Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-05-24 · 10 (24.5.1946) · p. Seite 3

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
10 (24.5.1946)
Date
1946-05-24
Page
Seite 3 (sequence 3)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
61% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602041--085-8598042
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

FRAjTIK, 21■ MAJ 1946 UNDZKR WORT ZAJT 3 FUN DER POLITISZER WELT BB politisier Di jedijes fun a durchsznltlechn ejropejer wegn Chine zajnen zejer bagrenecte. Niszt baj ejnem ruft arojs der bagrif ״chinezer" di asocjacje fun a szlicojgikn mit a eop, fun a kuli, welcher eit, mit a glajchgfltlkajt fun a szklaf, zajn riksze, a mencz mit an umfersztendlecher far undz psichik und mit gewojnhajtn un kulinam geszmak, wos rufn arojs baj undz a gefil fun ekl. Iber di politisze jedijes fun dem gebit, welche wem ongegebn durch der prese in der merhajt in stil fun telegraflsze klrcungen, gejt men oft arider — on specjeln interes — cum tog-ordnung. Men git zieh oft niszt op kejn din wecheszbn fun dem cuzamenhang fun gewise forfaln mit di Internacjonale geszeeniszn un Politik. Chine bildet a kolos ewiszn di felker fun der erd. Jeder 5-ter mencz ojf der erdojberflach iz a chinezer. 450 miijon menczn In a land, wos iz greser fun EJrope, dermont mit zajne 250 farszldene dlalektn, a richtlkn ״Bowi-turm“. Es Iz a paradox, az an erdszetech, wu es hot gebllt a hojche kultur un mencznrecht, in der selber cajt wen es hot geherszt in Ejrope a eusztand fun wilder primltlwkejt, cejlt hajnt kemat 70 % analfabetn. Dos land, welches iz durchgegangen a gance raj fun birgerkrign, a dramatiszn — amm 8 jor dojrndikn —- kamf kegn Japan, hot noch niszt bazigt ale separatistisze sztremungen un uuet niszt ojs di aktuele grojse szans, kedej arojstretn als politisze un Industriele macht ojf der intemacjonaler arene. In jectikn moment sztelt sich di politisze läge for azoj, az es ekzistim ewej zieh kegnzajtik bekemfnde lagern: di nacjonale partej fun Czang-Kai-Szek un die komunistisze partej. Mer wejniker a 90 % fun Mandzurie, ewakuirt durch Rusland, wi ojeh der mizrach-cotadiker pas, niszt wajt fun der sowjetiszer grenec, geflnt zieh in komunistisze hent. Di reszt fun Chine sztejt unter der macht fun di nacjonalistn. Generalisiraus Czang-Kai-Szek, der frijerdiker onflmdiker general fun ejner fun di kemfndike prowinen, iz der nochfolger fun Sun-Jat-Sen, dem toter fun der chineziszer rewolueje un farlejger fun der folkspartej mitn nomen Kuomintang. Der program fun der partej anthalt di 3 hojptlozungen: di nacjonale umophengikajt, politisze demokratje un dos wojl fun folk. Wen in jor 1926 hot Czang-Kai-Szek ibergenuinen di macht, hot er ajngeflrt a mllitaristisz-dJktatoriszn sistem, wos iz gewen a regirung fun der demokratje. Er hot zieh genojgt cu der onszojung fun di fixer fun Kuomintang, az nor a rezim fun a sztarker hant ken derflrn cu a farejnikung un der umophengikajt fun Chine. Azoj lang, wi es wet der doziker eil niszt realizirt wem iz a diktatur, lojt zejer mejnung, a historisze nojtwendikajt. Paktisz, bakemft ojeh Czang-Kai-Szek fun Jor 1927 biz 1937 mit derfolg di prowincijonele genereler, vazajtndik in farblsene bruderkamfn dem chaos — a pojejl jojce fun der prowincjoneler decentralizacje funm land. Nor di komunistn