Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 9 (17.5.1946)
- Date
- 1946-05-17
- Page
- Seite 7 (sequence 7)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 65% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602024--073-8598038- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
OCR text
FRAJTIK, 17, MAJ 1946 UNDZER WORT FUN RAJON-LEBN di ״ledias-iiacet" Ta-fauny, in szioi Bcmfaecfy. Ster hot in zajne werter cu der Bamberger jidiszer bafelkerung batont, az far der krig hobn in Bamberg gelebt 1100 jldn, fun welche s׳ zajnen nor curikgekumen C jldn. Di Ibrike hobn geteilt dem tragiszn gojrl fun miljonen ejrnpejisze jidn. Er bet ale baern di dozike mit ejn minut sztilszwajgn. Ojch hot er cugezogt zajn mithilf ojf ale gebltn welche unterlign zajn kompetenc. Der fartreter fun Ercibiszof colont Rauh hot derklert, az ale hobn gelitn fun der hitlerlstiszn sam, un er drikt ojs zajn sztarke culridnhajt, wos er ken antejl nemen inm jom-tojw fun kacet-bafrajung. Dan bakumt dos wort der ch‘ Ornsztejn welcher batont az mir zajnen niszt imsztand mojchl zajn dem dajcziszn folk zajne barbarlsze farbrechns, legabe undz, ln welche s' hobn ontejl genumen ale kreftn fun dajcziszer technik. Froj Birnbaum drikt ojs in ire werter dem tifn dank wos dos jidisze folk Alt cu di heldlsze allirte armejen. tarn cerajsn di szendleche drotn fun Treblinkc, Majdanek, Buchnwald, Dachau un Auszwitz. In ire werter wendet z! zieh ojch ojf wajter cu gefunen di unterszticung fun di ziger, in undzer szwerer onsztrengung bajm farwlrfclechn undzer sztrebn. Ch' Tenenbaum hot forgelejnt dem izkorojfruf fun c. K. cum jortog fun jecijashakacet, un dan wem forgelejnt di bagrisungs-telegrames cu prez. ״Truman un Jidiszer Agenc. Der ch' Frosz halt a szlus-rede, in welcher er wendet zieh cu der dajcziszer macht wegn a mithilf beejs undzer kurcer ojfnhalt ds ojf der dajcziszer erd. Er farendlkt mit der hofnung, az mir wein doch undzer eil dergrejehn — fun zajn a fraj un reibstsztendik folk ln undzer ejgn land. Mitn gezang fun Hatikwa wert dl fajerleche akademle geszlosn. B. T. di lofyu-poikei, fafcduUci banket in BanSecg. in cuz&menhang mitn Jomtew lurv ״Jecijas-KaceV. dike treger fun di sztremungen un Ideen fun jidiszn folk. A. grojse rol baj der antwlklung hot ojch geszpllt. der ch' Berger 8z.. welcher hot mit zajn sztarkn wlln un unermldlecher arbet durehgezect ale s2werikejtn un firt wajter dl pollcej ojfn riehtikn weg. In a gehojbener sztimung untern abompaniment furi der lager-muslk, iz farbaj der szejner un interesanter ownt. Cufridene zajnen zieh di gest cegangen wlnszendik der pollcej fll gllk in der wajterdjker szeferiszer arbet. R—n. AfaeUüks(u£et (iditzec kancect in VUiiuttug., Bambuyet Lacfec-i<zpiql. Inm tog fun 14 ijar (15 maj) welcher lz proklamlrt als jam-tojw fun Jecijashakacet, hot der jidiszer komitet in Bamberg-sztot angeordnt a fajerleche akademje inm grojsn zal fun sztotiszn teater. Der zal 12 szejn dekorirt, un iberfult fun der gancer jidiszer bafelkerung fun Bamberg. In der erszter raj zien forsztejer fun UNRRA, sztotfarwaltung, fartreter