Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-05-17 · 9 (17.5.1946) · p. Seite 5

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
9 (17.5.1946)
Date
1946-05-17
Page
Seite 5 (sequence 5)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
66% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602024--071-8598036
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

FRAJTIK, 17. MAJ 1946 UNDZER WORT 2AJT 5 9ev wcfy* Eiwu-UaiaccL* puMcimm, ... A bojlefcn bajszpil iber der relatiwitet fun dem bagrif ״zclbsztendikejt" In cajt fun imperialistisze herszaft Iz undz gegebn geworn di (eg mitn opszafn fun dem britiszn mandat iber Ejwer-Hajardn. Niszt cu frajhajt un fule umophengikajt szprajzt dos zelbsztendike Ejwer-Hajardn. ZI get arajn In a tkufe fun mer ophengikejt un farkneehtung un dos 1z gekumen mit der forderung tun England cu szafn a mlliterisze baze in Ejwer-Hajardn. Ejwer-Hajardn. iz niszt gegangen ir frajhejtsweg ojch in di cajtn fun britiszn mandat. Lojt a bafel fun di herszer iz zi opgerisn geworn in jor 1922. fun der Marewdiker-Erec-Isroeji, un fun dan hot zieh geendet der gojrl fun bejde lender. Di marewdibe tejl — azoj wi barirt mit a cojber- -*sztekele — iz a dank der jidiszer koloni- ״^%acje ojfgeblit un ojsgewaksn. Zi iz arojsgecojgn geworn fun dem flnstem winkl in der geszichte un awekgesztelt geworn ojfn brejtn weg. Dos jidiszc ojfbojwerk hot gegebn a tojtklap dem feudalizm. Er hot derhojbn dos land ojfn weg fun szneler un moderner antwiklung. Troc di szterungen fun der mandatormacht hobn geszproct di kemer fun zelbsztendikejt un frajhejt. Es iz oifgesztanen a jidisze arbeterbawegung un ir Lichtsztral hot balojchtn ojch dem opgesztanenen araber. Azoj, wi a frilingswint wolt zieh durchgetrogn ibem arabiszn jiszuw. Der ararbiszer pojer un arbeter hot genumen aropwarfn fun zieh dem last fun procentnikes un ektploatatom un far di masn hot zieh geefnt a fenster cu der Welt. Farn mizreebdikn tejl fun Jardn iz farszlosn geworn di broche fun jidisze klonizaeje. Dort iz ales farblibn in fargliwertkejt un knechtsaaft. Der feodalizm hot dort geherszt on bagrenecungen un dos folk iz gewom an ejblker kriecht baj dem irnperjalizm. Ober epes a zejeher fun intemaejonalkejt iz farblibn in der läge fun Ejwer- -!,Hajardn noch fun di cajtn fun Pelker-Bund 1 un fun ende fun ersztn weltkrig. Der felkerbujiä 12 opgesztorbn. Dl mandatn hobn farlom zejer Inhalt, doch hot der britiszer mandat in Mizrachdikn tejl fun Jardn ibergelozn plac far intemaejonaLer arajnmlszung. Der britiszer imperializm hot gezen in ot der läge bagrenecungen cu zajn der ejnciker herszer in dem geblt, wajl der mandat troc zajn «zwachkejt hot niszt dermegiecht cu machn Ejwer- Ha jardn far a militeriszer baze far zieh selbst. Lojt zajn gezec hobn gekont ojch andere grojsmachtn un in der erszter rej Amerike un Ratn-Farband, zogn zejer wort in der frage. In di ramen fun’m mandat iz gewen meglech cu sztern farszidene Intrige planer in der sztik land. Mit der kraft fun mandat hot gekont Ejwer-Hajardn zieh derszlogn cu a Statut fun intemacjonaler ojfzicht un derrobem far zieh selbst meglechkejtn far emesdlker bafrajung. - Ject iz gegebn geworn E. H. ״zelbsztendlkejt". Faktisz: Zelbsztendikejt fun ejnclker brUszer herszaft. fraj, fun welcher 8' iz intemacjonaler ojfzicht. Dos iz ..frajhejt", welche firt cu a greserer 'imperialistiszer unterdrikung. "fotkecefiuMQ. in Seec■ lUeaei In cuzamenhang mit der folkscejlung. was dl regirung darf adurchflm dem zumer dekiarirt der Waad-Hal' umi az er iz grejt cuzamenarbetn mit der regirung mitn hading, az dl cejlung wet adurchgeflrt wem ojfrichtik. In cuzamenhang mit dem hot der Waad Haleumi ojfgefodert di redirung 0.11 gehn dl ״niszt-legalc-ojlim‘‘ a legaln Status, wajl on dem wet zajn ummeglech zej arajncurechnen in der cejlung. Dr. Altman, firer fun di rewizionistn in F.rcc-Jisroel: Wegn baricht fun der komisje. Herold Tribüne tejlt mit: Dr. Altman der firer fun di rewizionistn in E. J-, welcher wajlt in Paris, atakirt sztark dem baricht un hot derklert, az der baricht wil, az E. J. zol hlajbn an engliszer mandat. Specjel atakirt er dem klauzul, az azoj lang wi es wet niszt zajn a farsztendikung ewiszn jidn un araber in E. J. wet dos land hlajbn a engliszer mandat. Di fajntzelikejtn ewiszn jidn un araber in E. J. zajnen 10% natirlech. un 90% ojfgeblozn kinstlech durch di englender. E. J. iz niszt a frage fun arajnbrengen di gewesene DP fun ejrope, nor a problem fun dem ganen weit jldntum. Er hot ojch ojsgedrikt di ibercajgung, az E. J. wet zajn oin far ale jidn, wajl dl nojtwendlkejt fun a jidiszn sztat iz gewezn szojn fil frijer, noch ejder Hitler iz gekumen cu der macht. Erec Jsroejl ken arajnemen, niszt nor 100 000 Jidn, nor a ganen milion Jidn fun Ejrope un noch Jidn fun noentn mizrech, weiche wiln kumen in Erec Jsroejl. Di onsztrengungen wos wem gemacht opcutejln E. J. fun Ejwer Hajardn iz ejnik gewen a tejl fun Erec Jsroejl. Hatieec It&tofece-M. In der Triester ongelegnhajt, Italjenisze reparaejes, wegn dem cutejln dem Italjeniszn flot un italjenisze kolonjes iz men cu kajn farsztendikung niszt gekumen. Noch Byrnesses festsztelung, az di frage fun szolem-traktat mit Italje iz sztejn geblibn ojfn tojtn punkt, iz men eugetrotn cu di baratungen iber di traktatn mit Ungarn £' un Rumcnjen. Zibnbirgn, welcher iz eugej*׳teilt geworn Ungarn ojfn grund fun Wiener arbitraz, falt ject wider cu cu Rumenjen. Di fartreter fun di ojsernministom wein bahandlen di frage fun di endgiltike rumenisz-ungarisze grenecn. Es handlt zieh in klejne korekturn. Men iz ojch ajnsztimig geworn in der frage fun fulsztendikn likwidim di faszistisze organizaejes in Rumenje. Di ongelegnhajt, wegn opgebn dem Dunaj farn tatemacjonaln szifwezn, wet noch datracht wem szpeter. Molotowhot opgeworfn dem projekt fun Byrnessn wegn basztimen a termin fun 6 monatn nochn unterszrajbn dem opmach mit Rumenjen, wos zol gehn a meglechkajt batrachtn dl frage euzamen mit ale farinteresirte meluches. Ojch der forszlag fun Bevin un Blrness, wegn szafn a specjele komisje fun di farejnikte lender, weiche zol zieh farnemen mit der kontrol fun arestn'un procesn iber krigsfarbrecher In Rumenje, hot niszt gefunen di »probate fun Molotow. . in cuzamenhang mit dem szolem-traktat mit Bulgarje hot Byrness ongewizn az dl F. Sztatn wein, niszt gekukt ojf dem wos zej hobn niszt anerkent di bulgarisze regirung, doch nemen an ontejl in dem ha- *>arbetn fun trafctat. Di ojsernministom zaj- ‘inen ajnsztimig gewen ojf Byrnesses propozieje, umkem di grenecn Bulgarien fun 1 I 1941. Dos mejnt dem dorem-tejl fun Dobrudze welcher iz opgetrotn geworn in jor 1940 ojfn