blajbn als ernster riwal, ober zej wem mit kamfn farsztojsn in dl tnizrachcofndike tej in fun land. In jor 1937 basztimt Czang-Kai-Szek dos cunojfrufn fun a konstitucjoneler farzamlung ojfn 12. XI. 1937, mit der ojfgabe ojseuarbetn a naje republikanisz-demokratisze konstltucje. S’ iz niszt bawust, wos es hot im raer dawojgn cu dem szrit, tu zajn ejgene inieija- Uw. cu der druk fun der anglo-amerlkaniszer kritik. Czang-Kai-Szek hot zieh efntlech opgezogt fun wajterdike dlktatorisze tendenen. derklemdik ewiszn andern dem amerikaniszn ambasador Hurley, az als diktatcr wolt er fargesn gewom wi ale diktatorn in der geszichte, in farlojf fun 48 szo noehn tojt Szafndik fam folk a meglechkajt cu dergrejchti di macht, weit er geblibn in zajn zikorn als der ohineziszer George Washington. Dos cunojfrufn fun der Konstituante iz paralizirt gewom durch der Japaniszer agresje in Juli 1937. Hart farn dozikn krigsojsbrueh iz gekumen cu a farsztendikung ewiszn di komunistn un dem Kuo-min-tang, wos hot in rezultat derfirt cu an ejnhajtlechn chineziszn front unter der onflrung fun Czang-Kai-Szek. Niszt lang hot ober gedojert di harmonisze mitarbet. Nochn opszlisn dem sowjetisz-dajeziszn pakt hobn zieh di farhelteniszn opgekllt un als konsekwenc fun a szpaltung hobn dl komunistn proklamirt zejer politisze un mlliterisze umophengikajt. Zej hobn geszafn a zelbsztendike regirung mit ejgene walute un meluche Iberzicht ajnriehtungen. Zej hobn zieh ojeh arojs- Bezogt kegn der koncepcje fun Czang-Kai- Szek's demokraüszer republik, forwarfndlk im reakcjonerkajt un onrufndik di konstituante, wos er hot gewolt cunojfrufn, als a ״kongres fun szklafn". Der flrer fun di komunistn Mao-Tse-Tung hot fun zajn zajt derklert, az zajn partejprogram 'zet niszt forojs dos ajnflrn komunizm in land in der nontster eukunft un az er hot bedeje ajnszteln a naje demokratje in Chine. Zajn derklerung hobn kritikirt di kegner fun zajn rezim, als a politlszn trik un in kegnzac cu dem fakt, az Mao-Tse- Tung iz gewen ejner fun di draj mitglider funm ekzekutiw-komitet fun komintem fun 1935 biz zajn ojfiezung in jor 1943. Japan hot in a chitren ojfn ojsgenuct dem cwisznszpalt fun dl bejde edodim. Zi hot zieh bamit ajnhaltn dem, far ir ginstikn, eusztand fun politlszn duallzm fun ir kegner. Dos bawajzt der fakt, az zi hot niszt gemacht kajn ernste bamljungen cu famichtn di komunistisze bazes, un geflnendik zieh c. V. in meszech fun 7 jor nor 100 km fun der komunistiszer hojptsztot Jenan, hot zi zieh niszt ongesztrengt zi ajncunemen. Dakegn hot zl atakirt mit farbisnhajt di bazes fun der amerikaniszer un nacjonaler Chine, welche iz untersztict gewom durch USA un England in ejnklang mit Rcosevelts direkt!wn. Di amerlkanisz-englisze hilf Iz gewen a nojtwendikejt, wajl Chine iz noch jom tun mapoles gewen azoj opgeszwacht, az zi iz gesztanen nont fun a cuzamenbruch. Fun der cwejter zajt, forzecndlk di milchome mit a fll beser un moderner bawofntn sojne, hot zl gebundn arum 40 japanlsze di- Noch der kapitulaeje un bazajtikn di rizike organizatorisze macht fun Japan ojfn mizrcch, Iz antsztanen a handle pustkejt ojf di teritorjes, welche hobn zieh gefunen unter ir ajnflus. Far Chine efnt zieh a prechtike perspektiw — ojsflln dl pustkejt mit ire industriele ojsarbetungen. In der kegnwart farmogt Chine niszt kajn mitlen cu ibernemen