Undzer Worṭ
- Journal
- Undzer Worṭ
- Volume
- 1 (1946)
- Issue
- 9 (17.5.1946)
- Date
- 1946-05-17
- Page
- Seite 2 (sequence 2)
- Language
- Yiddish, English
- Belongs to
- journal issue
- OCR quality
- 61% known words query
- IRI
…/7242850-8596732-8602024--068-8598033- Visual Library
- page viewer of the UB Frankfurt
Mentioned entities
OCR text
ZAJT 2 UNDZEI1 WORT FRAJTIK. 17. MAJ 194 Cuzammenfli fun Partizaner Farband ״Pachach“ in Leipheim Fun unser specjeln szollach 3. Omsztejn. * י In grajsn testet zal tun Lajphajmer lager 18 forgekumen a cuzamenfli fun ״Pacftach“ ' bawegung ln Dajczland. I Dt erszte zicung hot zieh geeint donersz- | tlk dem 8-tu maj nochmitog un hot sich j baszeltikt mit formele angelegenhajtn. In prezlcllum zenen reprezentitt forsztejer tun 1 tarszidene bruder-organlzacjes, wos zenen ן umcuszejdbar mit dl Jidisze partizaner un front kemfer. welche hobn herotsz gekemft tun kowed iunem Jidlszn 101k un glajchcajtife mitgeholfn cu bafrajen Ejropa tun barbariazn blutlkn hltlerizm. 0]t der szejn dekorirterblne — dl bazundere organizaejes tun ״Pachaeh" mit zajere lener un ojeh dl fon fun Bamberger-lager optejlung. Nochn derefnungs wort tun Foralcer f Mojsze Smolar hejbn sich on dl bagrisun- 1 gen. Es bagrlsn dl ehawejrim: Fiszl ln no- 1 men tun Lajphajmer farw. Mordchaj — Haszomer Hacalr (hanhaga haraszit) Pal- 1 tlel fun Zalchajm ״Dror־•, Kalmen — | ,Jchud" (Hanoar Hacijani), Jakub — eto- I pdszer tazband tun ״Fachach". Rubis — | miszlachat mesaknot, Chaim-merkaz Poalej Cijon, Awrohom — Merfesz Haowed, Szulei wlcz — redakcje >rA heim", Omsztejn — redakcje ,.IJndzer- Wort“, Zelcer-madrich kfbuc .Lar fcochba" Lajphajm, Pinchas- ’! . mlszlacbat Haehajalim. Koch di bagrtsun- \ gen kamt lor ar> iberrajs un szpeter a for-; sztelung ״Di gsiae tun HiUem“. Dem 9-te tri hejbt steh on dl cwejte zicung mit a reterat Tunern Erec-Isroel chajal Pinchas Groner. Er anallzlrt dl wirtss&ftleche slluacje (un Erec-Isroel un Ire ׳ . ■ perespektiwn. Er iz begajstert tun chaluclsz * saleadn un bojendn element ln Erec-Isroel, wos richtet zieh mltn gedankt ״a bojtn cu a y bojm. a dunam cu a dunam un a dort cu a Es Vnmt dan tor di fajerung tun anthiln dem denkmol tarn gelalenem Jldlszn Parti- ' zaner. Ale organizaejes. unter zejere lener 6 mit krenc marszim in geszlosene rajen cum 1 denkmol plac. Es nemen ontejl forszteer fun j ״UNRRA‘־. lager farwaltung un forszteer ׳ tun organizaejes un prese. In a musterhafte ן Ordnung szteln sich ajn dl marszimde grupn — ojfn plac un es bagint der oflcjeler fajerungs akt. Di lone&treger sztejen mit sajere fener bajm denkmol. Kochs ibergebn dem raport, wert durch a forsstejer fun UNRRA anthllt der denkmol Iber welchn cs flatera s fener; bloj-wajse, amerlkanisze, engllsze, sowlctlsze un fruncojzlsze. OJf a marmortowl 18 ojsgekrict, in der Hebrejlszer un engllszer szprachn; ״Mukdasz lachajal wehapartizan hajhudl szenofal bemilchamtn neged hafaszizm 1939—1945". Eawod lelochamej ha am." Es macht dan a hazkore der Budapeszter chazn Lasar Rajch. In a organlzirtn sejder wem gelejgt krenc, bom gezang tun ״Hatikwa" un ״partizaner hlmn“. Nochdcm kumt for a defiiade. Bajm denkmol sztejen dl .,UNRRA" torszteer, lager farwaltung, der ״Pachach“ sstob