smach fun traktat in Krajowe fun Rumenje far Bulgarje. Di decizje wegn der grichisz-bulgarlszer grenec, wet basztimt wem szpeter, ojf der fridns-konferenc. Ojch di grojs fun di bulgarisze reparaejes wet basztimen di szolem-kon- Men iz cu kajn farsztendikung niszt gekumen in der frage fun dl anglo-amerlkanisze foderungen, wegn arojscijen dos sowjetisz militer fun Bulgarje. Bldault hot bakumen instrukejes fun zajn regirung un moj dis gewen der ministorn-konferenc, az Byrnesses projekt in der baeijung fun demilitarizaeje fun Dajczland iz niszt genugndik un az di francojzisze regirung tret niszt op fun ir fode- ־rung, wegn internacjonalizirn dem Ruhrgebit un sztendiker okupaeje fun Rhcjn- Molotow hot iarlangt dos ojscoln fun reparaejes durch Ungarn far dl Sowjet» in der hojch fun 300,000.000 doller. Cu dem eil hot er farlangt dos arojsgebn fun di F. Sztatn un England dl ungarlsze wertzachn, welche geiinen zieh ojf di okupaejezones fun di meluches in Dajczland. Byrness hot forgclcjgt, az dl szolemkonferenc zol basztimt wem ojfn 15. juni, niszt kukndik ojf dem, cu dl ojsernministorn wein kumen cu a farsztendikung oder niszt. Molotow hot zieh kegngesztelt dem projekt mit der mejnung, az di konferenz fun 21 felker ken niszt forkumen azoj lang, biz dl projekt-frage fun eil szolemtraktatn wet niszt derlejdlgt wem. S' iz bahandlt geworn di francojzisze propoziejp, wegn basztimen di hojch fun di italjenisze reparaejes legabe Rusland. welche iz opgeszact ojf 25 miljon funt. Byrness iz ejnsztimig gewen ojf der propozieje untern bading, az die italjenisze wirtszaft wet niszt lajdn kajn szodn untern ajnflus fun di ojscolungen. Molotow iz niszt opgetrotn fun dem, az dl italjenisze krigszifn biidn a milchome-troiej un kenen niszt farechnt wem cu di reparaejes. Kajn decizje iz niszt ongenumen geworn. In der ongelegnhajt fun di italjenisze kolonjes iz Molotow ajnsztimig gewen unter gewise badingungen ojfn francojzlszn forszlag, wegn opgebn Italje als ejncikn mandat di italjenisze kolones fun dem farfaszlstiszn cajt-opsznit. Molotow iz ojch ajnsztimig, gewen tarn szafn a farejnikte komisje cum forszn di krigsfarbrechns. Danje hot zieh gewendet cu der konferenc fun di 4 ministem mit der bite, az men zol kajn szum declzjes niszt onnemen in der frage fun der cofn grenec fun Dajczland on der konsultacje fun Danje. Cü weisiü a>z . . Der meluchiszer rusiszer forszungs-institut grejt cu dos farefntlichn fun ersztn geograflszn Arktik-atlas, welcher wet fartik wem in J. 1948. Der atlas wet enthaltn arum 300 kartes fun geszichte, archeologie, kllmat, geofizik, geolcgie, jonosfere, ajz-grenec, faune, transport un farbindungs mitlen in der Arktik, un an iberblik wegn di wlsnszaftleche ojsforszungen fun F. S. S. R. un fun andere lender. Dem mediciniszer Institut fun der uniwerzitet MARYLAND, hot antwiklt a najem betojbungs-mitl ״METOPRYL“, wos Iz fil sztarker fun eter un iz kimat mit 25% zicherer. Wajtere majlcs kegniber eter iz dos lajchtere ajnotemen, szwachere nochwirkungen un dos sznelere cu zieh kumen. Dos naje mitl iz szojn ojsgepruwt geworn baj farszidene operacies un gegebn gute rezultatn. Dr. Dawid Robinson, archeologie-profesor iun amerlkanlszn unlwerzltet ״Johns Hopkins", hot derklert az beszas der milchome hobn amerikanisze soldatn andekt In Paestum baj Salerno in Italien