Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-05-24 · 10 (24.5.1946) · p. Seite 2

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
10 (24.5.1946)
Date
1946-05-24
Page
Seite 2 (sequence 2)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
64% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602041--084-8598041
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

ZAJT 2 UNDZER WORT FRAJTIK, 24. MAJ 1946 Dr. M. Dworzecki. Bitochn oder Umru? A) Kumen menczn un zogn: — Dos lebn gejt wajter! To kargest wos s’ iz gewen! Un genug szojn cu trachtn un dercejln wegn jene tcg, wegn jenem pajn Ua umkutn in getos un lagern ... Un genug szojn cu trachtn un szleln zieh fragn: ״Wiazoj iz dos gewen — un farwos — nn efszer Ken es wider kumen?“ —> Men darf rufn dos folk cu mut un cu Irejd, cu gezang un cum tanc ... men dark zogn dem folk, wos gewen Iz awek un Kumt szojn mer kejnmol niszt curik... -*־ Men darf ojsworcln fun im sfejkcs: men tdarf im lernen optimizm, bitochn un gio.ibn az 2ajn kijum iz ejbik, on tnaj un badingungen... S'iz genug cn trachtn un kartrachtn zieh — zol dos folk lebn, wi gelebt; wi er ken; un wi er wil; un baszeftikn zieh mit wos — Gewen Jisroel — s’iz do Jisroel — s'wet zajn Jisroel leolmej ad! Un az ich her wegn dm-Jisroel's ejbikajt — szteln zieh ojf far^majne ojgn 6 miljon 11' Jisroels un worin ä־• miljonen-tajne ca der weit nn cum folk: Mir zajnen R’ Jisroels un hejner fun undz iz szojn niszt de in Am-Jisroel — un keiner fun undz iz szojn niszt do in necech Un nitgeblibn iz fun undz niszt kajn zun nn niszt kajn tochter, welche zoln cijen in der ejbikajt a ködern fun undzer jesz Kejncr fun undz iz ojf ejbik niszt do — an necech Jisroel!... B) Wer hol undz gegebn mut aribercutrogn di lajdn in geto? Undzer grojser bitochn undzer mamesz mistiszer optimizm undzer fatalistiszer glojbn, az bald — bald geszet der nes... Wer hot geholfn cu farfim, wer hot gefaolfn cu paralizim undzer kamfsgerechtikajt un widersztandsfcjikajt? Ot, der zelbikcr bitochn, ot der zelbiker mistiszer optimizm, der zelbikcr fatalistiszer glojbn ...! Ich dermon zieh: 8' iz gewen 3. September 1941. Ejnike teg noch der prowokaeje, wen men hot baj nacht tojznter, tojznter jidn fun Wilne arojsgeflrt ojf Ponar, un geredt hot men ewiszn zieh: ״in arbetsiager Ponar". Ich hob dan gewojnt ojfn Marksplac fun Novigorod in Wilne, a 8 Kilometer fun Iz gekumen ca mir a froj (Pesje Aronowits fun Szaweliska 6) mit celozene hör, mit a ccszrokenem kuk, a borwise un mit a farhondener hant un gezogt: ״Ich bin durch welder antlofn fun Ponar, men szist dortn ojs ala Jidn!" Un az ich hob ojfgebundn ir hant, hob ich derzen a kojlszos, un in szoswund kricbn arum wald muraszkes, un ich hob derzen dem emes fun Ponar. Ich bin arojs fun majn sztub ojfn plac fun Novigorodcr mark. Fun wajtn hob ich gezen dem binjen, wu Hirsz Lekert hot ge- Hob ich ongehojbn rufn cu zieh Jidn, un es iz geworn um mir a grojs redl — un ich hob gezogt: ״Jidn! Ojf Ponar 12 nit kajn arbetsiager, dort szist men ojs ale Jidn! Un kejner bot nit geglojbt — ״Men darf gornit ton. Es zajnen ojsgetrachte majses, fantazjes fun szrekewdike, men darf ejn zach hohn: Bitochn! Un szpeter, az s' iz antsztanen di partizanen-bawegung in Wilne nn men hot geszikt sziiehim fun geto cu geto mit onwajzungen: ״Men famichtct in Wilne dos gance jidntum, ir zajt niszt kajn ojsnam, — grejt zieh bacajtns!