Yidishe bilder · 1950-07-01 · Nr. 7 יולי · p. Seite 5

איבערגעכאפט די מזגםג גזנםאל: מיסן קןןכ *רע6 דער ־ הגױן י האט גלץבװיריק,איבערגעםירט צום חזױן און צוזאמען' יזײנען.יזײ געפחױט געװארן אין טאט ־ נםיח און — *— גע־ בראכן האיצז און נאקן. װאם־זשע פאר אן אױסװעג י האט אונז דעמקט פרץ געװיזן? —* ער׳יזאט זײן ב<יק געװענדט צום אלט־ײדישן קװאיצ און גערוםן: אין שוק ארײן!... . * £ * פין דעמצט־אן זײנען שוי} אםנעסזםן ימיט) בצוט. דער אקטער ײדישער מארק האט אױפ־, סגײ איבעוגעצעבט א קאשמארע נאכט. צוי ױעקכערם געדיכט־פיצטערניש אײ קײן גצײבן נישטא. נישט טויטע״ נאר צעבעדיקע זײנען אין בחקה געקאפן אין די בונקער־קברים. איצט שאריעט שוין טכקומרשט אזיר טאג. די צעבנ־ פארבקיבענע מארק־רעשטקעך זיצן אויף חור־ בות; איבער זײ שפרײט זיר א בקײערנעד הימק. װוהין פירט איצט רער װעג־ אפשר אין פרצישן שול־ארײ;? אװדאי זעט מען ר$}רט הײנט מער װי אמאק פארהונגערםע ארבעסער און אײניקקעך פון געקעפטע גארבער. אבער זעיצמן װער גלויבט אויפריכטיק״ אז דאפ זאצ זײן דער.קװאק׳ םון װעיצכן מיר זאקן שעפן אונזערע װײטערריקע קעבנס־זאפטן. מיה די^גײסטיקע אײניקקעך פן י. ל. פרץ גקויבן ראך״ אז ערגעץ־װו ררימקט אין אונז א פאטענציעק־װיטאלער עקעמענט, װאס װעמ אונז פארײניקן מיט אלע אונטערדריקטע אויח דער גארער װעלס׳ בכדי צוזאמען קעמפן פארן אויפגײן פון א נײ קיכט, י װאס װעט אויך פארטרײבן רי נאכס־שאטנס פון אונזער״ אצט־• ײרישן מארק. עס װעט געזאגט װערן ״יהי אור׳• אין ויהיה אור.' ענדקעך״װערט די קאמפס־װױיע געשטעקט פאר א. קעבנם־פרװה פארן נ ם ױ ן םון דער װירקקעכקײט. עס הײבט זיך אך דער מתים־ קארנאװאק, געפירט דורבן בדחן, װעקכער האט של(טה נאר במשך פון דער נאכט. מיטן בא־ װ״זךזיך םון ערשטן זונז!ן־שטרײח םארקירט ער^זײן װירקונגם־כוח. עם גײט א,טאנץ פון טויטע, װאס גיצויבן, אז זײקעבך״דער בדחן איז דערםון אנגענעם איבעראשט. זײ^טאנגן, ײירקלען זײ טאנצן ׳זײ פ־לןג *ויף טויטע נעזיכסער שפי?ן שיער נישט?עבעדיקע גלאגצן. *פלוצים ש״נט אויף דער מארגנשטערן, די מתים דערשרעקן זיך. װאם איז געשען? — דאס בקעכענע זועטער־פענרק אויפן שוק־ראך אין געשטאקט פון א האן האט זיך צעקרײעט — ״קו־קױרײקו!״ די מתים װערן דערפון ״פארטױבט״ און צעקויפן זיך אין נרויס בהקה צוריק אויפן בית־עקמן. דער בדחן איז אויםער זיך, װיק אײנשטיצן דעם עזותדיקן יהאן, ער קאן אבער נישט דער־ גרײכן צום שוק־דאך. ער געפינט א שװערע קײטעה, אבער קײנער װיק נישט העלפ; זי אויפשטעקן. ער װענדט זיך ענרקעך *ױ דער בקינדער ארבעטערין: םימ פ־י צרױף אייפן דאך זי ענטםערט אים: קײן׳ק־אםן־קאמף, נ-שט מײן ז#ך אן "אנטוישטער בקײבט רער ברחן־בונטאר היקפקאז שסײן אײנער אצײן און זאגט מ*ט חרטה: ער זעט דעם אומזין םון טויזנטיעריקן פײך מארטירערטום, אסקעטישעוך אױנגעשרומפד קײם ־און בקינדן אבעתקויבןױ די׳ קדושים פון אקע צײטן קקאגן זיךנ אם:ןגריםן אלע ריפ־ אין נעלעכערט װי די■ זיםן. מיר צײכענען מיס ב9וט דעם װעג. דער בדחז שטײט א צעטומקטער און װענדט זײן שטוינונגס־בקיק צום הימק: אױ ער װאם העט דערמיט געמינטן דער, ײןןם האט אײך זוױסנעװײלטןי אױ עם געװען זײן שט־אף? האנן אים װוגדער פארפעלטז •צרװאם זןןגט ער נישט: חזןלמזז צוזאמען מיט די אקטע קומען אויך די נײע מיט טענות. עס קאאגט די בקינדע זע־ צערין, אז זי איז בקינד געװארן אין קעקער, װו זי האט געפירט קאנםפיראטיװע ארבעט. עם ביטערן געקעפטע גארבער אזיף זליער טארטירערישן גוריל. עם מורמקען פארהונגערטע ארבעטער קעגן אוממענטשקעכן אויסנוץ און בוחות־אויםזויגערין — דער םאבריק. די אקע■ טענות, װאם הילכן א־פ אין די שאטנם םון דער פיבער־נאכט אויפן אקטן מארק, זאמקט צונויף דער צעשפאנטער קץ, װאס איז אראפ פון זינען. ער געפינט נאך דערװײק נישט דאם נויטיקע בשוף־װארט, װאס איז מסוגל אקץ איבערצוקערן. ער זואקקט זיך צװישן ״שטויב״ און ״טאנץ״״, ד. וך צװישין םרומגקויביקער הכנעה און צערײצטעך בונטארישקײט. ענדקעך אנטשציסט ער זיך אויף ״טאנץ״. ער װיק פירן די מתים צום װי״ דערשפעניק־טאנץ. ןיצום 32־טי ׳יארצײט■ ר ל♦ פרץ יצחה גאלדסארז עט־שן פערה עי אױ רער ערשטער ויאם אװ געקומען אץ דער מאיערנער ײדישער ליטעיאטור, מ־ט ״נע־אנקען און אירעען״. זײן נב־א־ש ױאיט חאט געבליצט וױ רער לעיעני־ארישער חשמל בײ יחזקאלן, דעי קינםטלער אזן דענקער, ױ$ס א'ז געױען א מעץ המתנבי האמ גענרונטפעםטיקמ כמעט אלע פארמען פון ליטערארישן שאפן׳: ואױעלע, דראמע, פעליעטאן עם־ץ פאלקם ־ ליר, קינםמלערישע פאעזיע אא״װ. אומעטום שלאגמ דער הײםער פרצ ־ יקער רופק, לויכטן זײנע װונרער־ יאיע וױױע־אויגן, בלעני־מ דעי אומ־ פארגלײכלעכעי שארפזץ, ראס בא־ (םוף אויף זײט 6) םארחושכ׳טער געטא־מויער - צו דער װעלמ, א*ן דעי צ־ימ װען מעג־עלע און שלום־עליכם חאבןי װעי שארף־םאי־ קאםטיש װער װממוטיק ־ איראניש, אײםגעלאכט רעם מאטעריעלן, פיזישן און קולטורעלן רלות די באשרענקטק־יט פון דאמאלטיקן יײישן לעבן, װאס אױ געשטאנען אויף אן איט — כשר און מוטנע זוי א מקוזה; די בײנעקײט פון די ארחי־פיחים, די חוצפ־׳ױקע טעמפקײט פון כל־ערלײ בעלי־טאקסעם רעיל ־ פירער, ״נאכס ־ םטראפטשעס״ א־״נל — איז י. ל. פיץ געקומען ױי א ריאניזאם מיט שטורעם און בליץ אויף דעם; אין שיװנג פליעגריקן, פא־ דער תלטו״ מאלט א םאעטיש נילד װי אזױ םאיז םארצײטנם אן קאלענ־ רארן דורכנעםירט געװארן ראם בא־ שטימען דעם חודש: אױף א רײ הויכע בערג, האבן של־חים איבערגענעבן אײנער דעם צװײטן סיגנאלן דורך נע־ צוגיענע פאקעלן. דאס דאזיקע בילר אםאצ־אא־־רט זיך בײ מײ־ מיטן גע־ שטאלט: פרץ. נרװםע מענמשן א־ן דער קײמ פון יארחוגי־ערמער, גיבן איבעײ א־ינער רעם צװײטן דעם ״נײ־ עם היוש״ — דעם ױיםט — רןרך זײערע לויכטגייקע פערזענלעכקײט. י,. ל. פיץי דער ניױיםער נאװאטאר און באפלעלטער פארמען־שעפער, האט אױםנעהאקט א פענצטער פון דער 5