Mannheim
Compact Memory

Undzer Worṭ · 1946-05-17 · 9 (17.5.1946) · p. Seite 4

Scan of the page
Image: UB Frankfurt, Visual Library (IIIF)
Journal
Undzer Worṭ
Volume
1 (1946)
Issue
9 (17.5.1946)
Date
1946-05-17
Page
Seite 4 (sequence 4)
Language
Yiddish, English
Belongs to
journal issue
OCR quality
62% known words query
IRI
…/7242850-8596732-8602024--070-8598035
Visual Library
page viewer of the UB Frankfurt

No entity mentions on this page.

OCR text

ZAJT 4 UNDZER WORT FRAJTIK, 17. MAJ 1940 eJLliaccvtut; UM lifn^z.Ci Dr. B. Binsztok 'PdichoLogie un rDercijung EJner fun di grunt-prtncipn fun der demokratie iz dos, az menczn zajnen glajch. Dos git' oft dem grünt cu der babojptung, az ale zajnen glajchbarechtikt bajm genisn fun der lere lojt zejer eigenem wunsz. Dos lebn hot ober bawizn. az di ojbnder• rnonts teze halt niszt ojs dl kiitik in der Praktik, wajl di natur alejn baneint zieh niszt demokr&tisz mit dl menczn, gebndik zej farszidene indlwlduele ejgn&zaftn un fejigkajtn. Derlar iz ojeh cweklos dermeglechn dos genial fun lere ojf farszejdene gebitn di jenlke, welche zajnen szojn fun forojs farmiszpet ojf a durchfal. Es iz derfar unmegleeh ibergejn cum tog- Ordnung ibem fakt, az di inteligenc fun prat iz a decidimder faktor far zajne inteiekiuele fejigkajtn. Di sztelunggefinl an ojsdruk. hagam niszt in -algemejn, in der tendenc afile fun hechern szul wezn fun atejl lender. Es wem dort durchgefirt selekcjes fun dt ammerstn cuzogndike studentn. Cum bajszpil ejnike uniwersitetn. in der merhajt priwate in dl F. S. un Szwajc, untersztien dem dozikn princtp’ in der Praktik. FVirszungcn, weiche bahandlen di baeijung fun der intellgenc cu di fejigka!tn, hobn arojsgewlzn in a sach faln, az di intellgenc szpilt a wichtike rol bajm arojgebn opszacungen in folks, mitl un hechere szuln. Di greste korelacje ewiszn di szul opszacungen un der intellgenc ckzlstirt in der folks-szul, di klenste ojfn uniwersltet. Dos iz a rezultat fun a sach sibes. Ersztens, tret ln der folks-szul arojs a gancer sztufn-lejter fun indlwlduele' intellgenc farszidnhajtn ewiszn di sziler. Wen zej wem etter kumt for ewiszn zej a wos amol greserer opklajb, wajl di wejniker lnteligente blajbn hintersztellg oder farlozn di szul, opgebndik zieh a welchn es iz praktiszn fach. Cwejtns, mitn forszrlt tun der lere. nemt zi מס alc mer a Charakter fun specjalizacje. Un derfar hengt op der forszrlt in der lere mer fun speclfisze ejgnszaftn wl fun algemejnem intellgenc niwo. Ojser dem zajnen dl arbets szoen ojf di niderikere szul sztaplen klmat basztendlk far ale klnder, in der cajt wen ojf dl uniwersitetn hobn di studentn a gresere frajhajt cum reguilrn zajer ler-plan. a Student, welcher bartet wejnlker intellgenc, ken mit der hilf fun mer arbet ojsglajchn zajne ajngebojrerie feiern. Di hajntcajtike praktik, wos sztict zieh ojf dem azoj gerufenem slstem fun pslchologfsze testn, damit zieh arojs oü bakumen di fejikajtn fun di studentn ojf ale sztaplen fun szul wezn un selekcjonirt zej niszt lojtn flzdszn alter, dem azoj gerufenem chronologiszn, nor lojt dem a. g. gajstikn eher. Studentn mit mer wejnlker dl selbe feikajtn, d. h. in zelbn gajstikn eller, wem grupirt in di zelbe klasn. Ojf aza ojfn hot der lerer di meglechkajt cupasn zajne 1erraetodn cu di fejikajtn fun di sziler, niszt mojre hobndik, az es 201 n sich langwajiikn mttn cu niderikn niwo di feijke, oder, kemfn mit szwerlkajtn bajm baherszn dem materjal — di wejnik fejike oder lachlutn umfcjlke sziler. ,Far a genoje ilustracje ken dinen der experiment fun psicholog Woodrow. A grupe fun 9 jerike klnder hot men farejnikt mit a grupe fun