Yidishe bilder · 1951-09-01 · Nr. 9-10 סעפטעמבער-אקטאבער · p. Seite 4

אברהם גאלדפא דער פאטער פון טעאטער—מוזיק בײ ײדן װי. םפעציעל, אין זײנע צװײ אפערע־ טעם ״שולמית״ און ״בר כוכבא,׳. לײגן זיך מחיה־דיק אויפן ײדישן אויער. װא־ רעמען אן די געפילן און רופן אפט ארוים טרערךאין די אױגי. הלואי װאלטן מיר געװען נעהאט א םך אזעלכע גאלדפאדג-ם בײם יידי־ שן טעאטער, דער מענטש האט ממש געשפרודלט מיט מוזיקאלישן טאלאנט, אפילו אויף צו קענען צופאםן פרעמדע מעלאדיעם דארך מען האבן טאלאגט. ױםף טשערגיא,וםקי. אלײן א בא״ גאבטער ־ ײדישער מוזיקער. שרײבט װעגן ׳גאלדפאדג עןז ״װען גאלדפאדן װאלט. אין דער תקופה פון זײן װאג־ דערן,' אפריכטן גלות און שאפונגס־ אגטװיקלוגג, אויםגעשטו־ :־ן,, דירט א העלכן עם איז ״קלאױיר״ פון די אומ־ + .ן! שטערבלעכע קלאםיהער פו דער װעלט־אפערעטע . און װאלט אונטער דער דאזיקער השפעה געשאפן אין ײדישן םטיל. װאלטן זײנע װערק געבליבן פאר אוגדז לעולם ועד״. גאלדפאדן האט גאר א םך פון זײנע הינדער־יארן פ^רבראכט אין װאלין. דאם האט אים װארשײגלעך געקרעפטיקט און געגעבן פליגלן צו זײן רײכער . פאנטאזיע.■ די ײדישע נגינה װאם ער האט מיטגעגומען מיט זיך פון װאלין, האט נאכדעם פ/ךקלוגגן די גאגצע ײדישע װעלט. אומעטום וװ ײדן געפינען זיך גאר. עם איז אנגעגומען, אז גאלדפאדן האט דער ײדישער װעלט געגעבן דעם ײדישן טעאטער. און די ײדישע וועלט האט אים דערפאר געקרויגט מיטן נא־ מען ״פאטער פון דעם ײדישן טעאטער״ װי עם איז אוגדז באוװםט האט א, גאלדפאדן מיט 40 יאר צוריק. געשאפן די פאלגנדע פיעםןן ״די באבע מיטן אײגיקל״. ״שולמית״, ״בר ־ כוכבא״, ״קוגע־לעמל״. ״שמענדריק״. ״עקדת־ יצהק״. ״לא תהמוד״ (דאם 10 געבאט) א,ן ״די כישוף־מאכערן״ (באבע יאכי •1 ראל אין דעם גײםטיקן ײדישן לעבן, און נאכן פאלקס־ליד און פאלקם־גיגון איז די טעאטער־מוזיק דער פאפולערם־ טער און פארשפרײםטער ־םארט מוזיק בײ ײדן. האט מען דאם אין זינען. װעט מען אײנזען. אז די ײדישע טעא/נער־מוזיק האט, טראץ אלע הםרוגות, דערגרײכט יגאר א װאזשגעם פונקט, עם זייגען אין משך פון די זיבציק יאר ײדיש טעאטעף געשאפן געווארן העכםט־אינטערעסאג־ מוזיקאלישע אפערעטעם, פון װעלכע מאנכע נומערן קאנען אויך באפרידיקן דעם מעגטשן מיט א גוטן געשמאק. מיך איגטערעםירט 1ײט דער מוזיקאלי־ שער זשארגאן, װאם האט זיך אגגע־ קליבן במשך פון דער צײט. דאם איז אומפארמײדלעך אין יעו ער קוגםט, מיך איגטערעםירט בלויךךאם גוטע, דאם פײגע אין דער ראם פון דער ײדישער טעאטער־מוזיק, דער פאגאגדערבלי. די ערשטע טעאטער־מוזיק. װאם מיר איז אױםגעקומען צו הערן, איז געװען די מוזיק פון גאלדפאדג ם פאר־ כאפגדיקער, קאלירפולער' אפערעטע ״שולמית״. אבער א םך פריער נאך װי איך האב געזען און געהעךט דאם שפיל אין טעאטער האב איך געהערט זינגען דאם פראכטפולע ליד ״ראזשיגקעם מיט מאגדלן״, װאם איז געװארן א פאלקם־ ליד. םײ מיט די װערטער, םײ מיטן ניגון, װארים ניט אײן ײדישע מאמע איבער.