Yidishe bilder · 1951-09-01 · Nr. 9-10 סעפטעמבער-אקטאבער · p. Seite 5

אל הנגיד נפון דער םעריעז ״טויזגט יאר ײדישע קולטור אין גלות אייראפא״) _ רבי שמו אין יענע צײמן אויך געװען אײנע פון די גרעםמע מעלות♦ אבער .מיט אלע קענמעגישן און מעלות איז דער יױנגער רבי שמואל געװען אן ארימאן. ער האמ געהאמ א קלײן קרעמל, פון װעלכן ער האמ קוים געצויגן חױנה: פאר זײנע בני־בית♦ צוליב דעם שלעכמן ײדישן מצב אין קארדאװא האמ רבי שמואל, צוזאמען מימ נאך א םך ײדן, פון דארמן גע־ מוזמ אנמלויפן♦ ער האמ זיך באזעצט אין קלײנעם שטע־ מעלע מאלאגא, נאענט צו גראנאדא. אין מאלאגא האמ דער ײנגער, צװאנציק־יאריקער חכם, אויך געמוזמ זיך מאכן א קלײן קרעמל פון שפײז און געװירצן., אבער די מערםמע צײמ האמ ער פארבראכט אין לערנען תורה און שרײבן םפרים. גראד האט די השגחה אזוי געפירמ, $ז רבי שמו־ *אלים קרעמל. האמ זיך געפונען גימ װײמ פון פאלאץ פון װיצע־קעניג. דעם װיזיר. איבן אלאריף. מימ דער צײמ איז, דורך א םיבח'י דער װיזיר געװאר געװארן, אז רבי שמואל, דער •קלײנער קרעמער, איז גאר א גרויםער הכם און געלערגטער, און ער האמ אים ארוים־ גענומען מימ זיך אין דער קרוין־שמאמ גראנאדא און אים באשמיממ אלם זײן פרױואמן שרײבער און םעקרעמאר. פון דאן אן האמ רבי שמואלים שמערן גענומען שײ־ נען אויפן פאלימישן הימל. דער קאליף (קעניג) אלײן האמ גענומען שעצן הויך ־זײן חכמה און װיםן, ער פלעגט אים אפממאל אײנלאדן צו זיך אין קעניגליכן פאלאץ און פארברענגען מימ אים װי מימ א ליבן פרײנמ♦ און װען דער װיזיר איבן אלאריף איז געשמארבן, האמ דער קאליף באשנגיממ רבי שמואלין אויף זײן ארמ אלם װיזיר (משנה למלך). און דאן האמ ער בײ ײדן בא־ קומען דעם טימול ״רבי שמואל חנניד,. די'אראבישע הערשאפמ אין שפאניע איז אינמימן פון צענמן יארהוגדערמ צעשטערמ געװארן♦ די אפריקאנער בארבארישע שבטים זײנען אנגעפאלן. און צעשלאגן די אראבער אין אנדאלוזיע (שפאניע). םולימאן, דער אפריקאנישער גענעראל, האמ שמארק יחרוב געמאכמ די געװעזענע הויפמ־שמאמ קארדאװא, און - װי תמיד אין צײמ, פון מלחמות צװישן פעלקער- האבן די ײדן געלימן מער פון אלעמען. דאם איז געװען דער ערשמער י ײדישער אומגליק אין שפאניע, און געשען איז עם אין יאר 43(!♦ גאך דער דאזיקער מלחמה איז שפאניע צעמײלמ געװארן אויף עמליכע קלײגע מלוכהילעך פון װעלכע די קרוין־שמעמ זײנען געװען קארדאװא, װאלענםיא, גראנא־ דא. םאראגאםא, מאלעדא, םױויליא און מורםיא. אין א צעמײלמער שפאניע זײנען, נאמירליך. אויך די ײדישע קהילות צעמײלמ געװארן♦ און יעדער קהילה האמ זיך געהאמ איר באזונדערן.מנהיג. אין יענער צײט איז אין דער מלוכה פון גראנאדא אויפגעקומען א גרויםער ײדישער חכם און מנהיג רבי שמואל איבן נאגדילא, װעלכן די ײדן האבן גערופן ״רבי שמואל הנגיד״ (געב♦ אין יאר 992 - געשמ♦ אין 1055). רבי שמואל איז געבארן געװארן אין קארדאװ♦ זײן פאמער רבי ױםף איז געװען פון די חשוב-םמע ײדן אין שמאמ. רבי ױםף האמ געשיקמ זײן.זון לערנען תורהי בײ די גרעםטע ײדישע לומדים און חכמים אין שפאניע, און שפראכן און װיםנשאפט —׳בײ די גרעםטע שפאנישע געלערנטע♦ ׳ רבי שמואל איז אויםגעװאקםן א גרויםער למדן, א װיםנשאפממאן און א שפראכן־קענער♦ אחוץ דעם האמ ער געהאמ א וװנדעבארע שײנע האנמשריפמ, װאם איז םםרזדזזחחו־ורודורזחחחחוחמחחםחחחחחךזױסססשסםסםס□; אין פו^אנקפורמ - םאלצחײם איז פארגעקומען דער פײערלעכער אבשײד פון ראבבי פיליפ בערנשמײן, דער אפיציעלער פאר׳נמײער פון פרעזידנמ טרומאן♦ אין דעם געזעגנונגם־באנקעמ, האבןי אנמײל גענומען די אנגעזעענםמע מלוכה־מענער. מימן געגעראל לוימע־ נאנט קלארראנם ר♦ היבנער בראש♦ רעכמםז ראבבי פיליפ בערנשטײן, דער נײער פארטרעמער ריכטער לע־ װענטאל און פרוי♦ (פאמא: ״דענא״) םםםםחמםםמו ו■ ׳ו □1.(גי^ו: □□□□טם / 1