a farhistoriszn kejwer fun der neolltlszer epoche ungefer 10.000 jor far kristus. Di dajcszn hobn in Frankrajch, beszas dem bojen fun luft-szuc ajnrichtungen, andekt an alt celtisz-liguriszes dorf. Bajm bombardim fun canterbury hot men andekt a rojmisze sztot fun 43 j. noch kristuses gebürt. Di arbetn ojf a flugplac in England hobn gefirt cum andekn fun a celtiszn templ, gemacht fun hole fun di jorn 500—300 far kristus. J. L. Moreno, an amerlkanlszer nerwnpsichiator un direktor fun a szpitol far gajstlech kranke, hat ongewendet a najem metod cum hejln gajslige krankhajtn, wos zajnen a ״pojel-jojce“ fun krig. Di naje metode wos hejst ״psichodrame“, sztict zieh ojf dem, wos men reproduclrt genoj di als ejnclhajtn, wos hobn derbracht cu der krankhajt. In fal fun an amerikancr 501dat, wos hot zieh gefunen 3 tog untem dajcsziszn fajer in a fuks-hejl un hol gelitn ojf szloflozikajt, hant-eitern un mogn-dersziterungen, hot men dem ganen epizod genoj ibergechazert. Derbaj hot ejner fun di szpitol-wechters geszpilt di role fun zajn chawer, wos iz gewen mit in der hejl. Hoch etleche probes iz der pacient gezunt geworn. Der na;er metod, wos - dermont di psichoanalitlsze metodn fun Freud, hot gegebn gute rezultatn. In Amerika hot men ojfgesztelt a najem transport-aeroplan, wos hejst ,,RAINBOW“ Cregnbojgn) mit a motor fun 28 cilinder. Der aeroplan entwiklt a durchsznits-geszwindkajt fun mer wi 720 km. a szo. (f&UtM-tn■ UiMlecU Hemszeeh fun zajt 4 — Sztelf. ajeh for — zogt er mir — wos ich hob dan ibergelebt in di minutn, wen ejner fun. zej iz awek noch hensin. Majn pajn iz umbaszrajblech — ich wel brenen lebedikerhejt. — Efszer wolt gewen a swore, Ich zol wajzn a simen fun lebn, flijen mir durch gedanken in kop, zej zoln mich beser derszlogn, wajl brenen iz doch szreklech. Ejnike sekundn .{ejin mir op fun a szreklechn tojt, un ich ken zieh niszt decidirn: wosfara tojt ich zol mich ojsklojbn. Ich bin in der minut mekane gewen di grezelech, wos arum mir. Di clomim ojfn ementarz. Ich bin mekane gewen, di wcremlech, wos hobn zieh ongehojbn arumzamlön arum majn blut, wos iz ongerunen fun majne wund». Farwos kumt mir aza szreklecher tojt,• farwos iz ojf undz jidn ojsgegosn aza Anderer com? Wi a film iz mir in kop durchgelofn majn gance Lebnsgeszichte. Ich hob mich gezen als klnd in chejder. Es zajnen far majne ojgn geflojgn bilder mit a blieiker sznelkajt. alcs wos ich hob in majn lebn Ibergelebt. Wajzt ojs — cit er wajter zajn citerdikn ton — az lar dem tojt kumt dem mencz ojfn gedank zajn gancer lebnsgang. An inerlecher Instinkt hot mir geratn zieh haltn wajter, baj majn simulaeje als tojter. Der policist kumt curik, szeltndlk, dercejlt er, az er hot kajn benzln nit bakumen. Zej decidirn dan sznel, mich cu bagrobn, un in ejn minut arum sztejn szojn ewej jidn fun der machne un grobn far mir a kejwer. Derherndik dos, hot mir szojn bang getan, .farwos ze hobn mich niszt untcrgecundn, wajl brenendikerhejt wolt ich doch gekont chocz majne untercinder ojch oncindn. Brenendikerhejt — tracht ich mir — wolt ich mit dl lecte kojehes gclofn ewiszn zej un zej woltn euzamen mit mir gebrent. Un dos wolt gewen di szenste nekome majne. Di grub iz fartik. Ejner nemt mich on baj difls a Sekunde, un ich lig szojn in lebedikn kejwer. Ich derfll ojf zieh lopetes erd, weleile farszitn mich. Di