fun Ercibiszof, Landrat, Landesgericht, welche zajnen ajngeladn gewom durchn jidiszn komitet. Dos prezidjum welches iz basztanen fun di ch‘ ch' Frosz, Ejchler, Tenenbaum, Ornsztejn ch-to Birnbaum famemen zejere erter, un di akademje wert derefnt durch ch‘ Frosz, welcher bagrist dl forsztejer fun jler macht. Dan wert ges’Dilt der amerikaniszer hlmn un di Hatikwa. Dos wort bakumt ch‘ Sichler welcher antszuldikt di opweznhajt fun forzlrrr h' Encwajg welcher iz farrajzt, un drikt ojs in nomen fun der gancer jidiszer bafelkerung in Bamberg a dank di allirte fam batrsjen zej funm hitleristiszn joch. Ojch wendet er zieh cu der tejl fun der dajeziszer bafelkerung; welche iz niszt ongesztekt mitn gemejnem hitleristiszn glft, undz bajhilfik zajn in der ojsbildung fun undzer jugnd, cu zej er nuclecher un produktiver eukunft in ejgenem land. Dan bagrist er di heldisze kemfer fun Iszuw ln kamt far undzere recht, un cukunft, un der chazn Tombkowskl macht an ״ejl molej rachmim‘‘ far di gefalene, welches ruft arojs trem baj ale onwezde. Es bagrist dan der forsztejer fun UNRRA team I7tt hem Mitchel, welcher winszt a sznele farwirklechung fun undzer sztrebn — zieh umeukem in undzer Erec-Isroejl. Der Landrat hot in zajn rede ojsgedrlkt zajn grejtkejt mltcuhelfn bajm ajnordnen landwirtszaftsleche kibucim far der azoj nuclecher ojsbildung. Der Oberbirgermaj- Lekowed der jarcajt fun jecijas-hakacetim, hot di jidime pollcej in Bamberger lager ajngeordnt a banket dem 14. V. h. j. - Dl bamijungen fun dl chawejrim Czekinski un Gutman, welche zajnen gewen di organlzatorn funm ownt, zajnen gekrojnt gewom mit derfolg. Aium di prechtikserwirte tiszn, inm grojsn es-zal fun lager hobn zieh farzamlt di ajngeladene gest, ewiszn zej, forsztejer fun UNRRA, dir. majr. Nftpier un fartreter fun dir. mr. Capilongo, szefredaktor fun ״Undzer Wort" M. Jungsztejn ojch fun kombatantn-farband di chawejrim Wejnik un Sznlcer. Der orkester szpilt dem amerikanlszn hlmn un di Hatikwa. Das wort git Iber der policej-szcf mr. Benedljk dem mjr. Napler un nacher mr. Capilongo. Di bejde redner drikn ojs zej er cufridnhajt mit dem banket. Es bagrisn ojch h' Kisz un ch‘ Wejnik welche derklern az zej zajnen sztark cufridn zieh cu gelinen dem ersztn mol in zejer lebn ojf a banket fun jidiszer pollcej. Ingancn naje tener, hobn zieh gelozt hem in di werter fun ch' Jungsztejn weleher derklert, az ״dl pollcej iz sztendik gewen dos werkcajg fun der hersznder ordnung cum unterdrikn jedn frajen gedank. Ojch dl jidisze geto-polieej hot arajngeszribn a trojerik kapitl in der geszichte funm jidiszn folk. Ober ganc andere clln sztejen far der jidiszer pollcej ject noch der bafrajung. Zej darfn zajn df welche wein famemen a bekowedikn ort in der jidiszer hagana. Un cu dem darfn zej zieh szojn take cugrejtn, lemendik eich zajn disciplinirt un bannen zieh mit gewer, wajl di eajtn hobn undz klar gemacht az niszt mit gajst. nor mit kojach darf men kemfn far undzere recht. Un in der richtung hot di Bamberger lager-poücej szojn asaeh ojfgetan. Ir musterhafte firung, ir disciplinirtkajt un ejnlkajt szafn a gezuntn fundament.