Yidishe bilder · 1951-08-01 · Nr. 8 אויגוסט · p. Seite 5

באבעל־פדיז ראטור און מעדיצין װערן םארטײלט אין שטאקהאלם דזרך די מיםגלידער פון דער קעניגלעכער אקאדעמיע פאר װיםנשאםט. יעדער םון די ׳5 פרײזן באטרעפט 170.000 שװעדישע קר$ן, װעלכע זײנען די צינזן פון דעם 30 מיליאנען פאר־ מעגן, װאם נאבעל האט איבערגעלאזט צו דעם צװעק.. אין יאר 1946, 50 יאר נאך נאבעלם טויט איז זײן םרײז םארטײלט געװארן צום 43טן מאל. 5 אמעריקאנער געלערנטע האבן םון קעגיג גוםטאװים האגט באקומען די פרעמיע' םארן 1946טן יאר. דעם נאבעל־פרײז םאר מע־ דיצין האט דער נאבעל־פרײז־קאמיטעט . אנערקענט דעם אמעריקאנישן געלערנטן הערמאן י. מילער װעלכער איז פראםעםאר םון ביאלאגיע אויםן אינדיאנא־אונױוערםיטעט אין אמעריקע. דעם פרײז היאט ער באקומען םאר זײגע לײס־ טוגגען אזײםן געביט םון דער ביאלאגישער ירושה םארשונג. דער 64 יעריקער פיזיקער פון הארװארד־אוניװער־ םיטעט - פראפ. װיליאם ם. כרידזשעמאן האט פאר זײנע לײםטוגגען אויםן געביט פון הויכדרוק באקומען דעם פרײז פאר פיזיק. ד־ר ב. סומער םון דער קארגעל־אוניװער־ םיטעט האט פאר זײנע ארבעטן אויפן געביט פון מעדי־ צינישער קריםטאלאגיע באקומען אהעלפט פון פרײז פאר בעמיע. די צװײטע העלפט איז אנערקעגמ •געװארן די צװײ אמעריקאנער מעדיקער פון ראקעפעלער־אינםטיטוט - ד־ר סטאנלעי און פךאפ. גארטראפ פאר זײערע דער־ גרײכוננען אויפן געביט פון דער ביאלאגישער כעמיע. אויף דעם אופן איז רעגולירט געװארן די םראגע פון פרעמירן די דרײ גיעםטע אמעריקאנער ביאכעמיקער. דעם פרײז םאר לימעראטור האט באקומען דער דײטשישער דיכטער הערמאן העםםע. דער דיכטער-װויגט שוין פון צעגדליקער יארן אין דער שװײץ און מען קאן אים פארעכענען אלס שװײצערישן.דיבטער. גלײכצײטיק איז אין דער הויפמשטאט פון נארװעגן פארגעקומען די פארטײלונג פון פרידן־פרײז. אויך דא האבן באקומען רעם פרײז אמעריקאנער: עמילא באלק און יאהאן מאט. רי 9? יעריקע עמילא גרען באלק איז די גרינדערין און פארזיצנדערין פון דער אינטערנאציאגאלער ליגע פאר פרידן און פרײהײט. איר בוך ״עפנטלעכע הילף פאר ךער ארמײ אין פראנקרײך״ האט איר פארשאפמ דעם נאמען - װעלטבירגער. דער צװײטער פרײז־טרעגער איז דער 81 יעריקער ד־ר י. מאט פארזיצנדער פון דער קריםטלעכער װעלמ־ ארגאגיזאציע ״אימקא״. מיר ײדן האין א גרויסן חלק צװישן די נ&בעל־פרײז־ טרעגער אויף אלע געביטן. ם־איז געגוג צו דער־ מאגען אזעלכע געמען װי: פראפ. אײנשטײן, װאםערמאן. ערליך, בערגםאן, װארבורג, פרויד און אנדערע, צום גרוים באדויערן האבן די אלע פיגורירט אלס דײטשן, עםמרײכער, פראנצויזן און נישט אלם ײדן. שמגי נטרה את הכרמיפ כרמי שלי לא נטרתי. ךעם 10טן דעצעמבער 1946 איןז פארגעקומען אין שםאקהאלם די צערעמאניע פלן איבערגעבן דעם נא־ בעל־פרײז פאר דו גרעסטע דערגרײבונגען אין דער װיםנשאפט, דער שװעדי־ שער קעניג גוםטאװ דער 5טער, באקאנט צװישן די טענים־שפילער אלם ״מיםמער ג״ האמאנגעפירטמיט דער צערעמאניע. דעםנאבעל־פרײזבאקו־ מען יעדעם יאר נײע מענטשן. נאר אײנמאל איז די זעלביקע פערזאן אויםגעצײכנט געװארן מיט דער הויבער פרעמיע. דאם איז געװעזן מאריע קורי םקלאדאװםקא - די אנטד^קערין סון ראדױם. ס.