Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-06-04 · 11/12 (4.6.1946) · p. Seite 3

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
11/12 (4.6.1946)
Date
1946-06-04
Page
Seite 3 (sequence 3)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
62% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602042--094-8598050
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

Mentioned entities

OCR text

3 entity mentions

DINSTIK, 4. JUNI 1946 UNDZER WORT ZAJT 3 FUN DER POLITISZER WELT Polräszer Iberzicht Di britisze imperje gejt arajn in a najer faze fun ir Politik. Der ajngelajteter kurs fun der arbeter-partej-regirung zet for dos lojzer machn di ophengikajt fun der ״perl fun kenigrajch“, Indie un di rewizje fua traktat mit Egiptn. S’ zajnen noch in gang di farhandiungen wegn cukunftikn polftisztn Status far Indie. Men Ken ober rechenen, az hagam indie wot endem ir rechtlechn Charakter un fun a kolonje wern a politisz umophengike meluche, wet zi dochblajbn in der orbite fun wirtszaftleche un strategisze ajnflusn fun Grojs-Britanje. Ojch di enderung fun status-quo in Egiptn, lojt di werter fun Atlee, enthalt in zieh niszt kein szura gefar, az der Suez-Kanal zol farlirn zajn bizjlctike szlisl-sztelung in der fartejdikungsistem fun der engliszer imperje. Di emancipacje idees fun der engllszer politik hobn bedeje cu paralizirn di Wirkung fun der propagande fun a fremder meluche, az dl englisze deraokratje iz gebojt ojk a nisztdemokratiszn princip fun wirtszaftlecher exploatacje un politiszer unterdrlkung fun koloniale lender oder klojmerszt umophengike meluches. Chuc dem damit zieh Grojs-Britanje a sof cu machn dem cusztand fun permanente umruen, wos farmem zieh alc sztarker ewiszn di felker. Di antwiklung fun di geszeenlszn wet efszer endem dl mentalltet fun durchsznitlechn Englender, welcher hot biz niszt lang noch zieh gerimt — in licht fun Galsworthy’s ״Forsythe geszichtc“ un Beraard Shaw’s ״Junger wajn fermentirt“ az ei iz a sztolcer imperjalist. Der entgiltiker eil un zin fun der engliszer imperjaler politik, ken men rechenen, wet zieh troedem princlpjel niszt endem. lang fun dem dorcm-tejl fun Kanade iz in der frage niszt kajn ginstike. Fun der doziker cajt un szpeter, nochn gebn Kanade in jor 1867 durehn engliszn pariament a dominjele konstitueje, hobn zieh ire baeijungen cu di F. Sztatn niszt ojsgecejchnt mit kajn specjeln sentiment. Dos hot gefunen a sztarkn ojsdruk in dem, az ojfn blojzn dermonen wegn a mcglcchc aneksje durch di F. Sztatn, hot in jor 1911 gemuzt optretn der damolsdiker kanadiszer premier, Sir Walter Laurier un cu der macht iz gekumen di partej fun di Tories, welche hut derklert ״Kejne mitarbet un kajn handl mit di Yanke’s“. Szpeter hob nzich dl baeijungen ongehojbn badajtnd cu farbesern, wos hot arojsgerufn a eharaktcristisze bamerkung, az di Kanader bamijen zieh cu ibercajgn di Amerikaner, az zej zajnen niszt kajn Britn un dl Britn ibercajgn, az zej zajnen niszt kajn Amerikaner. A speejele da Wanderung hot arojsgerufn di perzon fun gewesenem prez. Roosewelt un an enge kulturele, militerisze un Wirtszaftleche farsztendikung iz gekumen ln lojf fun der cwejter welt-milehome. Erew Pearl-Harbour hot Kanade gelifert di F. Sztatn fun ire arsenaln in Quebec luft-szuc gewer, cu fartejdikn di militerisze ohjektn in San Francisco un in Panamer Kanal. In april 1941, an erech 8-chadoszim far Pearl Harbour, iz geszlosn geworn ewiszn Kanade un USA ln Hyde Park a wirtszaftleche unje, welche zet for a col-frajen ojstojsz fun rojsztofn un industrl-ojsarbetungen fun railiteriszn Charakter. Untern ajnfius fun dem ojbndermontn opmach hot Kanade geendert ir wirtszaftlechn Charakter. Fun a landwirtszaftlechn land iz di geworn an industri-land in fuln zin fun wort, fargreserndlk ir industriele kapacitet ojk 300%. Baj dem gigantiszh ojfboj hot zi niszt genosn fun kajn ejn cent amerikaniszn kredit, wos iz