klnder fun 10—16 jor. Bejde grupes hobn zieh gefunen in zeibn gajstikn elter. In bejde grupes iz durehge- Art geworn der lere cksperlment ojf di zelbe, zorgfelik standarizirte badingungen. Es hot zieh arojsgewizn, az bejde grupes hobn baherszt dem wisnszaftlechn materjal ojf an identiszn ojfn, niszt gekukt ojf dem genug grojsn unterszid fun zejer faktiszn elter. Es iz kedaj ojeh ojfmeikzam machn ojf dem, az noctin fartojf tun a gewiser cajt wl c.b. a jor oder ewej, woitn zieh dl 9 jerike klnder gajstik gicher antwiklt wi dl klnder fun der cwejter grupe. Ojf aza ojfn woitn zej in zejer gajstiker antwiklung gewen elter fun di 10—IG jerike, un zej woitn zieh ojeh gicher gelernt. Fun dem dringt arojs, az noch a gewisn cojt-opsznit darf durchgefirt wem a kontrol fun der antwiklungun niwo fun dl sziler, un ophengik fun dl rezultatn, darin durchgeilrt wem antszprechnde selekcjes un ibergmpirungen. Der princip tun selekcjonim studentn lojt dem krlterjum fun gajstikn elter hot in der praktik ojeh gewlse negatlwe zajtn Ojb es geßnen zieh ln ejn grupe perzonen ln furszidenem chronologfszn elter, egzistirt ojeh ewiszn zej a badajtnder unterszid ojfn gebit fun zejer emocjoneler rajfkajt. Di najeste pruwn ln hinzicht fun pslchologiszer pedagogik hobn bawizn, az cu grojse emocjonele unterszldn in a gewiser grupe zajnen azoj unginstlg wi gresere Intelektuele diferenen. Derfar hot ojeh zieh ojskrlstalizirt di tendenc cu lejzn di szwerlkajtn durchn warfn di lozung: klnder lnm zelbn gajstikn elter, lernen zieh cuzamen un klnder fun Identiszer emocjoneler rajfkajt szpiln zieh cuzamen. In der praktik ober, hot dl koticepcje niszt gegebn kajn bafrldigendikn rezultat. Derfar ojeh grupirt an andere pedagogisz« rlchtung di sziler fun zelbn chronologiszn un emocjoneln elter, szafndlk glajchcajtik, ophengik fun der indiwidueler intellgenc funm sziler, fulsztendlk farszidene 1erkursn. Di fejikere hobn dl meglechkajt tifer arajndringen ln lero-materjal. dan wen dl opgesztanene bagrenecn zieh cu mer esencjonele un nucleche Jedijes. Paralel mit di ojbndermonte modiflkaejes ofn gebit lun pedagogik, iz ojeh di Iertechnik durchgegangen farszidene ewolucjonere enderungen. Di ojfgabe fun lerer r Iz gewen: cuszteln dem sziler ler-materjal;wy ojf a logiszn ojfn. Der sziler hat im gemuzt poszet ajnchazern un baj dl ekzamens citim farszidene Jedijes, welche er hot geszept fun bicber un lekejes wi a tresirter popugaj. Nor der lerer lz gewen farantwortlech farn Inhalt fun der gegebener lere un der sziler hot niszt gemuzt farsztejn dem materjal mit welchn er flogt ojsflln zajn mojech. Der lerer iz gewen wi a serzant wos musztrirt zajne rekrutn. In di hajntcajtike foszritleche szuln, lz di frajhajt fun sziler azoj grojs, az er ken sztudlrn di Problemen wos interesirn im als iarbundene mitn lebn. Di rol fun lerer hot ojfgehert zajn a diktatorisze, un bagrencct zieh mitn ojfwekn un rlchtn di farinteresirungen lun sziler ojf farszidene nucleche gebitn. Er helft dem sziler dakemfn farszidene szwerlkajtn. Der rajeh antwikeller slstem fun testn far jedn fun di wisnszaflleche gegnsztandn, wajzt dem lerer wi ־bjch dem sziler ojf welchn gebit er bazlet leiem, welche kenen dan bazajtikt wem. Untern ajnflus fun der hajntiker psicho-^i_ logje, hobn ojeh di lem-bicher gebltn zejer י* Charakter. Zej anthalten nor wjchtlkn materjal arojsnemendik di Jedijes, welche zajnen praktlsz on szum wert un dinen nor cum lbn dem zlkorn. Der materjal wert forgesztelt in aza form wos lz amlajehtstn cum baherszn. Di naje szul sztejt ojfn sztandpunkt, az di dercljung fun di klnder darf zajn a gezelszaitleche, un az ir ojfgabe