“ Un es iz take kedaj cu dermonen dem szwem weg wos es iz durchgegangen di bamberger lager-policej in di iecte ß monatn, fun a pollcej welche iz basztanen fun farszidene nacjonalitetn, ewiszn zej nor cwelf jidisze policlstn — hot zi zieh farwandlt in a fulsztendik jidiszer. Dl 30 policlstn farsztejen gut zejer ojfgäbe un wein gewis ojch wajter zajn wir- Ojf der ajnladung fun dl mitarbeter fun Nürnberger Krigs-Tribunal, hot der St. Otiljer Jidiszer Orkester — gegebn d. 7, V. 1946 — a koncert in Nürnberger Operhhojz — inm zal wu Hitler hot zajnercajt farefntlccht zajne barimte ״gezecn". An ungehojer sztarkn rojszem hot gemacht ojf di onweznde hojehe gest, wen der forhang hot zieh ojfgehojbn un s’ hot zieh antplekt dos blld: wi di muziker, geklajdet in origineie kacet-heftling-klejder, jeder mit zajn numer un a geln ״mögen Dowid“ ojf der brust. Iber zej a grojse ojfszrift ״Am Isroejl Chaj". In hintergrunt zet men a geln ״mogn Dowid“ mit der iberszrift ״Jude". Ojt der rechter zajt abisl tüer in szotn fun a palmen-bojm — a mögen Dowid mit der ojfszrift ״Cijon“. Der dirigent her Hofmakler, hot mit zajn cojber-sztekele arojsgecojgn geßlfule tener fun dsr jidiszer muzik un es lz gewen mamesz a taanug cu 11cm. Der gancer □jlom iz gewen dersztojnt untern ajndruk fun der herlecher kinstleriszer ojfflrung fun dem heftling-orkester. Mit hllchike-rojszende aplodismentn zajnen baszonken gewom di kinstler. Der ojlom lz noch lang — lang gezesn in zal, niszt kenendlk zieh bafrajen fun dem sztarkn rojszem fun dem herlichn koncert. Cumorgns dem 8 maj 1946. hobn dl St. Ötiller baszonken di Fürther zidlung mit a prechtikn koncert. Di lojfnde woch iz ln lager Bamberg — a wal-woch. Es wem gemacht forberejtungen un donersztik dem 16 maj, darfn farkumen'waln cu di firnde instanen: wi koraitet, rewizjons-komisje un disciplinargeeicht. Zer a szwache farinteresirung wajzt arojs der lager-ojlom cu di waln. Di sibe iz a ganc poszctc: di etleche wochn fun der kotnisam farwaltung in lager, hobn bawizn, az men ken zieh bagejn on a komitet un s* zajnen gelindert gewom dl sztrajtn un ba interwenen, szikt men niszt wi der minheg iz gewen — ejner cum cwejth, nor Jede interweno iz beszaatoj derledigl gewom pozitiw. Dawke wen dl lajtung iz gelegn in di hent fun ewej perzon hot zieh niszt gefilt kajn diktatur — wi ba dem komitet wos hot gecejlt 15 man. Di komisarn hobn undz cugeszlkt a genojem baricht fun di klejder un produktnfartejlung, welcher bawajzt, az es zajnen fartejlt geworn klejder — 971 sztik far 652 perznn, produktn zajnen fartejlt geworn far 1400 man un s‘ zajnen noch geblibn produktn far basztimlc ewekn, wi 1 fas cjl, 88 flasz wajn, 1000 cigaretn un 400 sztik cigarn, chuc dem noch a gewiser schum klejder. Niszt undzer ojfgabe iz cu kontrolirn di tetikajt fun dl komisarn. dermit darf zieh jarnemni a rewizjons-komisje Mir kenen ober festszteln, az di hem Kiss un Patrontasz zajnen gesztanen ojf der hojch fun zejere ojfgabn an zej hobn fardint a ״Jaszer Kojach“. Es zajnen noch ale do gewise grojse minusn in injen baszpajzung un baklejdung, un