dertejlt geworn in di ramen fun amerikaniszn laj un pacht sistem (lend and lease). Zi hot gecolt Amerike far Jeder klejnikajt in gute dolarn un hot geholfn Brltanje un andere farejnikte felker in der cajt fun der milchome mit lebnsmitl un krigsmaterjal in wert fun 4.5 miljard dolar in di ramen fun ejgenem״ lend and lease sistem", dem azoj gerufenem ״sistem fun kegnzajtiker hilf‘•. A dank dem opmach in Hyde Park iz gekumen cu a noch engerer arajncijung tun Kanade in der ajnflus-sfere fun di F. Sztatn, Dos farlengern fun dem dozikn opmach ojf noclunilchomedike cajtn weit der- Art cu farengem di wirtszaftleche baeijungen ewiszn Kanade un USA. Di amerikanisze inwestiejes in Kanade batrefn jict arum 4 miljard dolar un di handlsbacijungen zajnen mer farcwajgt, wi ewiszn, welche es iz ewej andere lender ojf der weit. An erech 20% funm ganen amerikaniszn export wert gewendet kajn Kanada un 40% funm kanadiszn export wert opgezect in dl F. Sztatn. Es iz niszt Kejn gehejmenisz, az di Kanadisze eksperimentn ojf dl arktisze gebitn untern nomen ״di operaejes fun Muskox", wos nemen arum studjes fun ofenziwdefenziwe Problemen fun der awiacje in di arktisze gebitn, kumen for baj der mitarbet fun dl F. Sztatn. Ale sztarker wert di ophengikajt fun di kanadiszc interesn cu di interesn fun di USA. Di baeijungen mit der britiszer imperje wern dakegn alc mer teoretiszer. A bisl ander» sztelt zieh for di frage tun der kanadiszer domlnje. Kanade gehert formel cu der engliszer imperje. Di charakteristisze enderungen, specjel in der milchome-cajt, wajzn an ojf Ir kesejderdlkn derwajtern zieh fun dem muterland un ir grawitaeje in der richtung fun mechtikn szocbn, di F. Sztatn. A tejl Politiker mej- 'nen, ojfn grünt fun prez. Tmman's 12 punktiker derklerung, az dos majrewdlke halbkajlech Iz an integrale ejnhajt un ojfn grünt fun der ajnladung fun F. Sz. A. cu der fartejdikungs-konferenc fun amerikaniszn kontinent, welche iz gewen gewendet cu ale un niszt blojz cu di latajnisz-amerik&nisze felker, az dos oprajsn zieh fun Kanada funm engliszn Imperium iz nor a frage fun cajt. Zej klern wejter, az dl intime farheltniszn fun Kanade mit USA kenen derfim cu ir ewentueler aneksje durch die F. Sztatn. S' iz lberik cu szpiln zieh in newijes. s12 ׳ genug cu kontrontirn historisze faktn in zejer antwiklung. Kanade famemt a teritorje fun der zelher grojs, wos di USA mit a bafelkerung fun an erech 11.500.000. 50% iz fuh engliszer opsztamung, 30% fun francojziszer un an erech 20% fun gemiszter, welche kumen arojs hojptzechlech fun farszidene ejropejsze lender. Mer wejniker 70% fun der bafelkerung bildet in politiszer un kultureler hinzicht an ejnhajtlechn blök. Nor di francojzisze bafelkerung fun Kanade bildet an indzi fun romaniszer Kultur un tradieje in dem anglo amerikaniszn ocean. Di baeijung tun Kanade cu USA iz durchgegangen farszejdene stadjes. Inanfang iz di sztelung gewen niszt kajn frajntleche. Specjel di francojzisze kanader, welche hohn genosn fun a brejter kultureier un rellgjezer ojtonomje, hobn in XVIII jorhundert zieh ofn arojsgezogt kegn jeder farbindung mit di felker fun di szpeterdike F. Sztatn. Di baobachtung hot gemacht Benjamin Franklin beszas zajn rajze kajn Montreal ln jor 1776. In der erszter helft fun dem XIX jorhundort hot Kanade genosn fun dl kolonjale handlspriwilegjes micad Grojsbritanje. Mer wejniker arum 1845 hot England ajngeflrt dem princip fun frajen handl, un ejncajtik mit dem opgeszaft dos sistem fun kolonjale priwilegjes. Dos hot gojrem gewen a sztarke wirtszaftleche depresie, hojptzechlech in Quebec, Ontario un in di prowinen fun ojber un nider Kanade. Bazunders hart 110t es getrofn di sochrim fun Montreal, welche hobn zieh angazirt flnancjet in exporthandl mit England. Untern ajnflus funm dozikn sztarkn klap, hot a wirtszaftleche grupe fun Montreal, wos hot reprezentirt di cofnkanadisze prowinen baarbet injor 1849 an ״anexje-manifest' mit dl F. Sztatn. Der kanadiszer delegacje inWashington hot men oder derklert. az zejer propozieje ken niszt akeeptirt wern, wajl di szte- Najs fun FacefHilUe Sziatu. Washington. Di regirung fun di F.Szt. ‘hot foTgelejgt dem koinitet tun UNO ir ba rieht, wegn Szpanlen. Inm dozikn buxicKt wcrl opgeworfn di bahojptung fun der pojliszcr regirung, az Franko-Szpunje iz a gefar farn weltsszolem, wi ojch wegn di dajezsze studies iber der aiom-bombe ojf der Szpaniszer teritorje — welches hot zilh arojsgewizn 15 niszt bagrindet. Prez. Turman hot geszikt a cwejte wendüng cu gen. Stalin, in welcher er hot gehet« di Mitwirkung fun Rathfarband, baj di twuje-fulfs-lifemtigeii far di hungerike felker. Amerike wet halt» . ir cuzog itn wet lifem bizn 30-tn VI, 400 miljon buszl twujc, azoj hot derklert der fartreter fun mitglid fun di F. Sz. in untemacjonaln dernerimgsamt D. Pitzgebald in reprezentanln hojz fun wirtszaftledicr komisje. Prez. Trumen hol baojftragi dem am. ineniminisler Krug <105 ilxtrnemen far der regirunp di kojlngrubn. Der wice admiraJ Ben Morrcll jz nominirt geworn eu der meluche komisje far bargwezn. Der ziriierliajfsrnt in New-York hot baszlosn. cu lozn ojfn togordnung di irnnisze frage, troc der miUcjlung fun der iraniszer regirung, az di sowjetisze trupn hobn failozu Iran. Der %veltszid1erhajtsrat hot opgeicjgt di irunisze frage ojf u kureer eajt, un jeder mitglid fun rat hoi dos recht, arojfbrengcn di frage ojfn tog- Ordnung . Der sztrajk fun di ajznban-arbetcr in •di F. Sztatn hot zieh fareiidikt. Kajn New-York iz ongakumen di 2 szif mit 600 farszlcpte perzonen. Der wirtzsaftsun -socjalrat fun der UNO hot derefnt zajn zicung. Prez Truman hot geszikt a bagrisung. Der Bat basztejt fun 18 mitglider fun farszidene meluches. In di F. Sztatn iz antwiklt geworn a najes, noch szreklecheres gewer, wi di atombombe. Dos naje gewer sztict zieh ojfn aropwarfn fun baciln. An aeroplan, wos iz kurzen mit dem gewer, ken grojse sztet mit ale lebedike baszefenisz un gereteniszn mit ejn mol famichtn. der Welt Senator Vandenberg hot ojfn grund fun instrukejes fun amerikaniszn ojserministerjum balcant gemacht, az der fartreter in F. Sztatn in dem UNO komitet far fliditlings frag« wet zieh ajnszclo, az men zol arojsgebn Nansen-peser far farszlcpte un melu<hclozc Jd di gewezene krigsgebitn. Jlustea*d Der ijiternacjonaler komentajvr fun ״Prawda“ warft for in an arükl, az forsztejer fun England un USA in zichcrhajts-rat grobn unter mit zejer sztelung di fundamentn fun UNO. Dos ekzekutiv-komitet fun der britiszer Labour-partej hot derklert, az dem 8 nowember wet opgehaltn wern di wajterdike konferenc fun di socjalistlsze partejen fun der gancer weit. Di britisze krajeer-szifn ״Orion“ uh ״Superb" zajnen baszosn geworn fun albanisze breg-aitilrie, durchfomdik durch dem Kanal fuh Korfu. Di britisze regirung hot kegn dozikn fal sztark protesiirt, ojfioderndik di regirung fun Albanie ojscuforszn dem injen un gebn a genoje ojfklerung. Di konferenc fun di premier-ministem fun di britisze dominics hot zieh farendtkt. Di dominics hobn farlangt fulsztendike umophengikejt in inerleche un ojserleche injonim. Specjel Kanade un Australje hobn zieh kegngesztelt a gemajn2amer centralizirter Ojsern-politik. Der forszlag fun der britiszr regirung cu szafn an Imperle general-sztab, lz opgeworfn geworn. Die dominies wein zieh durch militeriszeattaches informim iber militerisze fragn. Men hot zieh geejnikt iber a gemejnzame wirtszafts-politik. Di farhandlungen iber der rewizje fun englisz-egiptiszn pakt fun 1936 zajnen untergebrochn geworn. Lojt englisze meldüngen hot zieh di egiptisze delegacje kegngesztelt dem projekt, az Egiptn zol bannet wem als britiszer sztiepunkt in fal fun a milchome gefar. Men hot zieh nit farsztendikt wegn dem termfn fun opeijen di britisze trupn fun Egiptn. Churchill hot zieh kegngesztelt in Unternhojz der forojsgezejener curikcijung fun Egiptn. London. Gon. Anders iz ongekumen kajn London, bichdej durchdiskatim dem problem wegn demobilizlrn fun pojliszn militer. London. Ojsern-ministcr Bevin hot ojfgenumen dem gen. Anders wie ojch dem oberbefelshaber fun di Britisze kreftn ojfn Mitlendiszn jam. gen. Morgan. Ojf der doziker ojdicje, wet arumgeredt wern di eukunft fun der poiliszer armej, welche wet ojch bahandlt wern szpeter ojf a zicung funm engliszn parlamem. 