Iz c!1grejtn zej cum kumendikn lebn als riehtike menczn un birger. Zi genist fun di rezultatn fun dl psichologisze forszungen, az a grojser schum lun niszt praktls/e jedijes. dlnt niszt in kajn szum fai dem dozikn eil. Utiruch G0 1<ls zAntoj<i<gung S’ hot hei dan zieh eehlijt der maj Un der himj hot mit blojem gezang zidi eeladit, Wen fun kaialcombes geszpenster ojfgctojdit hobn fraj Un cuz.amen mitn friling cum lebn dermadit. ׳׳ §' hot liel dan gezüngen der maj Un der griner friling hot gold fun glojbn gebojrn, Az der mencz wert n>i a fojgl fraj Arojsflijen in melt durdt ale cojmcn un tfiee-tojern ■ Zingt hajni der fojgl rni far a gennter A fremd gezang fam blojen kiszef-maj, Wajl szlurm onzog antojszt hot gern Her Un blut fun undzer bruder a szirom geton hot ojfsnaj .. Pofcmg-lFaMszadf, 2. maj VJ4C. Sz. Zlnsztajn. Gef)enem BiLdleci} (Tchljas hamejsim.) Tit iberlebend zajnen gewen di lecte zeka Jor far Jedn ejnem fun undz. Jeder Ibergebllbener jtd iz ejn sztik tragedje. Mir zeen ojeh ln gewiss momentn a frejlechn, a lustikn un undz ducht zieh a gliklecher mencz. Warszajnlech gomiszt gezen un gehert. nor . .. Drik im a bisl cu, wet er onhojbn arojsgebn dos. wos 8' iz lang gewen bahaltn wi a matmen in di tifeniszn fun zajn neszome, niszt wilndik zej arojslejgn far zlndike menczlechc ojem . . . Ot, siet far und2 ejner fun fll azelche. Der ch. Homlk, a sztiler. ernster jungerman, ofta rujlkfcr szraejehl ojf zajn ponim, welcher faisztelt dem brenendn wulkan in zajn hären. Noch a por minut szmuesn mit im unfar undz andekt zieh a szpanende gesziehte fun der tragiszer fargangenhajt. Mir gibn zi do iber ojtentlsz. Wi Ir wejst. iz Przemisl gewen cetejlt ojf ewej hclftn: ejn tejl hot gehrt cu di dajczn, un der cwejter cu di sowjetn; ich hob gewont ojf der sowjetiszer zajt. In jor 1941, wen es iz ojsgebrochn der ruslsz-dajcziszer krig iz in dem ersztn tog fun milchome di sowjellsze zajt belagert geworn fun dl dajczn. Ich hob in' m zelbn tog genumen majn szwesters a klnd un awek kajn Sambor. mejnendik, az dort wet mich der bitleristlszer geszpenst ojsmajdn. cum grojsn badojern zajnen di dajczn frier arajn kajn Sambor, wl ich, un wenich bin ahln ge- Jaunen, hob ich zej szojn dort getrofn. Azoj arum hob ich gefunen ewiszn fajer un waser. Wegn gejn curik lz kajn rejd niszt gewen, un gejn forojs — awade niszt, wajl di dajczn zajnen gegangen til szneler wl Ich. Ich hob dan baszlosn. ojsbahaltn zieh dl erszte teg in Sambor biz es wein arider di azojgerufene hejse teg. Wajl zej hobn szojn bis zejer onkumen kajn Sambor gezejt tojt. gemacht stlchisze pogromen; gekDjlet Jldn . . . gehangen . . ., gemordet ojf a bestajaliszn ojfn als ojsrcjü, wos dl rusn zoln klojmerszt hobn, far zejer optretn, ojsgeszosn ale farbrecher, welche hobn zieh gefunen in tfise, un wer ken den zajn decin ssuldik — ojb niszt di jidn...? Noch acht teg hot zieh di läge abisl ajngesztüt. Dos friszfargosene blut hot — wajzt ojs — geszmekt di wilde henkers, niszt wejnlker der ukrajniszer un pojllszer bafelkerung. Deriber iz kajn ejn tog niszt adurch on korbones. Mit ejn wort: es iz geworn hefker undzer blut. Ich hob szojn!enger in dem keler niszt gekeilt zlcn. Ich hob decldirt mitn klnd zieh umeukern kajn Przemisl opgebn es der szwester un alejn derszlogn zieh ln wald. Ich gej mitn klnd durch dem dort Pianowitz hofndik, az ln dort wel ich ibemechtikn baj a bakantn krist un baginen wen mey zet kajn menczn niszt, wein mir zieh arajnbakumen kajn Przemisl. Zajendik szojn inrnitn dorf, hot mich plueim opgesztelt an ukrajniszer pollcist Iregndik baj mir dokumenln. Es iz selbst farsztendlech, az majn