“ Hot kejner niszt geglojbt — un men hot gehaltn di sziiehim far panik-macher, far der cehicter jugnt, wos szwere Iberlebenlszn hobn zej gebracht cu jejnsz. Un in Warsze hot men geentfert: ״Mir glojbn niszt , . . men wel niszt umbrengen a jidiszn jiszuw fun iber a halbn miljon menczn!“ Un fun Bialistok hot men geentfert: ״Ojf undz halt zieh di industri fun Bialistok. Di dajczn nojtikn zieh In undzer arbet, in undzer produkuje. Men wet niszt nmbrengen dos Bialistoker jidntum —“ Un azoj hot geentfert geto noch geto. Un jeder fun zej hot gehat ir umbagrindein grant — kam fatalistiszn optimizm, farn paralizimdikn bitochn. Der bitochn, der fatalistiszer glojbn in nes, hot in geto geholfn cn farfim dem klal un farnarn dem prat. (״Baderech“ No. 10) Er hot gezogt cu jedn cjncm bazunder: Aflle ojli alemen firt men cum tojt, ken doch trefn mit mir a nes — mich wet men niszt chapn... Dir wel gelingen zieh ojscubahaltn... afile ojfn weg kajn Ponar. Un ojf Ponar gufe ken efszer trefn a selekcje ewiszn di szwaehe un sztarke! Un bajm same grub — ken noch trefn der nes fun niszt wem derszosn. Un fun ewiszn tojtc zieh arojscurajsn un antlojfn. Azoj fil szunsn noch do cum blajbn lebn! Un ojb azojfil szansn iz do perzenlech far jedn ejnem cu ratewen zieh fun tojt — iz noch wos zol er trachtn fun widersztand? Un widersztand in geto (cu zol ich cs derccjin?) iz gewen lechatehile in di ojgn fun di merste geto-ajnwojner: rezignaeje fun lebn, gejn sicher un ofn — mitn ponlm Men dercejlt: 8'hot gezogt a Wilner partizan, ojf a hagrgenisz fun partizaner mit jidisze E. I seiner: Miljoncn zajnen gesztorbn bajm thojm — noch hunderter hobn im gezeen — nor ejncike cendliker hobn bagrifn zajn tifkajt un grojs: Un hajnt gedenken es szojn jechidim -,. Zej hobn efszer dan gemuzt, bawustzinik fannachn di ojgn un niszt zen dem thom, wajl zej zajnen gesztanen baj zajn breg — in onblik fun umfarmajdlechn tojt, hot der szrajondiker lebns-instinkt niszt gelozt zen dem tojt, hot er farsziefert mit opnarerisze iluzjes, mitn glojbn in a nes, welcher zol farzisn di lectc lebns-minutn — farn tojt! Dan flegn mir iberchazem di werter: A trejst majn folk — er darf a trejst! un efszer iz di trejst gewen dan, in jene teg der ejnclker lebnsonhalt — Ober hajnt cu tog — noch der katastrofe un bajm umzichern foiks-morgn, filst du az du muzt zogn: O, trejst niszt majn folk — mit fnlszer trejst! Zog niszt — Szalom, szalom wajl — ״ejn szalom!