do woltn badarft untersztlct wem di, welche hobn ongenumen szrlt — zamlendig anterszriftn unter a petlcjc — far arojsgehn trukene produktn, wajl dos esn in di kichn hot kajn szum taam niszt Dos muz untergestrochn wem, wajl cu di kichn, fun der koszerer, niszt koszerer wi ojch cu der kindcr-kich, wem arojsgerukt grojse pretensjes un dos In grestn tejl zer gerechte. Ejdes zogn wegn der qualltet fun di gekochte mat&mim fun dl kichn, — kenen di mjst-keslen in di koridorn fun di wojnblokn, welche zajnen ful mit di dozike gerichtn un sztumerhejt dercejln zej wegn der fejikajt fun zejere producentn. Di farwalier fun di kichn, ajngeszlosn ojch di personale, haltn zieh in di kichn — wi emese chucpedike balej-batim! Der lajtcr fun der niszt koszerer kich bagrist in derfri zajne untertenike konsutnentn mit frag» fun pomograflszn ״impreze“ stil. Di Unternehmer fun der simpatiszer akcje hobn szojn gczamlt hccher 600 nnterszriftn, un wen men wet zej wcjniker droen un *sztern, wein zej dergrejehn di fule col fun ale konsumentn. In injen baklejdung, darf ejnmol far alemol gemacht wem an Ordnung un di lajterin Miss Rondot, darf zieh raer farinteresirn un zorgn, az di klejder zoln racjonel fartejlt wem un niszt wi es flrt zieh bajm arojsgebn, az Kinder bakumen onton Baj a ful gepaktn zal, in der onwezenhajt fun di UNRRA forsztejer mit dem direkter Mr. Cummlngs in der szpic, hot der her Kroo bagrist dl kinstler mit zer wareme werter. Der rojszem fun dem cojberndn koncert wet lang farblajbn in zlkorn fun der Fürther Szeejrit Haplejta zidlung. Men meldet undz. Montlk, dem 13-tn lz forgekumen a zlcung fun Bamberger Waad Hacijoni cuzimen mitn sztotiszn komitet ojf welchn s' iz onweznd gewen der JOINT forsztejer cb’ Kwasnik un forsztejer fun Merkaz ob' Pinchas ojf welche s’ iz bahandlt geworn di frage in cuzamenhang mit der efntlcchcr erklerung fun ch' Omsztajn in numer 6. fun ״Undzer Wort“, un cs iz festgesztelt geworn az di waln fun Waad Hacijoni zajnen niszt forgekumen demokratisz. Es iz baszlosn geworn durchncufirn a iberre jestraeje fun ale mitglider fun der Cijonistiszer Organizacje bizn 23-tn maj un waln zol men durchfim .cum Waad Hacijoni dem 26 maj. Meldung. Es wert gemeldet, az bajm sztotiszn komitet in Bamberg ekzistirt a religjezer amt, welcher derleidikt ale reUgjeze ongelegnhajtn. Der rel. amt iz tetik teglech af Halnstr. 8, cimcr 9. fun grojse mener —■ mosn un derwaksene bakumen — kinder grojsn mit lecher u!> lates un zumer bakumt men winter-artikl. Der monopol darf awekgenuraen wem ba di badiner fun klajdungs-magazin. Szafn un awekszteln a grojsn eugepastn personal, welcher zol zieh korekt baeijen cum konsument un niszt wirkn ojfrejcnd ojf zajne nerwn. Agew baklogn zieh sztendik di klejderarojsgeber az zej kenen zieh niszt kajn ejee gehn in ewejen cu badinen Es zajnen do Weine zojg-kinder, szwangere frojen un stam kranke un szwache, welche nujtikn zieh zer in natirlecher milch. Zej bakumen ober — pulwer-milch. Men wolt zieh ojch mit dem injeh badarft interesirn un mit dem ojs ‘zen fun zejer Es muz zieh gefinen a perzon, welche zol