Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 11/12 (4.6.1946)
- Date
- 1946-06-04
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 63% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602042--093-8598049- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
ZAJT 2 UNDZER WOBT D1NSTIK, 4. JUNI 1946 Der hidusE-haszem funm Erec-Jsroel Jiszuw Di leg fun nacjonaln tanis, wos 12 ongegangen in E. J. hobn arojsgcbracht in fuln on wunderlechn licht di mesiras-nefesz funm jidiszn Iszuw in dem land fun undzere liofnungen an di grejtkejt fun di jidn, welche bojen dos jidisze hejmJand, opcugehn zejer lebn far der retang fun undzer szejris-bapleta in Ejrope. Dl leg fun nacjonaln tanis hobn ojch klor bawizn az der Iszuw in E. J. fiit tifer un intensiwer di tragedje fun undzere farbli• bene brider ojf jener zajt jam un brengt ojch gresere korbones wi jeder ander tejl fun idntum in dem heroiszn farzuch arojscunemen fun dem Ejropeiszn gehenem un beengen zej kajn E. J. wu zej konen bojen a naj lebn far zieh un zejere kinder. Dos wo di ongezeenste forsztejer fun dem jidiszn Iszuw hobn genumen ojf zieh a tones wos bot ongehaltn etleche teg un zajnen grejt cu farlirn zejer lebn hot mit zieh foigesztelt a bild, ־wos wet arajn In der jidiszer gesziebte. Dos iz a najer an liebtiker kapitl fun jidiszn heroizm un Kidusz- Haszetn, wos wet far dojres un dojres dinen als kwal fun inspiraeje. Der naejonaier tanis wos hot agew geholfn, az di 1200 farhalteae jidn in La- Spezia (Italie zoin krign wizes, iz ober uor ejne fun di manifestaejes fun der unfarglajchlccher ibergegebnkejt un getrajszaft ca undzer szejris-haplejte, wos di jidn in E. J. hobn arojsgewizn funm ersztn moment wos der mojrediker jidiszer eburbn in Ejrope bot zieh ongehojbn. Der naejonaier tanis was hot gefunen• zajn opklang in der gancer weit un bot gehat zajn Wirkung afile ojf di farsztejnerte bercer fun di englisze nojgszim, iz gewen blojz der heebster ojsdruk fun a gancer rej fun hilfsakejes wos der jidiszer Iszuw hot untergenomen arojscuratewen azofii jidn wifl men hot nor gehont, fun ejropejiszn gehenem. Di jidn in E- J. zajnen gewen di erszte wos hobn ongebundn a kontakt mit di farblibene jidn in larszidene ejropejisze lender. Di jidn in Erec-Jisroel zajnen ojch gewen di erszte wos hobn geszikt sziiehim cu di jidn in Ejrope azoj gich w'1 di milchume hot zieh geendikt, un di jidn in E. J. zajnen och gewen di erszte wos hobn geszikt hilf, asach hilf cu di jidn in Ejrope. Un men darf dabaj hob□ in zinen az der Iszuw in E. J. iz alejn gesztanen in szotn fun krig. Es zajnen gewen c&jtn wen E. I. iz gewen in gefar bafaln cu wem durch dem blutikstn sojno fun Jidiszn folk. — Hitler. Un der jidiszer Iszuw hot in algemejn far zieh a szwera gerangl far zelbstderhaltung culib di farszidene ekonomisze un poiitisze szterungen wos wem gemacht miead der fajutlecher engliszer regirung. Un doch hot der Iszuw in propreje gegehn mer hilf far undzere szejris-haplejta in ejrope wi di wojlhobnde Jidin in Amerike un in andere lender. Di sojne Cijon wos mir farmogn in undzer ejgenem iager, zogn oftmol mit ciniszn chojzek, az di Jidin in E. J. zajnen nemer un niszt kajn geber. Di milchome hot ober bawizn dem szeker fun ot der bahojptung. Di Jidin in E. J. hobn gegebn un gibn mer, wi zejere kojehes derlojbn. Di Jidin in E. J. tejln zieh mamesz mit dem bisn fun mojl mit jeän geratewetn jidn, wos kamt arajn in land. Di jidn ln E. J. tretn op zejer geleger far jeder flichtlitvg wes kumt kajn E. J. bojen un banajen zajn lebn. Kajn ander tejl fun jidntum hot niszt arojsgewizn aza getrajszaft un mesires-nefesz tarn jidiszn klal, wi der jidiszer Jiszuw in E J. Baj kajn ander jidiszn klbuc hot niszt geklapt dos harc mit azojfll mitfil far undzere