“ Hajnt cu tog will zieh fregn jedn cjncm fun undr: Lest du az der thom iz noch niszt farszotn? Filst du az di katastrofe iz noch niszt farendikt? Zcst du az s' iz do a weit in unterdererd, weiche hect noch folk kegn folk ineluchc kegn mcluche un grejt krig?! Mil wos bizt du un dajn folk grejt cum tog — ■wen s' wet onkumen di drilc weit — miiehome? Un wen ich ze di, wos ruf» cu a ruikn folks-szlof, un cum pasiwn cholem fun folks-ejbikejt wil ich zej zogn; Wojt iz dem, wos glojbt in folks-ejbikejt, wos kalt aropfun zieh alejn — lcloj tnaj — a matone fun gesz!chtlechn fatum. Ich — glojb niszt in kejn fatum. weicher wet baj ale badingungen ojfhaltn folksekzistenc, Felker zajnen farszwundn — un noch a folk ken farszwundn! Zehs miljon zajnen farszwundn — un noch miljoncn benen farszwundn! Niszt baj ale badingungen ken a folk lebn, un niszt baj ale badingungen iz kedaj Pasiwistiszer optimizm hot farfirt — er Ich ho>1 niszt kejn fatum-bitochn in a gojrl — ch' glojb nor inm gojrl welchn mir alejn szmidn! Di lere fun der folks-katastrofe ruft jedn ejnem fun undz: Ca umru, cu aktiwn umru wegn folks-gorl . . . Kurce Politisze Najs Di englisze regtrung hot arojsgeszikt cu der.PgJliszer regirung a protest kegn der rede funm pojliszn wfee-premier Gomulka welcher iz arojsgetrotn mit dem forwurf az di szpajz-cusztelungen fun der UNRRA zajnen ojsgenuct geworn far politisze ciln, un ansztot inPojln, zajnen di twuje-transportn awek kajn Dajczland. Dl englisze note bacejchnt dem pojliszn sztandpunkt als prowokatortsz un wajzt glajchcajtik ojf, az Pojln hot bakumen 200.000 ton wejc un az kajn Dajczland hot men kajnszum twuje niszt arojsgeszikt. An autoratiwe britisze kwele hot derklert, az di pojliszeArmej fun gen. Anders, welche geflnt zieh in Italje, wet gebracht wern kajn England wu zi wet ojfgelezt wem. Dos wajse buch sztrajeht unter di ejnikajt fun Indie. Dos szafn a bazundere muzulmenisze regirung ״Pakistan“ wolt niszt gelejzt dem Problem fun di minderhajtn un es szteln zieh kegn dem ernste, administratiwe ekonomisze un (ralliterisze szterungen. Di militersze baeijungen mit di indisze firsztntums muz ojfsnaj regulirt Der Grichiszer regent Ercbiszof Dams- Kinos hot farn Parlament derklert, az dos referendum wegn der Monarchie wet forkumen dem 1. IX. 48 cu welchn di F. Sztatn wein szikn obserwatorn. Mahatma Gandhi hot bacejchnt dem britiszn plan, als di wichtikste gesze enisz in der geszichte fun Indie. Der organ fun der muzultnejniszer lige ״Dawn“ iz moj die, az ejnike tejln fun plan zajnen oncunemen, kegn andere ken men arojsurkn ernste for- Fun Norwegje wert gemeldet, az Norwegje sztelt cu far der UNRRA 1 % fun zajn nacjonaln ajnkunft arum 11 miljon dolar. Der frierdiker meluche-niinister far Böhmen un Mähren, Karl Hermann Frank iz farmiszpet geworn cu hengen durchn prager gericht. Di kamfn in die ccfn-chinezisze prowinen Szantung. Hopej un Jehol nemen on dem Charakter fun a grojser szlacht, meldet di chinesäsze central-reglrung und di komu- Finland hot zieh farflichtet ojslifem der sowjet-reglrung dos frierdlke ejgntum fun dajezisze birger in wert fun 130 miljon dol. In Madrider proces kegn dl szpanisze republikaner Sattiago Alvarez un Sebastian Zapirain ongeklogtc wegn reorganizaeje fun der komunistiszer partej un meluche farszwerung zajnen zej farurtejlt geworn cu 18 un 20 jor tflse. In Bukareszt hot a folks-gerlcht farurtejlt cum tojt dem frijerdikn rumeniszn premler marsz. Jon Antonescu wl ojeh dem frljerdikn ojsemminister un wice-premierMichal Antonescu un 11 wajtere mitglider fun der Antonescu regierung. 