un prese far welche es defillm adurch dl ״Fachach“ organizaejes un fcfbuclm. Ojfn plac zet men dem hojpt mechutn fun der fajerung, dos 1z der Chawer Hofrichter Josef, a bagabter talantfulcr 32jerlker jungerman. wos hot alejn projektirt un ojsgeflrt dem denkmol ln a rekord anelkajt fun 2 teg. Noch di sport farmestungen tan di ״Pachaeb“ bruder-organlzacjes.kumt for dl drite un Iecte zicung. wos bagint mit a dlskusje ln welche es nemen ontejl dl ehawejrim: Lewln, Wolkun, Orisza Hlrsz, Has un Smolar. Cum ende wert ongenumen folgende rezolacje. Der partizaner, front un geto kemfer cuzamenfll dem- 8-tn un S-tn maj, in dem ersztn jortog fun opszlus (un di krigs ope* nejes baslist folgendes: 1) mir federn fun di zigrajehe mclnctaes mit welche mir hobn hant baj hant gekemft kegn dem sojne, anerkenen undzer recht als folk ln ejgn land. 2) mir anerkenen dl baszlasn tun der ojsforszungs komisje inbaeng cu alija far nlszt richtik nn mir federn a fraje alija regnllrt durch der lidiszer agenc. Mit cufridnhajt szteln mir fest dos anulim tun dem wajs- 3) mir federn (un der ״UNO" anerkenen di nacjonale recht fun der Jldiszcr Agenc Iber dl J1 diese farmegns ojf der weit wemens balebatim zenen farnichtet gewom. Mir lodern nndzerc fatmegns fun Hitler dajczland, zol cs dlnen far nacjonaln kapital, wos dlnt der ojfboj. 4) mir federn anerkenen unsere krigs inwaildn un sei szücn tun ״UNO" kwelo azoj lang wt s'wet nlszt antsztejn in Erec-Isroel der Jldiszcr meluche-aparat wos wet Ibernemen di ojfzlcht iber zej. 5) mir fodern fun der Jidlszer Agenc anerkenen dl recht fun Jidisze partizaner un front kemfer als glajehe mit di recht fun der Erec-Isroel brigade. 6) mir fodern foreug far tnwalidn ojf 1> mir fodern fale unterszticuüg far di inwalidn koperatiwn do un in Erec-Isroel. 8> mir fodern fun di Jidisze instituejes ajnordnen Sanatoriums far krigs inwntidn. 9) mir fodern fun di geherike instanen rejnikn di rejen un derwajtem ale kapos fun gezelszaftiechn lebn. 10) mir fodern ojfhern dl poliiisze kamfn ojf der Jidlszer gas in Bajern, anerkenen di glajehe recht fun ale chaluclsze grupirungen in der Cijonistiszer bawegung. 11) mir fodern an ajnhajtllche liste cum köngres fun di grapirungen, wos anerkenen di ״Histadrut“ untern lozung Fraje alija, recht tun JJdiszn folk ojf Erec-Isroel. IS) mir fodern di farejnikung fun der gancer partizaner an front kemfer bawegung ojf di grünt jesojdes fun an umophengiker bawegung, wos anerkent di frajhajt fun der cijonistiszer organlzacje, Histadrut haowdim un hagana. 13) mir protestim kegn di lender, wos bakemfn nlszt genug dem anttsemitizm. 14) mir fodern tojt sztrof far ale krigs farbrecher. 15) mir fodern szteln (am gericht ale merder tun tarszidene felker, wos genlsn noch szuc fun iniernacjonale recht un zaj szteln fam-gerieht. Der cuzamenfli hot basxlosn iberszikn (01• gende bagrisungen; 1) mir bagrlsn dem Jiszuw in zajn gerechtn kamt far alija un hltjaszwut nn mir sztrekn ojs cu zej unser bruderleche bunt. 2) mir bagrisn di kemfer! sze ״Hagana". 