lajdndike korbones kun mojredikn chnrbn, wos iz bafaln undzer folk, wi baj dem jidiszn kibuc in undzer hejmland. Kajn ander tejl fun jidiszn klal, hot zieh niszt derhojbn cu aza heroizm in der tragiszer cajt in undzer gesziebte, wi der tejl fun undzer folk, wos bojt, lajdt un kempft in land fun undzer eukunft. Un der naejonaier tanis fun dem Jiszuw in E. J. hot dos alc arojsgebracht in helstn Algemejne jidisze Najs Urteji iber di Landsberger Jidn Der urteji funm militer-geritht in Augsbürg, iber di 20 farhaltenc jidn fun Landsberg, iz arojsgetrogn geworn donersztik fri. Es iz folgender: 6 man zajnen farurtejlt geworn cu 2 jor dos zajnen: Eljahu Eines, Ajzik Gotlib, Szmul Nnsbaum, Fajwl Przedeck!, Icchak Bozen, un Wolf Sztraus. 12 man hobn bakumen cu 1 jor tfise, dos zajnen: Roman Nusbaum, Ajzik Szlezinger, Josef Szpecht, Roman Rozenbaum, Armin Wajnberger, Dina Alaluf, Majer Bajtel, Jankl Jakabowskl, Jidl Aleksander, RatI Hinogradski, Salomoa Korona un Awrohom Goldberg. Der baszuldikter Fajwl Zeügman iz firmiszpet geworn ojf 3 monatn tfise, un Jisroel Gelbart iz frajgeszprochn geworn. Es iz ca bofn az der dosiker urteji wet noch rewidirt wem, oder s’ wet in baeug cu di farurtejlte ongewendet wem di bagnedigungs-recht funm general, welcher hot ea zogn zajn lect wort ibern urteji. Dr. MojszeSzwarcmangesztorbn. Fun London wert gemeldet wegn tojt funm firer fun Oze, welcher iz do gesztorbn in elter fun SS jor. Dr. Szwarcman iz gebojrn in Odessa. In die jorn 1819—21 iz er gewen forzicer fun der ekzekutiwe fun der jidiszer kehile in Odessa. Wen er iz gekumen kajn England, hot er zieh ongeszlosn in dem londoner szpitol, wu er iz gewen der erszter radiologist. Der farsztorbener iz gewen ojch .1־ mitglid fun akcjonskomitet fun der cijonistiszer federaeje in England. Tel-Awiw. In Jcruszolaim ,,Hadasa“- szpitol iz gesztorbn in elter fun 54 jor Boruch Cemedinski, ejner fun di mitgrinder funm barimtn Erec-Jisroel teater Habima, Der farsztorbener, sztamt fun Rußland un iz agebojrener inm sztetl Krosnc. Fun zajne kinder-jorn hot er arojsgewizn grojse axtistisze fejikejtn, wi ojch ojfn gebit fun moler-kinstleraj, cu welchn er hot zieh bacojgn mit grojs libszaft. In jor 1919 antlojft er in Moskwe, wu er lajstet mit bajm grindn fun der Habima, nemendik a ontejl in fil roln. In jor 1944 hert er ojf szpiln ojf der bine, culib zajn szlechtn gezundcusztand. In der doziker lewaje hot ontejl genumen kimat di gance artistisze un literarisze weit fun E. I.-Iszuw. Der hojeher arabiszer komltet hot geszikt a deklaracje cu di F. S2tatn un England in welcher er farlangt dos arojscijen fun sie fremde trupn fun Palestine, dos opzogn zieh fun madat un dos zofortike opszteln fun der jidiszer emigraeje wi ojch dem bodn farkojf cu jidn. In München iz gegrindet geworn a jidisze gimnazje un folks-szul. Lojt der derklerung fun der Arabiszer Llge, wert organizirt a unteredisze bawegung fun di araber, kdej cu szteln a widersztand a wajterdiker emigraeje fun Jidn kajn E. I., Sirje un Libanon. Di Jidisze Agenc macht ophengik di haltung fun di Jidn legabe der amerikaner regirung dafun, cu es wet faktisz un on ophaltung arajngelozt wem 100.000 jidn kajn E. I. In Budapest iz gekumen cu antisemitisze aroj&tietungen, wu es zajnen gewen fax- ־wundete. Policej hot gemuzt interwenirn. Di geszcjeniszp zajnen forgekumen baj a protest-mittag fun jidisze demonstrantn kegn di geszejeniszn in der sztot Humandaras. In der sztot hobn nacis farszprejt a jedije, az jidisze sochrim hobn farkojft fiejsz fun gekojlete ungarisze kinder. Baj di geszejeniszn zajnen 3 jidn getojt un 17 farwundet geworn. In der sztot Celldomoelk zajnen forgekumen wajtere antijidisze arojstretungen. Di ungarisze regirung hot baszlosn oncunemen szarfe mosmltlen, kdej cu farhindern wajtere um- Jidn in Persien. Der moskwer radjo hot ibergegebn, az tojznter jidn farlozn Persien cuzamen mit der Rojter Armej ojs mojre far pogromen. In Meszed, cofn Persien, zajnen farhan an erech 6.000 maranen, welche zajnen mit 200 jor curik geewungen gewen farlozn dos jidntum. 