7 zajnen farurtejlt geworn in zejer opweznhejt, 11 andere ongeklogte zajnen.farmiszpet geworn cu tflse fun 10 bis 20 jor. Der szef fun der gestapo in Belgien un cofn-Frankrajch Karl Kanar iz ojsgclifert geworn der belgiszer macht. Der biz jectlker japanlszcr ojscrn-mlnister Shlgeru Joshida iz nominirt geworn als japanlszer Premierminister. In di waln cum holendiszn unterhojz dem 17. V 46 hobn mer wi 5 miljon wejler ojsgeklibn 100 delegatn. Dem zig hot ojsgehaltn dl katojllszc partej krlgndlk 42 mandatn. Di linke partej sztejt ojfn 2 ort un dl komunistn ojfn 4, krigndlk 10,5 % sztimen. Der premler Szermerhorn hot demisienirt. Der proces kegn gen. Michajlowlcz wet zicli onhojbn dem 10. VI. 46. Di USA hot zieh gewendet in a note cu Jugoslawiszer regtrung mit der propozieje culozn als ejdes amerikanisze soldatn geratewete durch im in der miiehome cajt. Di Jugoslawisze regirung hot zieh ln ir entfer kegngesztelt dem Projekt. Pariser Konferenc Noch drajwoehedike pertraktaejes hobn dl njscrnministorn anerkent, az di konferenc hot niszt gegebn di gewunnzene rezultatn. Dl konferenc iz opgelejgt geworn ojfn 15. VI. Lojt der mejnung fun der cajtung ״United Press" wet Byrnes wider onnemen bamijungen, kedej bawegn Rusland basztimen a termin far der szolem-konferenc. Wen dos wet niszt geszen, wein zieh dl majrewdikc mcluches bamijen cu szlisn bazuriderc traktatn on dem ontcjl fun Rusland. Ojf der lecter konferenc hot Byrnes proponirt, cunojfrufn di fridnskonferenc, kedej ojscuarbetn dem szolemtraktat mit Dajczfand, ojfn 12-tn XI. 1940. Lojt dem wajterdikn projekt fun Byrnes'n darf jeder ojseraminister ojstejln a specjeln delegat, weleher zol ojsforszn ale Problemen benojgejc Dajczland, formulirt in 5 punkin. Der pro- . jekt iz geworn opgeworfn fun Molotow’n. Ojeh hot men zieh niszt farsztendikt in der frage fun Byrnes's forszlag, wegn a Komitet cu baarbetn dem Projekt fun szolemtraklat mit Dajczland, welcher hot gczolt forgelegt wern der fridnskonferenc dem 12. XI. 48. ln baeijung cu Byrnes's forszlag in der frage fun demllltarizirn un antwofenen Dajczland un wegn szlisn a 25 jorikn hiifspakt, hot Molotow derklert, az di zach iz noch a fricajtike, wajl dipraktiszc folgn fun aza pakt woltn erszt onzejefdik geworn nochn opuijen dl alllrte militer fun Dajczland. Byrnes hot bamerkt. az di baszlusn fun der Potsdamer konferenc zajnen niszt glajchmesik ojsgefirt geworn in der praktik. Dl baszlusn in baeijung cum ojsnien di dajezisze industri far reparacje-ci!n wern ojsgefirt in der cajt, wen di basztimung wegn traklirn Dajczland als a wirtszaftloche ganckajt wert niszt realizirt. Byrnes hot gegebn dermlt cu farsztejn, az di F. Sztatn wein niszt tolcrirn, az di dajezisze. industri zol farklenert wern in der amerikaniszer okupaeje-zonp. ujb di -” sowjetn wein niszt maskim zajn ojf a wlrl-' szaftlecher koordinaeje ewiszn ir zone un dl andere okupaeje strefes. Men hot zieh geejnikt ojf dem amerikanizsn projekt, arojsszikn in ale dajezisze zones a komisje fun di 4 grojsmachtn ojscuforszn di demilitarizacje fun Dajczland. Kegn Bidault’s projekt wegn politiszn optejin