ojserlecher ojszen hot im niszt gelozt lang trachtn iber mir. Der gojrl — tracht ich mir — iz a gechasmcter. Er tracht niszt lang, un hejst mich zieh awekzecn ojf a sztejn, wos iz gesztanen lebn weg un wartn. Cullb wos dos wartn, hob ich niszt farsztanen, alnfals kajn gute ken ich szojn ject niszt derwartn. Ober doch matert mir dAr gedank: ojf wemen wart ich do? Di 111c iz a szrekleche, di zun bakt umruchmonesdik. A bisl waser, wejnikstens farn kind a trunk. Dos iz gewen an ideal iit 'm szreklechn Moment. Ich ze far zieh an ofene brejte weit, dos tajehl in der rechter zajt dorf, iUst un rejet dajn durszt noch mer. Dl pojerlsze kinder lojfn arum borwes, mit di hemdiech, manche nakete, szpiln zieh, tanen, zajnen fraj un gliklech un bodn Lieh in tajehl. .Lachn hilchik, ober far majn kind 12 alc farmacht-.. farszlosn. Majn kind iz wi a gefangen fejgele in a sztajgl. Un es fcukt zieh arojs, wl andere fejgl flien un zajnen fraj. un genlsn lun der fuler natur . . . un majns: farwos azoj umgliklech? Es bot mich farklemt bajm hären un ich hob gebetn ojf zieh wos szneler dem tojt... A sztojs lun a fus wekt mich ojf fun majne szwere gedanken. — Hejl Stawaj! — Ich hojb ojf dem kop un derzc far zieh a machne Jidn, umgetee 4—500. ln der baglojtung fun a poUcejisas Ez iz mir bald klor geworn der eil fun majn wartn: dos hejst. Ich darf tejln majn gojrl, mitn gojrl fun di iberike jldn. Er baielt mir zieh cu szteln in der szpic fun der machne, ontuendlk mir a sztrojenen hut ojl dem kop mit a rojtn sztern cugeszpllet. Ich hob gezoit dinen als a lebedike karlkatur lun a komunist. Mir zajnen gegangen ln der rlchtung fun ementarz. Biehdej der weg zol mir niszt zajn cu gring, hot er mir baiojln trogn ojfn kop a sztejn fun 8 kilo unter der droung fun opsznajdn mir di ojem, ojb ich wel dem sztejn aropwarfn. Ojsgesztanen ale pironlesn zajnen mir ongekumen ojfn ementarz. Dort zajnen gelegn ongeworfn sztojsn mejsim fun umbakanle, un mir hobn gozolt zajn zejere bagreber. Ojsgrobn sznei dl griber un onfll zej mit di mejsim. Unter klep fun kolbes-sztekns hobn di jldn gearbet sznei un ilajsig. Di sadistn hobn ober gelechct noch a korbn un mich ( dercu gefunen. Awekrufndik mich in a zajt__.j_ umgeier a 300 meter fun di Iberike. ewiszn * a por gedickte kustes, hobn an acht ukrajner mich ejnem gcszlogn, derkenendlk in mir a geferlechn komunist. Di szwere klep zeere hobn mich untergebrochn un mich gebracht in a bawustlozn cusztand. Ligndik in a kaluze blut baj di merder cu di As hol ejner ojsgeszrign: Glt im a kojl un fartik, Di iberike hobn polestirt. Men darf im derhargenen mit klep. Wajzt ojs: oder zej hobn kajn kojin niszt gehat, oder es iz zej niszt gewen derlojbt cu szisn on a bafel. Dos jomerleche gewejn fun majn szwesters kind hot mich fun majn bawustlozn cusztand ojfgewekt. Ich hob in dem moment farsztanen az ich muz simulim a tojtn. Zej hobn mich gepruwt tretn mit zejere fls un festgcsztelt, az ich bin szojn tojt. Wos tut men wajtcr, ruft zieh on ejner fun di sadistn. A cwejter falt ojfn sejehl, az men wolt mich gedarft bagisn mit benzin un farbrenen. Wu nemt men ober benzin:, matern ze] zieh di mojehes. ,Dort niszt wajt sztejen slowakn mit ojtos, ich' wel eugejn, betn lun zej a bisl benzin, ojf aza hejlikn eil: farbrenen a jid, wein zej zicher niszt opzogn". Der projektgeber lozt zieh noch benzin. / Majn dercejler wert blas un es eitern im^ di cejn lun ojiregung baj di werter. Er dercejlt wajter mit a citemdiker sztim. Hemszech zajt 5

Text as recognised by OCR (ABBYY FineReader), without corrections. Entity mentions: TagMe (2021); their positions were matched to this text again.