0/cJ1 di englisze antlsemitn szlofn niszt . . , London. Ojsnucndik dem sztarkn nepl, wos hot arnmgenumen di sztot, hobn faszistiszc eiementn baklept mit antisemitisze lozungeu di went fun der engliszer hojptsztot. Der onfirer fun der antisemitiszer bece iz: Arnold Lease, wos iz gezesn in tflse beszas der milchome. Ject iz er fraj, un farszprejt a flagbletl, wu di pojlisxc Weckern, wos hargenen ject jidn in Pojln, wen, ongemfn durch im: di hitcr fun dem pojliszn kowed. Farszidene Ceudec Der militeriszer gubernator fun der amerikantszer zone in Dajczland, gcnlejtcnant L. D. Clay hot farordnet ajncuszteln alc repataejeliferungeu fun der amerikaniszer zone far die zigrajclie meluches. Der szrit wert komentirt als a druk ojf Rusland, welche darf bakumen 25% fun die reparacjecusztehmgen fun der amerikaniszer zone, kedej oncuhojbn farhandlungen wegn centralizirn di dajezisze wirtszaft un opeuszafn di zoncngrenecn. Der koordinirungs-kemitet tun al/rta-kontrolrat in Berlin hot bakant gemacht, az in di dajeisze szuln wein forgetrogn wern di bariebtn fun cwisznfelkerlechn militcr-gericht in Nürnlerg, bichdej cu farszprcjtn demokratisze ideen ewiszn der dajeziszer jugnt. Fun Frankfurt meldet men, az onhojundik fun 1 juni wein di dernerungs norm es in di lagern fun farszlepte perzonen in der amerikaniszer zone, reducirt wern ojf 300 kalories, Di legleche dernerungs-raeje wet ojsmachn 2000 kalorjes, un far di fun nacis forfolgtc perzonen, ansztot 2500 bojz 2200 kalorjcs. A tifns-epidemie iz oisgebrodm in Makersbürg, umgefer 60 km. fon Wien. 115 perzon zajnen unter karantin. Di chinezisze nacjonalc annej hot ongehojbn an ofensiwe in Mandznrie kegn di komunistisze trupn un hot farnumen Czang-Czun ungefint zieh 20 km. hinter der sztot. Di nacjonale armej rukt zieh for ojs in der richtung cu Charbin. Dakegn in cofn-Chine machn die komunistisze trupn forszrit un hobn arumgeringlt Tic-sin, Mahatma Ghandi hot in a cajtungs-artikl derklert az der najer engliszer plan benojgeje Indie, zet for a cufridnsztelndc iejzung fun der Indiszer frage und er rat dos Indiszc folk dem dozikn plan oncumemen. Sof froike wach zajnen in Indie forgekumen cuzamensztojsn ewiszn Hindusn un Machmedaun iber 50 farwundet. Der gewezener ineru-uiinister fun der Quisling-regirung in Norwegjc Hagelin iz farurtcjlt geworn cum tojt durch derszisn. Der urteil iz ojsgeflrt geworn. In Majland, Italie iz arestirt geworn a najer faszistiszer firer, welcher hot derklert, az di faszistisze untergrund-bawegung hot ojsgebildet Die monarchrstrszc regirung fun premier Tsaldaris hot in parlamnct bakumen a cutrojvolum mit a merhajt fun 209 kegn 113. Tu Argcndnc iz noch 3 jor curikgesztelt geworn di eiwile frajhajt fun di birger. Nochn ibernemen di macht durch der militeriszer regining dem 4 juni 1943 zajnen di dozikc recht cajtwajlik bagrenect geworn. Di estrajehisze regiruug hot zieh gewendet mit a bilc cum Alirtn kontrol-rat, wegn bazajtiku fuu Estrajch farszlcpte perzonen. Di bite wert motiwirt mit dem, wos di pojlisze un jugoslawisze regirungen protestirn kegn ojfhaltn in di Dl’-lagern-faszistn un ojch az di DP arbetn niszt, farnemeudik zieh ansztot dem in a grojsn massztab mit szwarc-hadl. An ojsnam macht di regirung far Jidn welche hobn niszt derwajl wu cu emigrirn un wann ojf der emigraeje kajn Palestinc. Achtung! Es wsw gezucht «Jidisze Zecer un ewej sziler gute batojnung! Dl Redakcje

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.