frisze fajehte erd hot mich mich a bisl ojfgefriszt, ober di luft iz mir geworn wos amol erger un szwerer. Un wider hob ich derhert — llgndik ln kejwer — dos kol fun klnd. Un dos iz baj mir gewen dos pajnlcchstc in di lecte sekundes fun majn lebn. Ich hob mit der grester ungeduld gewart ojf majn jeeijas neszome, wi ojf an ojslejzer fun majn szreklecher läge. Majn dereejler zifet op, un macht a klejne hefsoke, zajne ojgn wem abisl lichtiker un er dercejlt wajter: — Plucim hobn zieh, wl fun majln wajt, getrogn cu mir, opgehakte, tojbe klangen. ״Wos tut ir golglojbike? Ir bagrobt a jid ojf a kristlechn ementarz: Ir farumrcjnlkt doch di hejlike erd . . , arojs mit im! Ich hojb on derflln wi dl erd wert ojf mir lajchter, sziterer, di luft wert mir frajer. Ich derfil szojn di lopetes ojf majn kerpei. Wider di zelbe procedur! ejner far di fis, a cwejter far di hent, a hojde ahin un aber, un ich bin aribergeszlajdert geworn ibem plojt fun ementarz. Di rocchim hobn ojf mir ojsgeszplgn, opgcszoltn, un mit a hilchik gelekter awek. ״Zoln Im di hint cerajsn". Es zamlen zieh arum mir pojerim un pojertes, ale bakukn mich un sztejen azoj a wajle. Ejn goj hot ojch a mlcwe gewolt chapn, un hot ojsgegosn ojf mir urin, un awek. Es iz geworn nacht un ich 11g in der sztok finctemesz, un her zieh ajn cu dem mindest» szorch, wos arum mir. A kll nacht-wintl hot geglet majne hör, welche hobn zieh wi fremde gehaltn ojf dem kop. Ich hob ongehojbn derliln majne cerbrochene bejner un dem wejtok fun majn ceszlogenen kerper. Kajn cajt ober, cu trachtn wegn dl wundn, Iz ject r.iszto. Men darf ojsnicn di flnctemlsz un antlojfn wen niszt, wet mir szojn aza nes niszt geszen. Ojfnhojbn zieh, fil ich, ken ich niszt. Cu szwer zajnen baj mir di hent un di fis, cu szwer der kop. Wos tut men ober doch? Ich her a sztile frojensztime, hart nebn mix. ״Leon!" Ich hob ojfgecitert un ojsgedrejt dem kop in der richtung fun der froj. ״Ir lebt?!“ derszrekt zieh majn bakante kristn, un cejlemt zieh, fun grojs iberraszung. ,.Jo" zog ich ir, ״ich leb, ober ratewet mich ich bet ajeh. Helft mir“. Di kristn hot zieh arumgekukt, filndik zieh zicher in der finster hot zi mir geholfn zieh ojsszteln, un eugefirt cum weg. ״Do zolt ir gejn biz ir wet kumen in sztot, un dort wein ajeh, ajere jidn wajter helfn. Der iker, htt ajeh, kejner zol ajeh niszt bamerkn". Mit di lecte kojehes, wi a sziker szlep ich zieh ibem weg cu der sztot. Cwej umbakante soldatn hobn mich bagegnt. un on a wort oj'scuredn hobn zej mich eugefirt cu majn feters hojz in Sambor, wu zej hobn mich unter der tir gelozt lign, un zajnen awek. Wajter zogt er, sztelt ajeh for di iberraszung, wen men hot mich derzen, fun tehijas hamejsim curikgekumen. Wajl di cwej jidn, welche hobn mich bagrobn, zajnen di beste ejdes gewen wegn majn tojt. Dos iz gewen der ojnhojb fun der dajeziszer herszaft. Ject sztelt ajeh for majn raertireriszn weg di gance 6 jor fun der milchome. Wiazoj ich hob gekemft jedn tog far dem morgn, biz ich hob derlebt di entgiltige frajhajt. Bag dem wort frajhajt, git majn dercejler wider a zifc, un bet mich ich zol szrajbn dos wort frajhajt in gendznfislech. Di wajterdike geszichte zajne i7. di zelbe wos fun di tojznter szejris haplejta, wos hot ibergelcbt dem hitlcristiszn gehenem.

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.