejgene cajtung, zeen mir derin an ajngebojrene inteligenc fun a folk un dos lz lecherlech, az men zol cs unterbreche Andersz ober denken di lejter fun kaltnramt. Niszt blojz, wos zej szenken niszt kajn szum ojfmerkzamkojt unzer prese, nor bamijen zieh noch unterajsn. Es i 1 a trojeriker ober a riehtlker emes. Kajn entfer hot di konferenc ojf dem alem niszt hakumen. Afile der grojser Szaljatan, welcher Iz gekumen in der lecter minut hot zieh gezect in a zajt, szemendik zieh mit zajne fach-chawejrim. Es hobn mit redes arojsgetretn di ch' ch’ szlichim fun Erec jisroel Ch’ Rokejach un ch' Szejnzon, welche hobn zachlech un logisz ongecejehnt di linje fun undzere cajtungen un nemlech dementem di E. J.-dike wirklechkajt dem lezer, dementem un eugewejnen im cu undzer eukunft. Ojb ejn« fun di cajtungen hot interesant un balcrnd ikn materjal, dan darfn es andere cajtungen iberdrukn, bichdej ale zoln lezn ojf a chaweriszn ojfn. cuzamenarbetn un mithelfn ejner dem cwejtn, ojb es iz do mit wos. Wos zoln mir ober ton, wen ojf ״Undzer Weg" iz bamerkt oftmol: Nochdruk farbotn . . .?, fun dem wcjst niszt der ch’ Rojkejech, az dem ersztn niszt taktiszn un niszt chaweriszn bajszpil git der ״Undzer Weg", welche wet darfn lojt der mejnung fun C. K. dinen far a centraln organ. Azelche zachti zajnen wajt niszt barechtikt. Der redaktor fun ״Landsberger Lagercajtung“ der Ch' Hermannwicz, welndik onwajzn di richtike metodn fun gewinen dem lezer, ken men lojt zajn mejnung durch asach anonsn un minderwertike lajchte artiklen. Un dos dawke in latajniszer szrift. Nor mir denken, az dos iz ojeh unfaranwortlech. Noch der rede hot zieh gefUt di nojtwendikajt fun a diskusje iber azelche principjelc wichtike Problemen. Un dos dawke hot der forzieder, ״culib mangl in cajt" niszt derlojbl un farendikt di konferenc. Es will zieh ober doch entfern dem ojbndermontn chawer ejnike werter ojf zajne ״interesante“ metodn: Meglecb chawer, az ir zajt a fejiker cajtungs arojsgeber ratn mir doch ajeh, warft op fun zieh di alte psichologje fun di farmilchomedikc, bliigc redaklorn, far wemen die cajtung hot gedint far a parnose und git zieh op a cheszbn, wu mir zajnen un wosfara ojfgabn es lign hajnt cu tog ojf undzer prese. Mit azelche metodn wet ir di mase nit gewinen. Ansztot opdrukn di bilder fun ajer policej in 15 pozes, wolt ir beser gegebn a bildl, fun chaluclszn lebn in Ercc Jisroel. Dos iz fil wichtiker un balernder. Alzo! dl konferenc hot zieh wajt niszt barechtikt. Ich bin mojde un ich wejs, az undzer prese hot feiern, az mir ale zajnen jung un noch niszt rajf un dos derkent men ojeh di szpaltn• Ober ajer arbet kulturtreger fun C. K. darf zajn: lernen, ojsbesern, farlnteresirn zieh, mithelfn in ale hinzichtn, un niszt wi ir hot es geton biz jict. Dan glojb ich, wein di rezultatn zajn gute, un fulwertike. ojslernen arojskrign dem atomiszn kojach mit der zelber lajchtkejt, wi di energie fun der ״gazn-struktur". Mir zajnen ojeh ject ojfn szwel cu kenen transformirn atom-energie far aleriej technlsze mitten fun bawegung: transportmaszineo, balajehtung, hic transmisirung fun kraft un hidro-dlnamlk. Er hot dabaj derklert, az di Sowietisze fizik iz imsztand cu lejzn di ojf gäbe welche sztejt far ir. Di ״Hilf‘ fun undzere Brider fun ״Goldenem Land“ (Feliton fun B. Abramson ״Forrverts“.) Cu hot di presekonferenc dem 26-fn V. zieh barechtigt? Jidisz-sowietiszer gelernter Jofe, wegn der Atomkraft

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.