3) mir bagrisn di rejd fun Prezydent Truman wegn szafn in Erec Israel a Jidisze nacjonale heim. 4) mir bagrisn nun ersztn fajertog tun opszlus tun di krigs operaejes, di rigrajehe Rojte un Alirte armejen un winczn sej a gJikJichn motgn in zejere fraje bejmen. S) mir bagrisn herclech di felker un jechldim, wog hobn mitgeholfn dl Jldn in zejer szwem gerangl in di krigs jorn. 8) mit a gefil fun ere un kowed dermonen mir, in ersztn jnr-tog fon krigs ende, di mllionen gefalene beider in di getos, farniehtungs lagern un szlachtfelder. ERE ZEJER ONDENK. Es zenen ojeh ongenumen gewom grünt principn far Unterhandlungen cu farejnikn dl partizanerbawegung in dajczland. Cum szlus halt a langdojemän referat der Erec-Isroel Chalal Chawer BerdyczewskL Der reiner dermont wegn dem sztrom fun der onkumender grojsc alija, wegn der wirt» szaftlecher Struktur ln Erec-Isroel, wegn produktiwizacje, farejnikung (un ale kojehes' inem Jidlszn folk un kar glajehe recht far ale richtungen in der cijonistiszer bawegung, un ln der erszter raj forberajtn di Szeejrut Haplejta cum najem lebn fun a normal fraj folk in ir fraj land. Mit der ״Hatlkwa" un ,Partizaner hlmn" iz der cuzamenfli geszlosn gewom. Der cuzamenfll hot gedojert 2 teg mit der batejlikung fun hecher tojznt kombatantn un a grojse col gest. Dos iz gewen beemes a prechtiker un gelungener cuzamenfli. Cejtcha leszalom ch’ Krut! Undzer chüszewer un tajerer chawer Krut, welcher bot arajngeiejgt fil ml un erbet ln klbuc ״Bnej-Akiba“ — Aszbach, Iz ject ojf a kurcer cajt fun undz awek. Es iz zejer szwer der moment wen mir darin zieh szejdn aflle ojf a kurcer cajt mit a chawer welcher Iz sztendlk gesztanen undz cu hilf, zajnendlk ibergegebn der zach ״belewubenelesz" far undzer rajon welcher ruft zieh ״Tora we&woda” un blfrat far undzer Mir glojbn m er wet wider zajn ewiszn undz, un cuzamen fortzecn undzer produkttwe arbet. Mir ehawejrim winszn im fll gllk und geregenen dich mit a hareikn, chaweriszn szaloml Klbuc ,3neJ-Aklba“ sei tnuat tora weawoda, B‘ Aszbach. Ch. Suchollckl. 'Der Onf)0jb j-uttm <50/־ /««»/ /?CV.r/vfeeu><1׳• Geto (Zichrojnes) Dos gesztalt fun dr. J. Korczak. Ject iz szojn klor gewom far jedn ejnem, dl faktisze läge. Wl . far a Ufn Obgrund, zajnen ale geblibn sztejn — ln onbUk fun der trojriker Wirklichkeit. Grupkes hobn zieh gezamlt arum dl aflszn, welche hobn wi bejz-szrekewdike gesztaltn aropgebllkt fun di mojem, brengendik mit zieh a szreklcch gefll fun hierlechn un hechster farcwejflung. In der wtrklichkejt hot di szrekleche gze!re getrofn di gance geto-bafelkerung, mit gor kleine ojsnamen, welche hobn tun frijer, cullbn szlechtn materjeln macew, gemuzt arbetn ojf farszidene arbets-plecer baj di dajczn poszet far a hunger-lojn. Ject ober, ln onbllk fun dozikn umgllk, zajnen ot — dl efesploatirte gewen forlojflg fun dl azoj — gerufene ״glikliche“, ojf warnen 8’ 12 forlojflg nlszt cbal dl blntlke gzejre. Dl dozike hobn zieh getrejst, az zej wem anerkent als ,jmcleche"!ar der dajczlszer wlrtszaft un krlgslndustri, bakumendlk azoj arum ״lebs-recht"... Di iberwlgndc merhejt ober, Iz gesztanen ojser dl ale ״zchusim" zajendlk farurtetlt ln heskem mit dl farordnungen Jberrtdlt" ca wem ojfn mlzrach... Di läge hat ongehojbn wem wos a mol m&r unertreglecher. Di gasn zajnen sistematisz blokirt gewom durch der dajczlszer policej, Dl hajzer sajrien ojeh ״gerejnlkt" gewom fun di jenige, weiche hobn zieh nlszt gekent bawajzn mit an