־איז .אינטערעסאנט צו באמערקן, אז די פאמיליע קורי האט שוין א חזקה אויף די נאבעל־פרײזן. א חוץ דעפ מאן פיער קורי, האט אין יאר 1935 זײער מאכטער אירענע קורי באקומען דעם נאבעל־פרײז פאר כעמיע. אינםערעםאנט איז די פארטײלונג פון דעם נאבעל־ פרײז לויט פעלקער און מלובות: אויפן ערשטן ארט גײט דײטשלאגד מיט אירע 47 פרײז־טרעגער. מען מוז באטא־ נען, אז א גאר גרויםער פראצענט פון די אויבן דערמאנ־ טע באשטײט פון ײדן. אויפן צװײטן ארט קומט אמעריקע מימ יאידע 34 פרעמירטע; דאן ענגלאנד מיט 32, פראנקרײך מיט 27, שװעדן מיט. 13 און עםטרײך מיט 10 פרײזן. אין 1937טן יאר האט די אומאפהעגגיקע װיםנשאפט דערװיזן איר ׳קעגנערשאפט צום היטלער־רעזשים מיטן אגערקענען דעם נאבעל־פרײז פאר דעם בארימטן פרײהײטם־ און םרידן־קעמפער-קאראל פאן אםיעצקי. די אנערקענוננ פאר אםיעצקין האט געהאט אן אויםגעשפראכענעם דעמאנ־ םטראטױון כאראקטער, װײל אםיעצקי איז אין דער צײט געװעזן אין'קאנצענטראציע־לאגער, וװ ער איז אויך אומ־ געקומען. היטלער האט איך יענער צײט ארויםגעגעבן א באפעל, װעלכער לוימעט, אז דאם אנעמען דעם נאבעל־ פרײז.אנטשפרעכט נישט דעם כבוד פון דײטשישן פאלק. -ביז איצט זײנען פארמײלט געװארן 229 נאבעל־ פרײזן. דעם סוטן דעצעמבער 1901 האט דער גרינדער פון פרײז אלפרעד גאבעל אנטײלגענומען אין דער צערעמא־ ניע פון' פארטײלן דעם פרײז צװישן די אויםגעצײכנטע דעגקער און געלערנטע . פון דעמאלט אן איזדערסזטער דעצעמבער געװארן א טראדיציאנעלער מאג און א שװע־ דישער נאציאנאלער ױם־טוב. אינטערעםאנט און באלערנ־ דיק יאיז די ביאגראפיע פון אלפרעד נאבעל. טראץ זײן גרויםן רײכטום איז זײן לעבן געװעזן טראגיש. דער דערפינדער פון רויכלאזן פולװער און די־ גאמיט איז געװעזן קרענקלעך און מעלאנכאליש און האט זײן גאנץ לעבן פארברענגט אין אײגזאמקײט. אלפרעד גאבעל האט פארויםגעזעען די רעזולטאטן פון זײן דערפינ־ דונג. בכדי צו בארויקן זײן געװיםן האט ער זײן גרויםן פארמענן און די׳הכנסות פון זײנע דערפינדונגען װי אויך .די פראפיטן פון זײנע קװאלן אין באקו געשטעלט צו דער דיספאזיציע פון דער מענטשהײמ. אין זײן צװאה האט ער באשטימט 6 פרעמיעם: פאר פיזיק, כעמיע, מעדיצין און אײן פרעמיע פאר די בעםטע לײםמוגגען בײם דערהאלטן דעם פרידן אויף דער װעלט. דער פרײז פאר פרידן ווערט באשטימט, דורך א קאמיטעט פון 5 אין נארװעגישן פאר־ לאמענט אין אםלא. די פרײזן פאר כעמיע, פיזיק. ליטע־ ב♦ קוםנע װעכן