di jerusze noch Japan, da- Zunders culib der cesswumikajt fun ir pelltiszer situaeje, Niszt gekukt ojf dem, wos umgefer mit 3 monat curik hobn dl cekrigte cdoälm untergeszrlbn an opmach, welcher zet for a szutfesdike armej fun nacjonale un komunistisze tejln unter der gemejnzamer onflrung fun Czang-Kai- Szek, iz der opmach geblibn nor ojfn papir. Di misje für prez. Trumans specjeln gezandtn, gen, Marshall, welcher badarf likwidim dem birger-krlg, hot noch niszt arojsgegebn di gewunszene fruchtn. Erszt in di leete teg 12 gekumen cu a wofnsztilsztand. Di eukunft fun Chine iz ober noch wajt niszt klor un di blajene chmares farszteln wajter dem inerlechn politlszn hori- Di politisze konsolldacje fun Chine wolt Najs fun Taceinitdz SvtoJtu. Prez. Truman hat untergeszrlbn a gezec, wos derlojbt arojszikn peklech fun di F. Sztatn far frajnt un bakante in Dajczland, Österreich un Japan. Di F. Sztatn hobn gesslosn mit Grojsbritanje an opmach, wegn der szpajz-frage. Di gemejnzame engllsz-amerikanisze deklaraeje farefntlecht durchn amerikaniszn ojsemministerlum macht bakant, az in cajt fun maj biz september 1946 wet cugesztelt wem 10 miijon ton twuje, kedej cu dekn di baderfeniszn fun di hungerndike felker fun der weit. Bejde regirungen drikn ojs d! ajnsztimike mejnung, az cum t&rtrajbn dem hunger fodem zieh noch grescre onsztrengungen. Di forojsgezeene farordenungen muzn zieh sztlen ojf dem, az dos gefar fun hunger ekzistirt wejnlkstns biz der geretenisz fun 1947. Der komunikat sztrajeht unter, az in ale dajezisze zones darfn arojsgegebn wem ejnartike farordenungen ojfn gebit fun baszpajzung. Prez. Truman derklert di forsztejer fun der presc., az dl F. Sztatn hobn cugesztelt di hungerikc lender mer szpajz, wi ale andere lender. Er hot zieh ojeh gewendet cu gen. Stalin wegn mitarbet ojf dem gebit. Lojt der meldung fun forsztejer fun amenkaner regirung hot Stalin opgezogt mitcuarbetn, derklemdik, az er hot szojn frierdike farflichtikungen. ir dcrmeglecht a gigantisze wirtszaftleche, industriele un handlsentwiklung. Bafrajt hajor fun di pentes fun di langjorike wirdszaftleche un politisze koncesjes legabe di F. Sztatn, Frankrajch un England, bazict Chine raj ehe kojlngrubn un famemt dem cwejtn ort in der weltprodukeje fun antimon un dem fertn in cin-rafinim. Zi farmögt an iberflus fun merkur far eksportewekn, un iz ojtarkisz ojfn gebit fun mongan. Rizike meglechkajtn bazict ojeh di produkcje un opzac fun bilike tekstil-ojsarbetungen. Far der milebome hobn zieh szojn ongehojbn arojspikn dl erszts szprocungen fun tekstil-industri, specjel culib dem, wos zl hot famumen dem fertn ort ojf der weit in bojmwol-produkcje. Dos bojen fun a riziker tarne ojfn Jangtseklang, wolt dermeglecht dl szlfkomunikacje ojf a meszech fun 1500 km, farzen mit waser dl landwirtszaftn in cajt fun trikenisz un wolt gekent farmajdn dl rizike szodns fun Jorhunderter ojfn untersztn lojf fun tajeh. Ojserdem, wolt dos ojsnucn fun der waserkraft geholfn cu antwiklen di metalurgisze industri, wl: sztol, ajznszmelc, ein, elektrifikaeje fun ajznbanwegn un produkcje fun kinstlecher b&mistikung. Chine — zelbstfarsztendlech — financjel szwaeh un rujinirt durch der langdojerader milchome, on moderne maszinen un fabrlkn ken zieh niszt bagejn on hilf fun fremdn kapital. Derfar obserwlrn noch dl F. Sztatn mit specjeln