arbets-karte, weiche zol basztetikn zejer art baazefälning. Der sistem fun aza ״blokadc" iz gewen folgender : Der tojer 12 geazlosn gewom un in dl wojnungen zajnen durgeflrt gewom sztenge rewlzjea. Ojfn hojf liegt zieh zamlen a greserer ojlom, welcher iz nacher unter a sztrenger ״Rzmire1‘ obgeflrt gewom ojfn trojrik-barimtn ״umsziag-plac". Dl dozike oblawes. zajnen nlszt sztendlk aingeordnt gewom durch der jidlszer pollcej, un ln fll faln hobn ojeh ln zej anteR genumen di dajczn selbst, oder zejere unterleker di Ukrainer oder ,junakes" wl men liegt zej in geto rufn ,.di szwarce" welche zajnen bastanen fun pojlisze fasrisztlsze merder, traje kn echt fun Hitier'n. Ojeh iz in geto, in der cajt fun der ongehojbener akcje, ojsgebrochna szrcklecher hunger. Dl normale cutejlungen far der geto-bafelkerung hot zieh damolt opgeszelt, nn dl ejncike kweln welche hobn baszp&jzt dos geto, zajnen gewen di jidisze arbeter welche flegn jedn tog gejn cu der arbet ojf der ״ariszer zajt" arajnszmuglcndlk fun dort szpajzartiklen, welche zajnen ln geto farkojftgewom far hojehe prajzn. A sztarke ,,prosperiti" iz ojeh arajngetrete ojfn geblt fun fartejln farszidene arbets-plecer. far welche men hot zieh gehejsn gor ,Jet" baeoln. Ojf dem gebih zajnen szojn gewen ״tetik“ farszidene geltgajclke baamte, weiche hobn b&wlzn ojscunucn di dozike tragedje far eigene nucn. Jeder hot doch gewolt zajn gedekt — kedej ojscumajdn dem szrekleclin moment, arajsgeszikt cu wem fun geto. Wl szwomen noch a regn, hobn zieh geszafn jedn tog triszc arbets-plecer un ״szopn“ (fabrikn) welche hobn ongenumen naje arbeter. ojsnucndik zej rar a kleine minimale balojnung. Jene wider, dl ongenumene, hobn zieh geszect gllklech gellnendik sich ln dl enge daledames fun di dozike szopn, welche hobn mit zieh largesztelt ln jenem moment a min ״orejmiklot“ wu zej kenen geflnen zejer Far dl jenige weinen s’ iz gelungen zieh arajficubakumeit Inm dozikn ״retungsgartl“, iz ajngeordnt gewom specjele wojnkwartaln, oder beser gezagt bazundere kleine ״getos", welche zajnen gewen opgetejlt eine fun dl andere. Di dozike fabrikn un farszidene arbetsplecer, zajnen ober durch dl raflnlrte merder ojsgenuct gewom als ״pulapkes" ojf arajncuchapn dl umglikleche. Farszidene selekcjes und pluclunge onfaln, flegn sziterer machn dl rejen fun di beemes-arbetndlke, awekflmdlk zej fun zejere warsztatn — cum ״tojtn-wokzal". Es Hegen ln a zelche faln nlszt belfn kejn szum cajgenlszn. fachkwaJiflkacjes, oder specjailtete. Far di hcsleche mensznfreser hot nlszt ekzistlrt kejn szum bagnedikunks-motiw, welcher zol imsztand zajn cu lindem dem urtejl. Der gojrl fun dem oder andern, iz ophengfk gewen fuum humor fun der SS chaje welche flegt in aza moment klojbn — wer cum lebn, un wer cum tojt... wer links, un wer rechts. In dl erszte teg tun der Ukwidlrungsakcje, zajnen hojptzechlech ״gcrejnikt" gewom ale plej tim-,.punkte" szpiteler un klnder-bejmen. Cu dl lecte, hot zieh dl arbet ojsgecejehnt mit a specjeln ,Ajfer“. Fule platformes mit Kinder flegt men iberflm cum transport-plac, un zejere gewejnen und gewaltn flegn ojfgejn ״ad lejw haszomaim..." Kinder zajnen geebapt gewom in mltn gas. C^jgertsn tun zejere eitm, weiche hobn nlszt gewust fun zejer awekkum, hot men