zieh farinteresirn un bakenen mit ale baderlniszn un nojtn fun di lager ajnwojner, azoj cum bajszpil: szojn di drite woch bakumen niszt di mener kajn cigaretn oder cigarn un di frojen un kinder zejer wechentleche norme tun szokolad un bonbons, un dos rojehem bajm mencz, szpilt oftmol a wichtikere rol funm esn. Specjel wolt badarft der simpatiszer un energiszer direkter Mr. Capilongo zieh farnemen mit ot di aic injonim un azoj wi er zorgt sztendik nochoukuincn di baderfniszn fun di farszlepte — kinder zajne, — zol er ojch dos mol nochkumen di farlangen un gerechte tajnes fun di lager-ajnwojner, un & specjele ojfmerkzamkejt szenken undzere kinder, welche wen» azoj szllf-muterisz bahandlt Mir hobn a recht cu hofn, az der Her Capilongo wet dem injen ojf a geherikn ojfn pozitiw derledikn un mir wein im in dem bajhilfik zajn. Ch. Goldzamd. Di $-U ma{ $aiecunfr Ln. Bambectyec D. P. £agee In Bamberger lager iz der bafrajungs Jojm-tojw zejer fajerlech durchgegangen. Umetum hot geherszt a Jojm-tojw sztimung. Ojf dem grojsn lager sport-plac iz gewen ojfgesztelt a grojse, szejn dekorirte, tribune, wu s' hot zieh cunojfgezamlt an ojlem fun an erech a 500 man. Punkt 10 azejger hobn farnumen zejere erter dl UNRRA forsztejer, dl komitet komisaren un dl fartreter fun ale cijon. organizaejes. Noch dem opszpiln dem amerikaniszn, nisiszn himn un ״hatikwa", bakumt dos wort di dtrektorin fun dl UNRRA lagern in rajon Franken, Miss Johnsohn, welche hot geredt wegn der badajtung fun dem tag. Wajter redn der UNRRA direkter Mr. D. Capilongo, un di iberike UNRRA oficem, welche drikn ojs di wichtikajt fun dem tog un zejer mltgefll mit undz, wi ojch zejer wiln undz cu farlajchtem undzere lajdn. Dos wort bakumt der komisar h' Kisz, welcher hot ln a szejner rede, eugglajeht dem jojm-tojw cu ״sukes" welchn mir fajern ojch in ״diresarai“ un endikt mit der hofnung, cu fajern dem klnftign ,jom-tojw“ ln E. I. Noch im redt der redaktor fun ״Undzer Wort“ ch' Jungsztejn, welcher wajzt on ojf dem antejl fun di jidn in frajhajts kamf, ongebndik eifern. Der ch‘ Zinsztejn dermont undzere lajdn un korbones wos mir hobn gebracht, un troc dem walgern mir zieh in di lagern un men wll niszt anerkenen undzere rechte. A szejne rede hot noch gehaltn der wiceprezes fun der Far. Cijon. Organizacje ch‘ Wagenfisz. welcher hot ewiszn ibrign ojfgetretn mit foderungen cu der demokratisier weit. Es hobn noch geredt di forsztejer fun di iberike organizaejes un mit dem gezang funm Amerikanlszn himnius un ,.hatikwa" wert dl fajerung geszlosn. CianisL. atfyanvzitfe Ut Aus&aeU In sztot Ansbach b. Nürenberg, lebt a kibuc fun 170 jidn, s' wert dort gefirt a intensiwe arbet-fun Jidiszn komitet. Mit der mithilf fun higen komitet hot men geszafn a farejnigte cijon. organizacje unter dem nomen ,,ICHUD“. DI organizacje cejlt biz hajnt 100 ehawejrim. Noch dererszter grindungs farzamlung zajnen gewejlt geworn in waad folgende chawejrim: Forzicender: Grünbaum Icchak Fartreter: Brzoza Szloma Mazkir: Klajnman Maj er Gizbara: Rozenblum Ester Mitglider fun waad: Grün Mirjam. Poznanski Michael, Mlawer Mojsze.