interes dem lojf fun geszejenlszn in Chine, bamijendik zieh dort ajnlokirn a grojsn tejl fun zejer eksport, specjel fun maszinen. Dos kapital ober hot niszt lib kajn rizike, derfar ojeh muz di politisze zicherhalt in Chine erst curikgesztelt wem. Unter dem aspekt darf men warszajnlech farsztejn dos veto fun gen. Marshall kegn dertejln Chine, dl kemat szojn baszlosene halwoje fun 500 miijon Stalin hot farzichert, in lojf fun an interwju beszasn krig, dem ambasador Hurley, az er iz niszt farinteresirt mit der Rojter Chine. Es lozt zieh ober niszt failejknen, az di Rojte Chine, beser organizirt fun der nacjonaler un forgeszritener lojt der balojehtung fun amerikanisze reportazn un Andres Mauris's buch ״Gojrl fun mencz“, koketlrt sztark di Sowjetn. Dos dringt ojeh arojs fun Mao-Tse-Tsungs werk ״Chine's naje demokratje“. in welcher er zet for als wajterdike entwiklungsztufe fun zajn program, di diktatur fun Proletariat Wen es woltn zieh ajrigegebn di plener fun di chinezisze komunistn un 450 miijon menczn woltn zieh gefunen unter zejer macht, dan woltn zej mit di 200 miijon fun Sowjet- Rusland un ewentuel mit Iran un Indie gebildet a gewaltikn blök fun arum a miljard Tnentzn. Di ewentualttet, b&mijen zieh cu dersztikn in ir kern di kegner fun aza koncepeje, wajl dos wolt unwtdcrruflech a sof gemacht cu di ekspanziwe tendenen fun andere kapitalkreftlke un lndustruele meder Welt Der Unter komitet fun welt-zicherhajtsrat hot cu der szpaniszer frage farefntlecht dokumentn, forgelejgte durch der szpaniszer republikaniszer regirung, durch dl regirungen fun di Farejnikte Sztatn, Brazilie un Ratn-Farband. Ojserdem hot der Unter-Kamitet bakumen barlchtn fun England un derwart barichtn fun Meksike un Frankrajch. Herbert Hoower, hot in Washington farlangt, dos szafn fun an intemacjonaler dernerungs-administraeje-amt fun 1 September 1946, welcher wolt ibergenumen dl ojfgabn fun andere intemacjonale agenen. Der prezident Truman hot untergeszrlbn a farordmmg wegn der konßskacje fun di ajznbanen in di Farejnikte Sztatn, kedej ojscumajdn dem forojsgezeenem sztrajk fun ban-arbetcr. Der Transport-farzicherungsamt nemt iber die ban-farwaltung. Prezident Truman hot bedeje ojcli konflskirn di kojln-grubn, ojb der kojln-grubn sztrajk wet niszt farendlkt wem. In New-York iz geeint gewom an italjeniszer general-konsulat. Herbert Hoower hot noch zajn curikker fun zajn inspekeje rajze, wegn der dernerungs-lage fun der weit, gewornt, az ojb es wet niszt cugeszelt wem di hunger badrote lender in dl noentsie cliadoszlm kajn szpajz, wein arum 800 milion menczn ojf der weit farurtejlt zajn cu a Buchenwald-djete. Hoower hot forgeszlogn, noch intensiwer bagrenecn ziel, mit twuje un fets. In New-York hejbt zieh on di konferenc fun der Kontrol-komisje far Atom energie fun di farejnikte naejes. Di komisje basztejt fun 12 mitglider un ir ojfgabe iz: 1. ojscubajtn wisnszaftleche informaejes welche kenen nucn ale naejes, 2. kontrol fun atomenergje, kedej cu farzichem zajn gebrojeh ojssszlislech far szolem ewekn, 3. eliminirn fun der weit bawofnung atomgewem un ale andere hojpt-gewern, welche kenen ongewendet wem far masn-farnlchtung, un 4. ojfzleht durch inspekeje un andere mitlen kegn farlecungen fun di ojbndermonte basztimungen. $ Di amerikanisze armej wert redneirt ojf 1.550.000 man. Di cwis2n-amerikanisze