zej ibergegebn ln di hend fun tojt. Ojfn dozikn geblt, hobn zieh szojn ojsgecejehnt dl jidisze ordnungs-mener, arojswajzndlk dabaj a sztarke lnteslwitet. Gance Kinderinternste flegn durch zej ilkwldirt wem — weinen zej hobn geholfn iberszikn ״ojfn mlzrach ojf arbet“... Jeder ordnungs-man, hot gehst a balel fun der hojpt-lajtung, cucuszteln teglech 5—8 ״keplech". Di dozike ojfgabe hobn zej ojsgeflrt biszlejmus. Zejer ongenumene taktlk Iz gewen a zelche; blz cu der doziker col, hobn zej nlszt gewolt nemen kejn szum ״chabar", noch der doziker col, wen zej hobn szojn gehst zejer chojw derölt, Iz ales gegangen in kon. geld, gold, brilantn un andere chfejclm, far welche men hot zieh gekent forlojflk ojskojfn fun zejere In fll azelche faln, hobn azelche szmudke lajt welndik ojsflln zejer ״norme", arojsgenumen klejninke zojg-klnder fun dl wtgn, awektrogn zej ajugehllt ln szmates — cum transport-plac dergencndlk azoj-arum dl ״col keplech“. Dos flegt forkumen beejs di barimte blokadn, wen dl muters zajnen geewungn zieh bahaltn, lberlozndlk zeejr trejst, mit der mejnung az zej wet basztimt goralszt geszen... dl hercer fun undzere eklhafte hnilm zanen ober nlszt gerirt gewom, ojfn onbUk fun di umszuldike baszefeniszn. welche flegn s2tum kukn ojf zejere merder. nlszt fllndik zejer nontn sof ... Ich pcrzenlech hob gehst dl gelcgnhajt bajcuwojnen aza moment. Di ojbndermonte hobn damois, wi sztendlk Ibergesztign aflle — dl merderisze Ukrainer. Jo, lajder Iz dos a trojriker eines. Iran zelbn hojz wu Ich hob gewojnt, hot Zieh gefunen a ktnder-lntemat, wl ojeh a 3zu). In ejn un zelbn tog zajnen durchgc- Art gewom ewej azelche ״blokades" — a ukrajnisze un a jidisze. Wen di bakanle pogromistn zajnen arajn Inm dozikn Internat, hobn zej nor Jedn legitimlrt, un ibercajgndik zieh, az kejn fremde chuc dem personal geflnt zieh nlszt, zajnen zej awek, nlszt mltnemendik kejnem, — nlszt fun di Kinder un nlszt tun personal. Lang hot ober dl dozike ״frsjd" nlszt godojrt, un es hot zieh on getan gen acwejte blokade, a jidisze. Der erszter trit zejerer is gewen, der zelber klnder-internat. Es hobn szojn ject nlszt geholfn kejn szum tajnes. az andere hobn zej fun ״ojszidlung" bafrajt, es iz gefain an ״energis2er" bafel — di kinder cuzamen mit zejere derder zob« zieh ojsszteln in glajehe rajen. grejt cum marszim... Zejere sztolene hercer zajnen nlszt gerirt gewom fun dl spazmatisze kinderisze gewejnen welche hobn fartojbt Ojf ejn geblt hobn, ot dl lajt gewolt arojswajzn ״dzentlmenlszkajt", gebendlk dem lajter funm Internat, dem bakantn pedagog un klnder-trajnt, dr. J. Korczak, di meglechkejt cu blajbn. Er hot ober di dozike ״heflechkejt" — mit ekl opgewortn, dertlerndik az ״inm moment wen men nemt mir cu majne kinder, hob Ich do mer nlszt wos cu ton!“ — Un er hot zieh gesztelt in der szplc fun zajne liblingen— di kinder, wemen er hot nlszt gewolt farlozn in tragiszn moment, marszimdik sztolc mit zej cuzamen dem lecte blutlkn weg. Dei doziker ,.cug" Iz gewen a mcchtlke demon straeje fun blut un protest kegn szreklechi, barbarizm, un zajne szmuclke bajheltör. A bild wos blajbt ojf ejblk in zikom, baj di jenige, weiche hobn direkt gefllt ojf zejere plejces dem jidlszn folksk&taklizm fun XX. jorhundert.