גאר דער װעלט. האט בײ דעם װיגעלע פון איר קינד הארציק אויםיע־ זוגגען אט דאם פרעכטיקע טעאטער־ ליד, װאם פארמאגט א ים פון יידישער בעגקשאפט און רירגדיקער צארטקײט. ג לדפאדבם מעלאדיעם האבן זיך ארײגגעפילט און ארײגגעזוגגען אין דער ײדישער נשמה. אין ײרישן הארץ, זײ האבן פארכאפטי דאס ײדישע געמיט. אזעלכע זינגנדיקע מעלאדישע טענער, טעאטער פארגעמט א פראמיגענט ארט בײ יעדן פאלק, דאם ײדישע טע־ אטער שפילט גיט קײן קלײגע ראל אין דעם ײדישן קולטורעלן לעבן, אומעטום וװ דאם יידישע װארט לעבט אין מויל ,פון דעם פאלק איז דאם ײדישע טע־ 'אטער א לעבעדיקער פאקטאר אין דעם ײדישן געזעלשאפטלעכן לעבן. צי אויף דער ביגע שפילן פראפעםיאנעלע אקט־ יארן, אדער בלויז אמאטארן, ליבהאבעח ־ צי מען שפילט ליטערארישע פיעםן. אדער ביליגע מעלאדראמעם און צוגויפ־. געשטוקעװעטע שונד־אפערעטעם. איז נישט װיכטיק, װיכטיק איז אז ײדיש טעאטער װערט אומעטום אין דער גא־ רער װעלט געשפילט און פראקטיצירט. אבער מײן כװגה איז גיט צו שריבן וועגן דעם ײדישן טעאטער םתם. נאר װעגן דער ײדישער טעא־ טער מוזיק, װאם פאר אן ארט זי פאר.עמט אין דעם ײרישן לעבן. איך װיל אויך . באמערקן, אז איך האב ניט בדעח צו געבן קײן . ׳ שטרענגע װיםגשאפטלעכע. מוזיקאליש.- היבטארישע אפשאצונג, נאר אלגעמײגע שטריכן פון דער ײדישער טעאטער־מוזיק און בעיקר װעגן גאלדפאדן, געבויט אויף רײן פערזענלעכע אײגדרוקן. מוזיק איז שטעגדיק געװען עגגצו־ נויפגעבוגדן מיט מעאטער♦ פון זיגט די װעלט איז א װעלט האט זיך קײן שפיל גיט אנגעהויבן אן מוזיק. אגחויבגדיק מיטן רעליגיעזן צערעמאגיאל ביז צו דער גריכישער טראגעדיע, האט דער מװיקאלישער עלעמ<גט געשפילט א באדײטונגםפולע ראל, א שפיל אן מו־ זיק איז װי א גארטן אן ינלומען. מוזיק איזידי נשמה פון.טעאטער. זי-איז גיט בלויז א מיטל פאר דראמאטישן אוים־ דרוק - זי איז דער אטעם. דער גערװ פון דער פארשטעלונג. פארשטײט זיך, אז איך האב דא. אין זינען יע עם שטײגער מוזיק, װאם װערט ארגאגיש פארװעבט אין דער שפיל. אבער אפילו די געלעגנהײמ־מוזיק אין א טעאטער־ פארשטעלוגג שפילט א וױכטיקע ראל. די באהעפטוגג פון מוזיק מיט טעאטער איז א ארגאגישער, אויך דאם ײדישע טעאטער איז אין דער היגזיכט ניט קײן אויםנאם, מוזיק און נגיגה׳האט שטענ־ דיק אין אים פארנומען א גרוים אר1, נאך חזנות. ־װאם שפילט אזא װיכטיקע? 4