3.000 maranen hobn zieh curikgekert cum jidntum un antlofn fun Persien. Di irantsze regirung iz maskim mit der antisemitiszer agltacje. Jidn in Grichnland. Di monarchistn in Grichnland wornen di dortike Jidn niszt curik cu faxlangen zejere farmegns. Cwiszn dl gewelte kandtdatn. in Saloniki geflnt zieh der gen. Gonatos, wemens partej hot eugezogt niszt cuderlozn, az men zol di jidn umkern zejere farmegns. Gonatos iz in jor 1931 gewen gubemator fun Saloniki, beszas es iz in dem dozikn jor forgekumen in Saloniki pogromen ojf Jidn. An internacjonale komisje far plejtim. Es wert ject geszafn an internacjonale komisje far plejtim un farszlepte, welche wet niszt zajn kajn organ fun der UNO. Di komisje wet hobn di ojfgabe, cu farzorgn un hclfn di plejtim. Di plejtim darin zajn fun folgnde kategorjes: korbones fun nacistisze, faszistisze oder kwislingisze rezimen, niszt kukndik darojf, cu zej genisn fun intemacjonaler forszrift far plejtim. Korbones, welche zajnen farfolgt geworn culib zejer rase, religje oder nacjonalitet. On unterszid, cu zej genisn fun intemaejonain fllchtlingsrecht, un menczn, welche zajnen noch far di lecte milchome gewen hejmloz un genisn fun intemaejonain hejmlozn- Dean Hacheson der amerikaner meluchesekretar hot farzichert di diplomatn fun 5 arabisze lender, az di Farejnikte Sztatn wein niszt onnemen a definitiwe decizje on dem baratn-zich mit zejere meluches un mit di jidn. Ojf a prese-konferenc hot Hacheson derklert, az di farzicherung hot er gegebn di fartreter fun Egiptn, Saudis- Arabie, Lebanon un Sirje, wos hobn baj im protestirt kegn di baszlusn fun der Anglo- Amerikaniszer Palestiner komisje. Der egiptiszer minister Mahomed Hasain hot mitgetejlt prese-forsztejer, az di delegacje hot ibergegebn & gemejnzamen memoranäum dem meluche sekretar Hacheson. Hasan hot derklert, az dos memorandum ruft on di baszlusn fun der komisje als fajndleche un als azelche, wos endem principiel dem status fun Palestine. An oflcjeler mitglid fun der arabiszer lige hot derklert, az der cuzamenfor fun kenign un prezidentn fun arabisze meluches wet forkumen in Kairo cwiszn dem 25 bizn 30. Maj. Di dozike kunferenc darf onnemen mosmitlen kegn dem raport fun der E. J.- komisje un farejnikn di politik fun di F. Szt. Der egiptiszer ojsem-ministerEs-Said hot far dem egiptiszn pariament derklert. az di egiptisze regirung un dos egiptisze folk warft op dem raport fun der Anglo-Atnerlk. ojsforszungs komisje un zej untersztlcn dl E. J.-dike araber. Di erszte pasazim fun di szifn ״Fede“ un ״Fenice״ wos zajnen ojfgehaltn geworn in La-Spezia zajnen ongekumen dem 19. V kajn E. J. Umgefer 100 po'Acistn un soldatn mit der hilf fun tankn un pancer-wegner hobn gehaltn wach ojfn gebit fun hafn. Di pasazim zajnen gehrt geworn in Karanttn in ojtobusn fun der Jidiszer Agenc. Ojf di szifn hobn zieh gefunen 1014 man. An arabisze wach hot geszosn ojf ewej jidn. farwundendik ejnem szwer un dem andern lajcht. Der fal iz geszen niszt wajt fun Natania. In Tel-Awiw zajnen forgekumen a Serie fun ojto-gnejwes, di englender baszuldikn darin di jidisze teroristn. Di prese-konferenc fun Histadrut Cijomt Haachida Wider an hunger-sztrajk. Jeruszolajim. Di 24 kolonistn tun Birijah, welche zajnen arestirt geworn in rezultat wos in a Iager, niszt wajt fun Jiszuw, in welchn es iz gefunen geworn gewer, hobn derklert an hungersztrajk kegn der szlechter bahandlung fun der engliszer policej. Di pojlisze merder hallen Lojt iedijes