dem Ruhr-gcbit un Rheinland fun Dajczland, zej awekszteln far a Internacjonaler kontrol un dem Saar-gebit iberlozn unter der politiszer un militeriszer kontrol fun Frankrajch iz arojsgetrotn Bevin. Er sztejt ojfn sztandpunkt. az Dajczland darf traktirt wern, als a gances un men ken niszt decidirn wegn di tnajrewdike grenecn fun Dajczland, wen di mizrecbdike grenec iz noch niszt festgesztelt. Men ken niszt onemen kejn szum basztimungen ibem Ruhr-gebit niszt ojsherndik Holand, Belgien un Luxemburg. Der sztandpunkt fun Bevin iz fulsztendik unterszlict geworn fun Byrnes’n. Men hot untergeszribn di rewidirte badlngungon un Hem wofn-sztilsztand mit Italje. welche bakumt a grescre politisze un wirtszaftleche frajhajt. Der alirter kon- ' trol-rat in Italje wert ojlgelejzt. Di alirte militermacht wet farblajbn nor in der Jullszer Wenedlg un in Udine. Ojf Bidault's forszlag wein ontejlnemen in di baratungen iber der dajeziszer ongelegnhajt forsztejer fun Belgie. Holand, Pojln un Czechoslowakaj. Di F. Sztatn, Grojsbritanje un Frankrajch hobn zieh geejnlkt ojf dem ontejl fun Chine. Molotow iz gewen der mejnung. az culozn Chine cu baratungen ken deeldirt wem, wen es wein forkumen definitiwe baratungen un niszt wi jict prowizorisze. Byrnes unters2tiet durch Bevin un Bidault hot gelodert arojscuszteln di östreichisze ongelegnhajt ojfn tog-ordnung fun der konferenc dem 15. VI. Molotow hot zieh kegngesztelt mit dem argument, az di sowjetn wein niszt hobn kajn cajt, wi es geher cu zajn ojscuforszn bizn 15. VI. di östreichisze fragn. Di sowjetn hobn ojeh opgezogt dem forszlag wegn szlisn an opmach mit di F. Sztatn. England un Frankrajch wegn di recht fun gemejnzamer dispozieje mit di dajczisze-farmegns-wertn in dolarn un funtn in östereich. Di F. Sztatn hobn zieh־ gewendet cu Rusland mit der bite, az zi zol niszt cufll beszwern di dajezisze farmegns wertn cu dckn dl reparaejes fun östereich. wajl di ostreichisze landwlrtszaft wet ruinirt wern. Lojt der rusiszer interpetaeje batracht men, als dajezisze farmegnswertn di iberwigndike col fun der östreichiszer industri, transport, naftprodukcjc, bankn un asckuracjo-gcsclszaftn. Di ojsemministorn hobn akeeptirt dem raport fun der ekspertn-komisje wegn der italjenisz-francajziszcr grenec korektur. Fun raport dringt arojs, az di bafelkerung fun Ten da zogt zieh arojs far Italje. Di ajnwojner fun Briga far Frankrajch. Bevin hot forgelcjgt. durchfirn dort s plebiscit un cetejln di waserkraft-werk szutfesdik Frankrajch un Italien. Mit dem projekt farnemt zieh an ekspertn-kamisje. Bajm batrachtn di ongelegnhajt, wegn opeijen dos aliirte militer fun Italje un östereich. hot Molotow derklert. az dos rusisze militer wet ewakuirt wern. wen di amerikanisze un englisze armejen wein farlozn Italje. Di ojbndermonte ongelegnhajt, di frage fun italjenisze reparaejes, kolonjes un italjeniszn flot. wi ojeh wegn - der italjenisz-jugoslawiszer grenec zajnen-• noch niszt delejdikt, un in an interwju hot er derklert, az er bacit zieh optimistisz cu der kumendiker konferenc fun (li ojsernministem. B. B.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.