fartejdikung-komisje, welche basztejt fun forsztejer fun ale amerikanisze meiuclies, hot ongoworfn a fartejdikungs plan fun der majrewdiker weit-tejl. Es iz forojsgezen a gemejnzame farwendnug fun armejen un transportmitlen. Di ojserdlke fartejdlkungs-linie ojfn mizrech gejt fun ojsland iber Grojs Britanie, azotisze un kan&risze indzlen biz dl Folkland indzlen in majrew fun di Alejtn Iber dl marjanisze un karolinisze biz Ojstralie. Hustaud Der rusiszer komentator Oriow hot durchn ' moskwer radjo gemoldn, az Rusland hot in meszech fun dem fargangenem jor noch der milchome cugesztelt mer wl 1.100.000 ton twuje far 4 lender. Frankrajch hot bakumen 500.000 ton un Pojln 200.000 ton ojf zrle. Uumenjen wet bakumen 300.000 ton un Finland 100.000 ton twuje. Orlo whot untersztrochn, az culib dem, wos Rusland alejn Alt a sztarkn mangl in szpajzrezerwn, iz di ojsgetejlte hilf noch wertfuler. Oer gewesener dajeziszer militeriszer atasze in Szpanjen un ojeh in Tanger Günter Krappe un Hans Reiner, hobn baj gelegt der sowjetiszer regirung a szriftleche derklerung fun welcher es dringt arojs az Szpanje hot antejl genuinen in der milchome ojf der zajtfun Dajczland. Der dajeziszer un szpaniszer sztab, hobn baarbet nochn farendlkn dem szpaniszn birgerkrig, di plener fun gemajnzamer militeriszer cuzamenarbet. Keitl un Jodl hobn hojptzechlech fun der dajeziszer zajt antejl genumen in di farhandlungen. Dem 10. 1. 41. hot gezolt dos szpanisze militer cuzumen mit dajczsze szturmen un famemen dem Gibraltar. Dem plan hot men farworfn, wen es hot zieh arojsgewizn, az Hitler hot rezignirt fun der inwazje ojf England. Dajczland iz gewornt gewom durch Szpanje, wegn der englisz-amorikaniszer inwazje in cofn Afrike. Di szpanier hobn leng ojs dem afrikaniszn breg ojfgesztelt wachn un specjele aparatn cum mestn di hicwarmkejt, un ojf zajnen zej imsztand gewen cu dertejln di dajczn jedijes, wegn der col un kurs fun di aliirte konwojen. Di dajczsze unterwaser-szifn hobn ojsgenuct di szpanisze portn kedaj zieh farzen mit trajb-sztof un torpedn. Radio Moskwe tejlt mit, az hojehe szpanisze faszistisze baamte hobn icctns bazucht di F. Sztatn un andere lender kedej cu gefinen maszinen far der sztajgender uranprodukcje in Szpanje. Cwiszn di baamte hobn zieh gefunen der szpaniszer untersekreter Tornas Suner un der szpaniszer szef fun gen. sztab gen. Hizpuru. Sh ytuucl Nochn iberajsn di konferenc in Simia ewiszn der britiszer delegacje un forsztejer fun Indie. hot premief Atlee forgelejent in Parlament dem tekst fun wajsn buch, weleher farmogt in 6 punktn di grund riehtlinjes fun a konstitueje lar Indie. Lojt dem Projekt darin di gezeegeberisze Organen fun di farszejdene prowinen ojsklojbn delegatn cu a indiszer Konstituante azej, az ojf a miijon ajnwojner zol ojsfaln 1 delegat. Dl 3 greste rellgjeze gemejnszaftn tun indje, di Hindusn, Machmedaner un Sikm darfn zajn reprezentirt in di farszejdene prowinen, anlsprcchnd cu zejer kojech. Ojf aza ojfn darfn di ojsgeklibene forsztejer zieh eunojfkumen in New-Delhi. Ejner fun di ojfgabn fun der Konstituante wet zajn, dos ojfnemen fun Unterhandlungen wegn a traktat ewiszn Indie un Grojsbritanje, Ojf der cajt fun dem amtim fun der konstituante darf geszafn wem a ibergangsregirung gesztict ojf grojse politisze par-

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.