fun der pojliszer regierung zajnen in dem leetn choj desz in Pojln forgekumen 7000 politisze mordn. Leidstfarsztendlech, wert dl szuld geworfn ojf die gehejme organizaejes, welche wem gesztict lojt der mejnung fun der pojliszer regirung, fun di ortike optejlungen fun der pojerfmpartej. Es zajnen leetns untergenumen gewarn szarfe szrit kegn der pojrim partej, un asach fun ire optejlungen zajnen geszlosn geworn un ire firers arestirt. Araber w e r nhoferdik.. . Tel-Awiw. Arabisze gehilfspolicej hot ln Bnej Brak ojfgemolt ojf di went fun di jidisze hajzer haknkrajen. Ojf der onwajzung fun die jidisze ajnwojner fun der noentster policej-stacje, zajnen die arabisze onhenger fun dem dozikn ״simbol“ ge- 2untik dem 26. V. 46 iz in Sekretariat fun Ilist. Cijon. Ilaadiida foegekumen di erszte kanferenc fun jidisze szrajber un zurnalistn in Bajern. Der forziender fun der H.C.U. 11 Träger hot bagrist di forsztejer fun ah jidisze cajtungen, roos zajnen gekumen ojf der konferenc, origemerkt di fardin^tfule on• szirengungen fun di feder-menczn cu dereijen di jidisze masn. szafn « gezel• szaftsledie rnejnung un disciplin un gerufn cu hojbn dem nimo fun der prese, koncentrirn di kojdi'es in rajon cajiungen un in a centrsd-organ fern szejrithaplejta, redagirn dem informatimn wi dem literatur un zumalistizn tejl in ejnklang mit an ideologiszer linje. Di prese zol beemes opszpiglen di anszojungen un baderfeniszn fun szejrit-haplejta. Di forsztejer fun di erter hobn szpeter in bazundere bariditn ariimgeredt zejere . szmerikajtn: Ophengikujt fun di komitetn, mangl in jidiszn druk, der muz aropeugejn cum lezer durdin farefntlechn mfndmr»er(ifcn materjal, kedej im cu derhojbn bislediroajz durdi ernstn materjal. A grojser tejl fun di lezer redt jidisz, ken ober niszt lejnen kajn jidisz, muz men dariber banucn latajnisze budisztabn afile dort wu s’ iz do jidisze szrift. Ch’ Szejnzon hot referirt wegn cijonistisze Problemen in der prese. Batont di nojtmendikaji fun ibergebn jedijes wegn undzer konstrukiimn ojfhoj-merk in E. J. wegn jiszmoim. mos morn geszafn in di szwerste badingungen, durdi ah krajzn in land. Mir muzn iberzecn fil fun di E. J. cajtungen, kedej di szejrit-haplejta zol otemen szojn do mit Erec-Jisroejl luft. Men darf iberzecn miditike ophand- Jungen un dercejlungen fun ajslendiszer prese. Mer glojbn in lezer un hojbn zajn niwo gebndik im mos wajter an ernstn materjal. Ch' Rojkeadi fun E. J. hot dercejlt, wi der Jiszum baj zajn gancer ceszplitertkajt Iret doch ojch ejnik in decidirnde momentn. men undzer Alija iz badrot, dercejlt roegn Birja. wegn hunger-sztrajk fun di Jiszum forsztejer culib La-Spezia, un gerufn di hige prese-lajt, zej zoln gehn a geherikn ojsdruk di Idiud onszojungen funm szejrit-haplejta. Ch' Frenkel meldet, az s' wert geszaflt bajm Merkaz Cijoni a Liszkat taamula. meldie wet sztejn in farbindung mit ale jidisze cajtugen un caszteln zej jedijes wegn E. J.. toi ojdi■ iberzecte materjaln fun der E. J.-prese. S' antwikh zieh szpeter a diskusje. in welcher s' kumi cum ojsdruk der wuns׳/, cu szafn « cenlral-organ far der szejritha/ilejta, koordinirn di. tetikajt fun di jidisze redaktorn un koncentrirn di kajdies. Ale batonen. az mir hobn niszt cu ton rnitn farmildiomedikn kamf far tiraz un konfouTenc emisz» jidisze rajfungen, wos hot gemuzt derniderikn zejer niwo un farsamt di atmosfer emiszn di zurnalistn. S' iz alemens munsz, cu ehrten der szejrithuplejia ruhindn fr cu der jidiszer prese un jidiszer problematik dereijen fr. Forziender di' Treger szlist di erszte konferenc baj a gehojbener sztimung un mehlet, az in crr>ej ipotfm a rum wet forkumen a cmejte konferenc. wos wet batraditn konkrete injonim benogeja der szufung fun a central-urgan. Liszkat itonnot n>’ taamula.